Кіріспе
Маврикийдің тәуелділігі Агалега – Маврикий Конституциясында белгіленгендей, Маврикий аралының солтүстігінде, Үнді мұхитында орналасқан екі шеткі аралдан тұрады. Сент-Брэндон сияқты басқа Маврикий аралдарындағыдай, Агалега Маврикий Премьер-Министрінің Сыртқы Аралдарды Дамыту Корпорациясы (OIDC) арқылы Премьер-Министр кеңсесімен тікелей басқарылады. Аралдардың халқы 2011 жылы 289 адамнан 2022 жылы 330 адамға дейін өсті. Аралдардың жалпы ауданы Солтүстік аралдың ұзындығы және ені, ал Оңтүстік аралдың ұзындығы және ені. Солтүстік аралда аралдардың әуежайы мен астанасы Винт-Синк орналасқан. Аралдар кокос жаңғағы өндірісімен, олардың негізгі саласымен, сондай-ақ Агалега күндізгі гекосымен танымал. 2015 жылғы Үндістан мен Маврикий арасындағы әскери ынтымақтастық туралы меморандумда Агалега аралдарын Үндістанның әскери базасы ретінде дамыту көзделген. Жергілікті тұрғындар база құрылысына қарсылық білдіріп, оның жергілікті жұмыс орындарына, өзін-өзі анықтау құқығына, креол тіліне (Агалега креолы) және мәдениетке, сондай-ақ Маврикийдің егемендігіне қауіп төндіретінін айтты. Үндістанның азаматтық және әскери мақсаттағы инфрақұрылымдық дамуы аралдардың ландшафтын айтарлықтай өзгертті.
Agaléga is a dependency of Mauritius, as defined by the Constitution of Mauritius, which consists of two outer islands located in the Indian Ocean, about north of Mauritius Island. Similarly to other Mauritian islands such as St. Brandon, Agaléga is run directly by the Prime Minister of Mauritius through the Prime Minister's Office to the Outer Island Development Corporation (OIDC). The population of the islands rose from 289 in 2011 to 330 in 2022. The islands have a total area of The North island is long and wide, while the South island is long and wide. The North Island is home to the islands' airstrip and the capital Vingt Cinq. The islands are known for their production of coconuts, their main industry and, also, for the Agalega day gecko. A 2015 memorandum of understanding on India–Mauritius military cooperation envisaged developing the Agaléga islands for an Indian military base. Local residents vocally opposed construction of the base as being a threat to local employment, self determination, creole language (Agalega creole) and culture and Mauritian sovereignty. These recent infrastructural development by India, for civil and military use, have significantly transformed the islands' landscape.
Этимология
Агалега атауына үш түрлі түсіндірме бар. Бір болжам бойынша, португалдық зерттеуші Дом Педро Маскаренхас 1512 жылы Маврикий және Реюньон аралдарын ашқанда, өздерінің "Галега" және "Санта-Мария" атты екі желкенді кемесінің құрметіне Агалега және Мадагаскардың шығыс жағалауындағы Сент-Мари аралын атаған. Тағы бір, көбірек сенімді түсінік – галисиялық зерттеуші Жоао да Новаға қатысты. Ол 1501 жылы португалдықтар қызметінде жұмыс істеп жүргенде аралдарды ашқан. Жан Батист Бенуа Эйриестің "Жаңа саяхаттар анналы" (38-том, 88-бет) бойынша, Жоао теңізшілер арасында Жоао Галего деп белгілі болған. Галего – Галисиядан, Солтүстік-Батыс Испаниядан шыққан адамды білдіретін галисиялық/португалдық сөз, ал "Agalega" осы сөздің әйелдік түрінен туындаған (галисиялық/португалдық тілде "а" әйелдік артикль, ал галисиялық "illa" – "арал" сөзі әйелдік санға жатады, сондықтан "a [ilha] galega" – "галисиялық [арал]" дегенді білдіреді) немесе жай ғана "Галисиядан" деген мағынаны білдіреді. Сонымен қатар, азырақ ықтимал идея Сэр Роберт Скотттың "Лимурия: Маврикийдің шағын тәуелділіктері" кітабында келтірілген оқиғаға негізделген, онда ол 1509 жылы португалдық теңізші Диого Лопес де Секейраның аралдарды ашқанын сипаттайды. Осы нұсқа бойынша, Диого аралдарды Baixas da Gale деп атаған, мұндағы "da Gale" екі аралдың жағалауын құрайтын күшті желдерге сілтеме жасайды. Скотттың пікірінше, аймақ карталарында аралдар бастапқыда Gale деп белгіленген, кейін Galera, Galega және соңында Agalega деп өзгертілген.
