Кіріспе

Регионалдық реактивті ұшақтар отбасы

Embraer E Jet отбасы – бразилиялық Embraer компаниясы жобалаған және өндірген төрт қатарлы, тар денелі, қысқа және орта қашықтықтағы, екі қозғалтқышты реактивті ұшақтар сериясы. E Jet бұрынғы ERJ отбасына, Embraer-дің алғашқы реактивті ұшағына, толықтыру ретінде жобаланған. Ол 66-дан 124 жолаушыға дейін тасымалдауға арналған, бұл компанияның бұрынғы кез келген ұшағынан үлкен. Жобаның бар екендігі 1997 жылдың басында жарияланды және екі жылдан кейін Париж әуешолуында ресми түрде таныстырылды. 19 ақпан 2002 жылы E Jet прототипінің алғашқы сынақ ұшуы өтті, ал сол жылдың соңында оның көптеп өндірісі басталды. 2004 жылдың наурыз айының басында LOT Polish Airlines компаниясына алғашқы E170 жеткізілді. Ұшақтың үлкен нұсқалары, E190 және E195, 2004 жылдың соңында пайда болды, ал E170-тің сәл ұзартылған нұсқасы 2005 жылдың ортасында E175 ретінде ұсынылды. E Jet сериясы коммерциялық сәттілікке жетті, себебі ол төмен сұранысқа ие бағыттарда тиімді қызмет көрсетуге қабілетті, сонымен қатар ірі ұшақтардың көптеген ыңғайлылықтары мен мүмкіндіктерін ұсынады. Бастапқы мәселелер тез шешілді және Embraer жақсы жаһандық қолдау үшін өнімдік қолдауды жылдам кеңейтті. E Jet отбасы әлемдегі негізгі және аймақтық әуе компанияларында кеңінен қолданылады және АҚШ-тағы аймақтық әуе компанияларында ерекше танымал. Ол Embraer Lineage 1000 бизнес-джетінің негізі ретінде де қызмет етті. 2010 жылдары Embraer екінші буынды, E Jet E2 отбасын, жанармайды үнемдеуші қозғалтқыштармен жаңартты. Дегенмен, 2023 жылдың қазіргі күніне дейін бірінші буын E175 өндірісте қалып, АҚШ-тағы аймақтық әуе компанияларының сұранысын қанағаттандыруда, олар қолданылу аясының шектеулеріне байланысты жаңа буынды пайдалана алмайды.

