Кіріспе

Динар тауларындағы тау тізбегі Динара – Босния және Герцеговина мен Хорватия шекарасында орналасқан Динар тауларының тау тізбегі. Оның солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай төрт негізгі тауы немесе шыңдары бар:

Илика немесе Ужилица (1654 м)
Синжал немесе Динара (1831 м), тау тізбегіне атын берген, Хорватиядағы ең биік тау
Троглав (1913 м), тау тізбегіндегі ең биік шың
Камешница, Конж шыңымен (1855 м)

Динара атауын екі рет қолдануға назар аударыңыз, ол Динар тауларының толық атауының шығу тегі болып табылады. Бұл тау тізбегі әктас және доломиттен тұрады.

Этимология

Атаудың шығу тегі белгісіз. Ол ұмытылған Иллирия тайпасының атынан туындаған болуы мүмкін, немесе аймақтағы немесе жақын жердегі бір елді мекеннің атымен аталған. Шишичтің сөзіне сәйкес, Динара атауы Дрина өзені аңғарының батыс жағалауында қоныстанған Иллирия тайпасы – Диндарилердің атына ұқсайды.

Динара тауы

Синжал, карталарда көбінесе Динара деп көрсетіледі, Хорватиядағы ең биік тау болып табылады және төмендегі Далмация жазығынан анық көрінетін, бірнеше жүз метрлік биіктіктегі әсерлі оңтүстік-батыс жартасы бар. Оның абсолюттік биіктігі 728 метрді құрайды. Осы себепті Динара тауы, тізбектегі ең биік тау болмаса да, бүкіл тізбекке өз атын берген. Бұдан өзге, осы атау Еуропаның ірі таулы аймақтарының бірі – Динар Альпі немесе Динаридтердің атына бастау берген.

Климат

Динара Адриатика теңізінен небары бірнеше ондаған шақырым қашықтықта орналасқан және Далмацияның ішкі аймағының бір бөлігі болып табылады. Алайда, Динарадағы климат әлдеқайда суық, таулық климатқа ие, бұл оны Хорватиядағы ең суық жерлердің біріне айналдырады, мұндағы шаңырақтағы орташа температура 2 мен 4 °C аралығында. Жауын-шашын мөлшері жоғары, ал жылдық күн сәулесінің саны 1700-1900 сағатты құрайды. Таудың өзінде тұрақты тұрғындар жоқ, ал адамдардың болуы көбінесе жақын маңдағы аңғарлардан, мысалы, Четина өзенінен келген малшыларға тиесілі шағын жайлардан тұрады.

Туризм

Ең қызықты массивтердің бірі оңтүстік-батыс беткейінде орналасқан. Оның ұзындығы алты шақырымға жетеді және биіктігі 1700 метрге дейін барады, бұл төмендегі жолмен саяхаттайтын адамдарға көрінетін әдемі ландшафтты ұсынады. Массив көптеген альпинистерді қызықтырмаса да, оның Ошляк шыңы (1706 м) қызығушылық тудырады.

Флора

Динара аймағының туған өсімдіктері көптеген өсімдік қауымдастықтарынан, немесе мекендеу орталарынан тұрады. Қолда бар мәліметтерге сәйкес, Динара тауының аумағында шамамен 750 өсімдік түрі бар, олардың 110-нан астамы қатаң қорғалады, ал 55-і эндемиктер. Флора құрамына тау шалғындары, Скополидің тас шөптері (Arabidopsis arenosa, Arabidopsis halleri және Arabidopsis croatica), динарлық тышқан құлағы (Hieracium Pilosella), далматин аққыз (Edraianthus dalmaticus), пасық гүлі (Pulsatilla), арыстан тырнағы (Leonotis leonurus), сары жұпар (Gentiana lutea), жалпы арша (Juniperus communis) және түкті азалия (Rhododendron) кіреді.

Құстар

Динара аймағы, әсіресе Динараның өзі және Жоғарғы Четинаның бастауынан Peruća бөгетіне дейінгі мекендеу орны, ЕО-ның жабайы құстарды қорғау туралы директивасымен Ерекше қорғалатын аумақ (SPA) деп белгіленген. Бұл аймақта кездесетін құс түрлері: қарапайым фазан (Phasianus colchicus), қарапайым бөдене (Coturnix coturnix), жағалау шыршығы (Eremophila alpestris), қызыл аяқшаян (Tringa totanus), тасқұс (Burhinus oedicnemus), мұртты торғай (Acrocephalus melanopogon), алтын бүркіт (Aquila chrysaetos) және қысқасаусақты жыланбүркіт (Circaetus gallicus). Сонымен қатар, Еуразиялық грифон бүркітінің (Gyps fulvus) Креске қарай ұшып бара жатқанда көрінуі мүмкін.

Сүтқоректілер

Динара аймағындағы сүтқоректілер: қоңыр аю (Ursus arctos), сұр қасқыр (Canis lupus), Еуразиялық сүлгі (Lynx lynx), жабайы мысық (Felis silvestris), қызыл түлкі (Vulpes vulpes), жабайы шошқа (Sus scrofa), Еуразиялық барс (Meles meles), қоңыр қоян (Lepus europaeus) және балқандық қар құйрығы. Динарада балқандық қар құсқынының (Dolomys bogdanovi longipedis) – хорват тілінде "Динарский миш" ("Динара тышқаны") деп аталатын эндемик түр мекендейді. Бұл түрдің жойылу қаупі бар.

Құрт-құмырсқалар

Динара және Свилая таулары мен Жоғарғы Четинаның салыстырмалы түрде жақсы сақталған, кең және әртүрлі орталары, өмір сүру үшін қажетті нақты жағдайларға байланысты табиғи орталары қауіп төніп тұрған көптеген омыртқасыз түрлерге пана болады, олардың көпшілігі эндемиктер және Қызыл тізімге енгізілген (кейбір кадисфляйлар, құбылмалылар, тасбауырлар, ортопетралар және т.б.). Үңгірлер мен тесіктерде тіршілік ететін омыртқасыздар ерекше топты құрайды – олардың биологиясы салыстырмалы түрде белгісіз, бірақ олар үңгір фаунасы ретінде үңгірдегі омыртқалы жануарлармен бірге қорғалады. Көмекейлерге: далматин сақинасы Proterebia afra dalmata, rosalia longicorn, ұзын мүйізді қоңыз, отты қоңыз, шошқа, бал арасы, елік қоңыз және батпақты көбелек жатады.

Герпетология

Динара аймағының герптофаунасы шамамен 15 түрлі кесіртке, жылан және қосмекенділерді қамтиды, олардың кейбіреулері жойылу қаупі төңкерілген, көбінесе олардың табиғи орталарының көлемі қысқарған немесе нашарлауына байланысты. Герптофаунаға: тегіс жылан, балқандық қамшы жылан, мұрын мүйізді илан, отты саламандр, баяу құрт, карсттік шалғын иланы және альпілік тритон кіреді.