Тарих
Маскарин аралдары сияқты, бұл аралдар да араб және малай теңізшілеріне белгілі болған болуы мүмкін, бірақ мұны растайтын жазба деректер табылмаған. Агалега немесе Галега 1811 жылғы 12 қаңтарда HMS Clorinde капитаны Бриггс зерттеді, ол оның орнын дәл анықтаған сияқты, бұл бұрын болмаған. Аралды қоршаған риф болғандықтан, күшті толқындардан жағаға түсу қиын болды. Бұл кезде бұрынғы француз капері аралда қоныстанған, оның басқаруында жүгері мен бидай өсірген негрлерден құралған колония болды. Аралдардағы алғашқы елді мекенді М. де Роземонд құрды. 1808 жылдың тамызында ол келген кезде екі кемеден құлаған адамның денесін және олардың бірі, капер Роберт Дюфур жазған хабарламалары бар бөтелкені тапты. Аралдардағы жалғыз төбе, Монтагн д'Эммерез, екінші кемеден құлаған теңізші, маврикийлік Аделаида д'Эммерездің есімімен аталады. Аралдардың экономикалық, инфрақұрылымдық және саяси дамуы 1827 жылы Аугуст Ле Дюк келгенге дейін басталмады, ол кокос майы және копра өндірісін ұйымдастыру үшін М. Барбе жіберген француз әкімшісі болды. 1827-1846 жылдар аралығында құлдар салған бірнеше тарихи ескерткіштер сақталған: Vingt Cinq ауылы (қарсылық көрсеткен құлдарға 25 қамшы соққандықтан аталған), құлдар түрмесі, май зауыты, қаралар мен ақтарға арналған зираттар және тағы басқалары. Аугуст Ле Дюк екі арал арасында көпір салуды бастады, бірақ ол қатты ауа райынан қирады. 1897 жылы әулие Виктор Малавал аралдарға алғашқы миссионер ретінде католик шіркеуін әкелді. Оңтүстік аралда импровизацияланған шағын шіркеу салынды. Арал тұрғындарының шығу тегіне сол кездегі әлемдегі саяси жағдай ықпал етті. Маврикий 1810 жылы британдық колонияға айналды, содан кейін құл саудасы тоқтатылды, ал 1835 жылы құлдық жойылды, одан кейін білікті емес азиялық жұмысшылар келді. Құлдар Мадагаскардан немесе Үндістанның Мадрасынан келген, ал кейбіреулері құл кемелерінен босатылды, ал басқалары Комор аралдарының құл саудасы портынан келді. "Calèche Blanc" және "Princesse Malgache" сияқты аңыздар аралдардың фольклорының бөлігі болып табылады, сондай-ақ құлдық дәуірінен жеткен "Madam langaz Seret" кодталған тілі де бар. Бұл тіл француз және маврикий креол тілдерінің қосындысы, онда әр буын екі еселенеді және алғашқы дауыссыз әріптер "g" әрпімен ауыстырылады (мысалы, "француз" "frangrançaisgais" болады). Бұл ерекше тілдің пайда болуының, мақсаты мен даму себептері әлі де анық емес. Бүгінде аралда шамамен 300 адам тұрады, олар жергілікті жерде "Агалеендер" деп аталады және креол тілінде сөйлейді. Католицизм басым дін.