Өмірбаян

1990 жылдары бразилиялық Embraer компаниясы ERJ отбасы ұшақтарын ұсынды. ERJ сериясына деген сұраныс бастапқыда-ақ жоғары болғандықтан, компания бір ғана ұшақ отбасына тәуелді болмайтынын шешіп, қосымша аймақтық ұшақтарды өндіру мүмкіндіктерін қарастырды, соның ішінде бұрынғы ұшақтарынан гөрі үлкен және жетілдірілген жобаларды. 1997 жылдың наурыз айында Embraer компаниясы 70 орындық жаңа ұшақты зерттеп жатқанын алғаш рет жариялады, ол бастапқыда EMB 170 деп аталды; бұл ақпарат ERJ 135 ұшағының әзірленуі туралы хабарламамен бірге жарияланды. Бастапқы жоспар бойынша, EMB 170 ұшағы ERJ 145 ұшағының алдыңғы бөлігі мен кабинасына сәйкес келетін жаңа қанат пен үлкен диаметрлі фюзеляжға ие болуы керек еді. Аталған туындыны әзірлеуге 450 миллион доллар жұмсалмақ. Alenia, Aerospatiale және British Aerospace компаниялары AI(R) арқылы ATR 42/72 фюзеляжы негізінде Airjet 70 ұшағын зерттеген кезде, AI(R) және Embraer 70 орындық ұшақты бірлесіп әзірлеуді қарастырды, себебі олардың жеке жобалары әлі іске қосылмаған еді. 1999 жылдың ақпан айында Embraer компаниясы жаңа дизайнға көшу үшін туынды тәсілден бас тартқанын мәлімдеді, бастапқыда ERJ 170 және ERJ 190 деген екі атауды пайдаланды; кейіннен олар тиісінше Embraer 170 және Embraer 190 болып өзгертілді. Авиакомпанияның алғашқы клиенттері француздық Régional авиакомпаниясы болды, ол E170 үшін он заказ және бес опцияны тапсырыс берді, ал швейцариялық Crossair авиакомпаниясы 30 E170 және 30 E190 ұшағын тапсырыс берді. 2000 жылдың шілдесінде прототиптік және сынақ ұшақтарын құрастыруға қажетті бөлшектердің өндірісі басталды. 2001 жылдың 29 қазанында Бразилияның Сан-Жозе-дус-Кампус қаласында PP XJE тіркеу нөміріндегі алғашқы прототип таныстырылды. 2002 жылдың мамыр айында ұшақ Аймақтық Әуе Компаниялар Ассоциациясының конвенциясында көпшілік назарына ұсынылды. Сол жылы E Jet ұшақтарының толыққанды өндірісі басталды, бұл Embraer компаниясының Сан-Жозе-дус-Кампус базасында жақында салынған зауытында жүзеге асырылды. 2003 жылдың маусым айында E175 ұшағының алғашқы рейсі жасалды. Сертификаттау процесіндегі бірнеше кешігулерден кейін, E170 Бразилия, Еуропа және АҚШ азаматтық авиация органдарынан 2004 жылдың ақпанында типтік сертификатын алды. 2012 жылдың 10 қазанында Embraer компаниясы Kenya Airways авиакомпаниясына 900-ші E Jet ұшағын тапсырды, бұл олардың 12-ші E Jet ұшағы болды. 2013 жылдың 13 қыркүйегінде 1000-шы E Jet ұшағы, E175, Republic Airways авиакомпаниясына American Eagle үшін тапсырылды. Бұл салтанатты шара Embraer зауытында Сан-Жозе-дус-Кампус қаласында өтті, ұшақтың кабинасының терезесінің үстінде «1000-шы E Jet» деген арнайы жазу орналастырылды. 2017 жылдың 6 желтоқсанында 1400-ші E Jet ұшағы, E175, тапсырылды; 2017 жылдың 30 қыркүйегіндегі мәліметтер бойынша, оның 150-ден астам нақты заказдары болды. 2018 жылдың 18 желтоқсанында Embraer компаниясы Alaska Air еншілес компаниясы Horizon Air-ке 1500-ші E Jet ұшағын, E175-ті тапсырды, Embraer Солтүстік Америкадағы 76 орындық ұшақтар нарығының 80% үлесіне ие екенін мәлімдеді. E170 – E Jet отбасының ең кішкентай ұшағы және 2004 жылдың наурыз айында коммерциялық рейстерге алғашқы болып кірді. 2017 жылдан бастап E170 ұшақтарының өндірісі тоқтатылды. Embraer 170 ұшағы әдетте бір класты конфигурацияда 72, екі класты конфигурацияда 66 және жоғары тығыздық конфигурацияда 78 жолаушыны тасымалдай алады. E170 тікелей Bombardier CRJ700 ұшағымен және шартты түрде Bombardier Q400 турбовинтті ұшағымен бәсекелеседі. Ұшақ General Electric CF34 8E қозғалтқыштарымен жабдықталған, әрқайсысының итеру күші 14 200 фунт (62,28 кН) құрайды.

E175

E175 – бұл E170 ұшағының сәл созылған нұсқасы. Ол 2005 жылғы шілдеде алғашқы тапсырыс беруші Air Canada компаниясының коммерциялық рейстерін бастады. Бұрышты қанатшалар қанаттың енін 26 м-ден (85 фут 4 дюйм) 28,65 м-ге (93 фут 11 дюйм) дейін ұлғайтады. Бұл қанатшалар өзгерісі тек E175 үшін ғана қолжетімді болды, отбасының басқа модельдеріне жасалмады. 2017 жылдың соңында Embraer E175SC (арнайы конфигурация) ұшағын жариялады, ол E170 сияқты 70 орынға шектелген. Бұл E175 ұшағының өнімділігін жақсартуға мүмкіндік береді, сонымен бірге АҚШ әуе компанияларының 70 орынға дейін шектеу қоятын шарттарына сәйкес келеді. Embraer компаниясы E175SC ұшағын Bombardier CRJ700 ұшағының орнына, тиімділігі жоғары және бірінші кластың көбірек орындары бар модель ретінде ұсынып отыр. 2018 жылы жаңа E175 ұшағының құны 27 миллион АҚШ долларын құрады, ал 13 жыл өткен соң АҚШ-тағы олардың көптігіне байланысты 3-8 миллион АҚШ долларына дейін төмендеуі күтілуде, себебі 560 ұшақтың ішінде 450-ден астамы пайдалануда, Republic және SkyWest компаниялары әрқайсысы 120-дан астам, Compass 35 және Envoy Air 90 ұшаққа ие. Бұған дейін CRJ200 және ERJ 145 ұшақтарымен болған тәжірибе ұшақтарды қайта сату мүмкіндігінің шектеулі екенін көрсетті. 2024 жылғы мәліметтер бойынша E175 өндірісі жалғасуда, АҚШ-тағы өңірлік әуе компанияларынан сұраныс жоғары. Олар ауыррақ E175 E2 ұшағын тапсырыс бере алмайды, себебі жоғары көтерілу салмағына қатысты шектеулер бар.

E190 және E195

E190/195 модельдері E170/175 модельдерінің ұзартылған нұсқалары болып табылады, жаңа, үлкен қанаттары, үлкен көлденең тұрақтандырғышы, екі авариялық төбелік шығу терезелері және жаңа қозғалтқышпен жабдықталған. Embraer 190 және Embraer 195 екі General Electric CF34 10E турбовентиляторлы қозғалтқышымен жабдықталған, олардың қуаты 18 500 фунт (82,30 кН) құрайды. Қозғалтқыштар толық цифрлық басқару жүйесімен (FADEC) жабдықталған. Толық резервтік, компьютерлік басқару жүйесі қозғалтқыштың жұмысын үздіксіз оңтайландырып, отын тұтынуды және техникалық қызмет көрсету қажеттілігін азайтады. Ұшақ отынның белгілі бір көлемін тасымалдайды және Parker Hannifin отын жүйесімен жабдықталған. Embraer E190 және E195 модельдерінің екі нұсқасын ұсынды: LR (Long Range) және AR (Advanced Range). LR – негізгі модель болды. AR модельдерінде MTOW (Maximum Takeoff Weight) ұлғайтылды, бұл E190 үшін қосымша ұшу қашықтығын, ал E195 үшін қосымша ұшу қашықтығын қамтамасыз етті. Ұшақ Hamilton Sundstrand қосалқы қуат блогымен және электр жүйесімен жабдықталған. GE CF34 10E, қуаты 18 500 фунт (82,30 кН) болатын, ұшаққа ұсынылатын жалғыз қозғалтқыш. Бұл ұшақтар Bombardier CRJ 1000 және Airbus A220 100, Boeing 717, 737 500 және 737 600, сондай-ақ Airbus A318 ұшақтарымен бәсекелеседі. Ол екі класты конфигурацияда 100 жолаушыны немесе бір класты жоғары тығыздықты конфигурацияда 124 жолаушыны тасымалдай алады. E195 ұшағының алғашқы рейсі сол жылдың 7 желтоқсанында жасалды. Flybe компаниясы 2020 жылға дейін шығындарды азайту мақсатында Dash 8 Q400 және Embraer 175 ұшақтарына ауысу үшін ұшақты өз паркінен шығару туралы шешім қабылдады. Air Canada өзінің негізгі паркі ретінде 9 бизнес-класс және 88 эконом-класс орындықтары бар 45 E190 ұшағын пайдаланды. Олар 2020 жылдың мамыр айында пайдаланудан тоқтатылды. American Airlines 2020 жылға дейін E190 ұшақтарын пайдаланды. JetBlue және Georgian Airways өздерінің паркінің бір бөлігі ретінде E190 ұшақтарын пайдаланады. Austrian Airlines компаниясының негізгі паркінде 17 E195 ұшағы бар. 2018 жылға қарай ертедегі E190 ұшақтарының құны 10 миллион АҚШ долларынан төмен болды және оларды айына 100 000 АҚШ долларынан кем бағамен жалға алуға болады, ал ең соңғы ұшақтардың құны 30 миллион АҚШ долларына жетті және оларды айына 200 000 АҚШ долларынан кем бағамен жалға алуға болады.