География
Солтүстік арал ұзын және кең, ал Оңтүстік арал да ұзын және кең. Екі аралдың жалпы ауданы – . Топырағы, әдетте, кораллды. Ең биік нүктесі – солтүстік аралдағы Еммер төбесінің үстінде. Климаты ыстық және ылғалды, жылдық орташа температурасы – , ең төменгі температурасы – және ең жоғары температурасы – . Сәуір айы жылдың ең ыстық айы. Тропиктік климат мангр мен кокос ағаштарының өсуіне жағдай жасайды, олар екі кішкентай аралды жабады.
Экономика
Агале́га Маврикий мемлекетіне қарасты Шет аралдарды дамыту компаниясы (Outer Island Development Company, OIDC) арқылы басқарылады. Бұл компания шалқар аралдарды дамытумен айналысады. Компания екі аралдағы басқарушыны – резидент-менеджерді тағайындайды, ол аралдардағы жоғары билікке ие. Архипелагтың экономикасы көбінесе кокос майын экспорттауға негізделген.
Британдық Маврикийден Агалеганың бөлініп шығуы
Шагос жағдайында 1965 жылы қаржылық шығындар 10 миллион фунт стерлингке (қазіргі шамамен 250 миллион фунт стерлингке жуық) бағаланды, АҚШ-тың Британияның ядролық қаруларын сатып алумен байланысты шығындарды есепке алмағандағы құпия үлесін қоспағанда. Британияның BIOT құруға кеткен қаржылық шығындары жоғары болды. Агалеганы иелену Британияның қаржылық жауапкершілігін арттырар еді, осы кезде ел өзінің кең империясын таратып, қорғанысқа жұмсалатын қаражатты қысқарып келген шақта.
Инфрақұрылым
Үйлердің көпшілігі Солтүстік аралдағы Винт-Синк және Ла-Фурш, ал Оңтүстік аралдағы Сент-Рита ауылдарында орналасқан. Әр түрлі елді мекендерді байланыстыратын жол құмды және кораллды. Солтүстік аралда әуежай, "Жак Ле Шартье" мемлекеттік бастауыш мектебі, полиция бөлімшесі, ауа райы станциясы, орталық телекоммуникация кеңсесі (Маврикий Телеком) және денсаулық сақтау қызметі орналасқан. Аралда ағын су жоқ. Ішуге арналған су жаңбыр суын жинау арқылы алынады. Басқа мақсаттарға арналған су құдықтардан тасылады. Электр энергиясы дизельмен жұмыс істейтін генераторлар арқылы қамтамасыз етіледі, бірақ оның беру уақыты шектеулі. Агалега және Сент-Брандон сияқты шалғай аралдарды басқаратын компания, осы аралдарға теңіз асты байланысы арқылы электр қуатын жеткізу жобасын жүзеге асыруда. Агалега Маврикиймен әуе және теңіз жолдары арқылы байланысты. Солтүстік аралдағы азаматтық әуежай шағын ұшақтардың ұшып-қонуына мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта 10 000 футтық, реактивті ұшақтарға арналған жаңа, заманауи ұшу-қону жолағы салынды. Аралдарда толыққанды порт жоқ, тек аралдың солтүстігіндегі Сент-Джеймс анкориджінде айлақ бар. Маврикий кеме қатынасы корпорациясына тиесілі кемелер (Pride Mauritius және Mauritius Trochetia) жанармай құю үшін осы жерге, терең теңізге зәкір тастайды. Денсаулық сақтау қызметтерін денсаулық сақтау қызметкері және акушерлік көмекші көрсетеді. Маврикийден келген дәрігерлер жыл бойы шағын сапарлар жасап тұрады. Агалеандықтар да жыл ішінде судьяны күтеді. Білім беру жүйесінде жас балаларға арналған бастауыш мектеп бар, ал оқушылар оқуын Маврикий аралындағы орта мектептерде жалғастырады.