Жүк кемелерін қайта құру

2022 жылдың 7 наурызында Embraer жүк тасымалы нарығына қатысу ниетін растады, E190 және E195 жолаушылар ұшақтарын жүк ұшақтарына түрлендіруді ұсынады. Олардың алғашқы ұшулары 2024 жылы өтеді, ал сертификаттау осы жылдың соңында күтілуде. E190F-тің жүк көтергіш қабілеті тоннаны, ал E195F-тің – тоннаны құрайды. Компания 2023 жылдың мамыр айында Nordic Aviation Capital лизинг компаниясынан он ұшаққа алғашқы тапсырысын алды, олар Astral Aviation компаниясына бастапқы оператор ретінде жеткізіледі.

Embraer Lineage 1000

2006 жылдың 2 мамырында Embraer компаниясы E190 бизнес-джет түріндегі Embraer Lineage 1000 ұшағына қатысты жоспарларын жариялады. Оның құрылымы E190-ға ұқсас, бірақ ұшу қашықтығы 8 700 шақырымға дейін жетеді және ол 19 жолаушыға дейін сыйымдылыққа ие. 2009 жылдың 7 қаңтарында АҚШ Федералдық авиация басқармасымен сертификатталды. Алғашқы екі өндірістік ұшақ 2008 жылдың желтоқсанында тапсырылды.

Дамытылған емес нұсқалар

Embraer компаниясы E195X деп аталатын, E195 ұшағының созылған нұсқасын жасауды қарастырды. Ол шамамен 130 жолаушыға арналған еді. E195X, көрінетін болса, American Airlines компаниясының McDonnell Douglas MD-80 ұшақтарын ауыстыру туралы сұранысына жауап ретінде жасалған. Embraer 2010 жылдың мамырында ұшу қашықтығының тым қысқа болуы мүмкін деген алаңдаушылықтардан кейін 195X жоспарларын тоқтатты.

Операторлар

2024 жылға қарай E Jet отбасының ең ірі үш операторы SkyWest Airlines (241), Republic Airways (208) және Envoy Air (152) болды, олар Alaska Horizon, American Eagle, Delta Connection және United Express бағыттарындағы рейстерді іске асырады.

Өлім-жітіммен байланысты апаттар

2010 жылдың 24 тамызында Харбин қаласынан ұшып шыққан Хэнань әуе компаниясының 8387 рейсі Yichun Lindu әуежайының ұшу-қону жолағына 1 шақырымдай жетпей құлап, 44 адамның қаза табуына себеп болды. 2012 жылдың 29 маусымында Тяньцзинь әуе компаниясының 7554 рейсінде алты жолаушы жарылғыш заттармен келе жатып тұрып, ұшақты басып алуға тырысып, хабарлады, бірақ олар басқа жолаушылар тарапынан тоқтатылды. E190 ұшағы Хотан әуежайына қайта оралды, онда ұшақты басып алғандар ұсталды, ал екеуі кейіннен болашақ төбелес кезінде алған жарақаттарынан ауруханада көз жұмды. 2013 жылдың 29 қарашасында LAM Mozambique Airlines компаниясының 470 рейсі, E190, Намибияда апатқа ұшырап, ұшқыштың қасақана жасаған әрекеті салдарынан барлығы 33 адам (27 жолаушы, 6 экипаж мүшесі) қаза тапты. Бірінші офицер дәретханаға бару үшін кабинаны қалдырған. Содан кейін капитан оны кабинадан шығарып, ұшақтың биіктігін күрт төмендетіп, жоғары жылдамдықпен соқтығысуға дейін берілген автоматты ескертулерді назарға алмады. 2022 жылдың 31 желтоқсанында American Airlines компаниясының өңірлік тасымалдаушысы Piedmont Airlines компаниясының багаж жүктеушісі Монтгомери аймақтық әуежайында American Airlines 3408 рейсі ретінде ұшуға дайындалып тұрған Embraer 175 ұшағының реактивті қозғалтқышына соғылып қаза тапты.

Ажалға ұшырамаған корпус шығыны

2007 жылдың 17 шілдесінде Aero República 7330 рейсі Колумбияның Санта-Марта қаласындағы Симон Боливар халықаралық әуежайына қону кезінде ұшу-қону жолағын басып кетті. E190 ұшағы ұшу-қону жолағының жанындағы жартасқа құлап, мұрны суға батты. Ұшақ жөндеуге жарамсыз болып қалды, бірақ барлығы 60 адам аман-есен эвакуацияланды. 2011 жылдың 16 қыркүйегінде TAME әуе компаниясының E190 ұшағы Китодағы Mariscal Sucre халықаралық әуежайында ұшу-қону жолағының соңына дейін сырғып, жақындау жабдығымен және кірпіш қабырғамен соқтығысты. Экипаж қақпақтың істенуіне қарамастан, өндірушінің нұсқауларын сақтамай, жақындауды жалғастырды. Ұшақтағы 103 жолаушының 11-і жеңіл жарақат алды, ал ұшақ есептен шығарылды. 2018 жылдың 31 шілдесінде Aeroméxico Connect 2431 рейсі, Мексика қаласына бағытталған E190 ұшағы, Дурангода (Мексика) ұшып шыққаннан кейін қысқа уақыттан соң апатқа ұшырады. Бортта 99 жолаушы мен 4 экипаж мүшесі болды. Құрбандықтар болмады, бірақ ұшақ туған өрттен толығымен қирады. Апаттың себебі "төмен биіктіктегі желдің күрт өзгеруі салдарынан жылдамдық пен көтерілуді жоғалту" деп танылды, сондай-ақ экипаж мен навигациялық қызметтердің де кінәсі болды. 2018 жылдың 11 қарашасында Air Astana 1388 рейсі Альверка әуе базасынан (Португалия) Алматыға ұшып бара жатқанда, аударылып, тік түсу сияқты қатты басқару қиындықтарына тап болды. Экипаж ұшуды басқарудың тікелей режимін қосып, Бежа әуе базасында (Португалия) үшінші әрекетте шұғыл қону жасады, бұл кезінде ұшаққа ауыр зақым келді. Кейіннен ұшақ есептен шығарылып, бөлшектелді. Тергеу көрсеткендей, элерон кабельдері дұрыс орнатылмаған, нәтижесінде элеронды басқару кері болды. Тергеу ұшақтың өндірушісін нашар жазылған техникалық нұсқаулар үшін, бақылаушы органдарды техникалық қызметкерлерді бақылаудың жетіспеушілігі үшін, ал ұшу экипажының ұшу алдындағы тексеру кезінде жағдайды байқамағаны үшін кінәлады. 2024 жылдың 18 ақпанында Air Serbia 324 рейсі Белградтың Никола Тесла әуежайынан Дюссельдорфқа, Marathon Airlines компаниясынан жалға алынған E195 ұшағымен ұшып шыққанда ұшу-қону жолағын басып өтіп, ұшу-қону жолағының автоматты қону жүйесінің антенна тізбегіне соқтығысты. Ұшақтың фюзеляжы, сол қанатының түбі және сол тұрақтандырғышы зақымданды. 58 минуттан кейін ұшақ Белградқа қауіпсіз қонды, және ешкім зардап шекпеді. Оқиғадан кейін Air Serbia Marathon Airlines компаниясымен шартты бұзды; ұшақ қызметтен шығарылып, бөлшектелетін болады.

Басқа оқиғалар

2023 жылдың 22 қазанында Horizon Air 2059 рейсі Вашингтон штатының Эвереттегі Пэйн Филдтен Сан-Франциско халықаралық әуежайына ұшып бара жатқанда, кабина ішіндегі қосымша орындықтан (jumpseat) отырған, демалыстағы ұшқыш Джозеф Дэвид Эмерсон жоғарыдағы панельдегі екі қозғалтқыштың өрт сөндіргіш тұтқаларын тартып алуға тырысқан. Ол кезде E175 ұшағы 31 000 фут биіктікте болды, ал Эмерсон өрт сөндіргіштерді іске қоса алғанда, екі қозғалтқыш та тоқтатылып қалуы мүмкін еді. Ұшу экипажы оны басып алып, Орегон штатындағы Портленд халықаралық әуежайына қонды, онда Эмерсон тұтқындалды және кейіннен 83 адамды өлтіруге талпынғандығы айыбы тағылды.

Сипаттамалар

Вариант E170 E175 E190 E195 Экипаж кабины Два Типичная компоновка 66 (6J (бизнес-класс) + 60Y (эконом-класс)) 76 (12J (бизнес-класс) + 64Y (эконом-класс)) 96 (8J (бизнес-класс) + 88Y (эконом-класс)) 100 (12J (бизнес-класс) + 88Y (эконом-класс)) Максимальное количество мест 78 88 114 124 Высота × ширина 2,00 м × 2,74 м (6 футов 7 дюймов × 9 футов 0 дюймов) Длина 29,90 м (98 футов 1 дюйм) 31,67 м (103 фута 11 дюймов) 36,25 м (118 футов 11 дюймов) 38,66 м (126 футов) Размах крыльев 26,01 м (84 фута 4 дюйма) STD: 26,01 м (84 фута 4 дюйма) LR: 28,65 м (94 фута) 28,73 м (94 фута 3 дюйма) Площадь крыла 72,72 м2 (783 кв. фута) 92,53 м2 (996 кв. футов) Удлинение крыла Высота 9,83 м (32 фута 3 дюйма) 9,86 м (32 фута 4 дюйма) 10,57 м (34 фута 8 дюймов) 10,54 м (34 фута 7 дюймов) Максимальный взлетный вес 38 600 кг (85 098 фунтов) 40 370 кг (89 000 фунтов) 51 800 кг (114 199 фунтов) 52 290 кг (115 280 фунтов) Оперативный пустой вес 21 141 кг (46 608 фунтов) 21 890 кг (48 259 фунтов) 27 837 кг (61 370 фунтов) 28 667 кг (63 200 фунтов) Максимальная полезная нагрузка 9 759 кг (21 515 фунтов) 10 110 кг (22 289 фунтов) 13 063 кг (28 800 фунтов) 13 933 кг (30 716 фунтов) Максимальное количество топлива 9 335 кг (20 580 фунтов) 12 971 кг (28 596 фунтов) Турбовентиляторные двигатели (2×) General Electric CF34 8E General Electric CF34 10E Тяга Максимальная скорость @ Круизная скорость Дальность полета 2 150 морских миль (3 982 км) 2 200 морских миль (4 074 км) 2 450 морских миль (4 537 км) 2 300 морских миль (4 260 км) Взлет (MTOW, ISA, SL) 1 644 м (5 394 фута) 2 244 м (7 363 фута) 2 100 м (6 890 футов) 2 179 м (7 149 футов) Посадка (MLW, ISA, SL) 1 241 м (4 072 фута) 1 261 м (4 137 футов) 1 244 м (4 081 фута) 1 275 м (4 183 фута) Источники