Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы көл
Lake in the South Island of New Zealand
Уакатипу көлі – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралында орналасқан ішкі көл (саусақ тәрізді көл). Ол Отаго аймағының оңтүстік-батыс бұрышында, Саутлендпен шекарасына жақын орналасқан. Уакатипу көлінің аты ежелгі маори тіліндегі Уакатипу ваи маори атауынан шыққан. Ұзындығы 80 шақырымды құрайды, бұл Жаңа Зеландиядағы ең ұзын көл, ал ауданы 344 шаршы шақырыммен үшінші орында тұрады. Көл өте терең, оның ең терең жері 444 метр, ал түбі теңіз деңгейінен 110 метр төменде жатыр. Көлдің биіктігі 310 метр, Оңтүстік Альпі тауларының / Kā Tiritiri o te Moana оңтүстік бөлігіне қарай орналасқан. Көлдің жалпы пішіні кері «N» әрпіне немесе «ит аяғына» ұқсайды. Дарт өзені / Te Awa Whakatipu көлдің солтүстік жағына құяды, содан кейін 30 шақырым оңтүстікке қарай ағып, кенеттен шығысқа бұрылады. Тағы 20 шақырымнан кейін ол оңтүстікке қарай тікелей бұрылып, Кингстонға жақын оңтүстік жағына жетеді. Көлдің солтүстік жағасында Гленорчи елді мекені (солтүстік-шығыс бұрышында) және солтүстік-батыс бұрышында Кінохтың шағын, оқшауланған ауданы орналасқан. Көл Каварау өзені арқылы құйылады, ол Фрэнктон бұғазынан (Квинстаунның шығысынан) ағып шығады. Шамамен 18 000 жыл бұрын Матаура өзені Уакатипу көлін құйып жіберген. Кингстон Флайер ағын суының бұрынғы арнасының бір бөлігін ұстанып өтеді, қазір мұздық мореналармен тосылған. Квинстаун көлдің солтүстік жағалауында, орталық бөлігінің шығыс жағында орналасқан. Оның сейше периоды 26,7 минутты құрайды, бұл Квинстаун шығанағында су деңгейінің көтерілуіне және төмендеуіне себеп болады. Уакатипу көлі әдемі көріністерімен танымал және таулармен қоршалған. Оның оңтүстік-шығыс жағында екі тау жотасы – Remarkables және Tapuae o Uenuku / Гектор таулары орналасқан. Көл – шытырман оқиғаларға толы туризмге танымал орын, жақын жерде шаңғы трассалары, параглайдинг, банджи-джампинг және жаяу серуендеу жолдары бар. TSS Earnslaw атты көне бу кемесі көлде жүйліп тұрады. Жақын жерде, Гибстон аймағында бірнеше жүзімдіктер орналасқан.
Lake Wakatipu is an inland lake (finger lake) in the South Island of New Zealand. It is in the southwest corner of the Otago region, near its boundary with Southland. Lake Wakatipu comes from the original Māori name Whakatipu wai māori. With a length of , it is New Zealand's longest lake, and, at , its third largest. The lake is also very deep, its floor being below sea level (−110 metres), with a maximum depth of It is at an altitude of , towards the southern end of the Southern Alps / Kā Tiritiri o te Moana. The general topography is a reversed "N" shape or "dog leg". The Dart River / Te Awa Whakatipu flows into the northern end, the lake then runs south for 30 kilometres before turning abruptly to the east. Twenty kilometres (12.4 mi) further along, it turns sharply to the south, reaching its southern end further south, near Kingston. At the north end of the lake is the settlement of Glenorchy, in the north east corner, and the smaller isolated locality of Kinloch in the north west corner. The lake is drained by the Kawarau River, which flows out from the lake's only arm, the Frankton Arm, east of Queenstown. Until about 18,000 years ago the Mataura River drained Lake Wakatipu. The Kingston Flyer follows part of the former river bed now blocked by glacial moraine. Queenstown is on the northern shore of the lake close to the eastern end of its middle section. It has a seiche period of 26.7 minutes which, in Queenstown Bay, causes the water level to rise and fall some
Lake Wakatipu is known for its scenery and is surrounded by mountains. Two mountain ranges, the Remarkables and the Tapuae o Uenuku / Hector Mountains, lie along its southeastern edge. It is a common venue for adventure tourism, with skifields, paragliding, bungy jumping and tramping tracks within easy reach. A vintage steamboat, the TSS Earnslaw regularly plies its waters. Several vineyards are nearby in Gibbston.
Этимология
Көлдің толық атауы — Уакатипу вай маори. Көлдің ресми атауы жоқ, бірақ оны көбінесе «Вакатипу көлі» деп атайды. Вакатипуа немесе Уакатипуа (Каноэ / рухтар шығанағы) тарихи жазбаларда кездеседі, сондай-ақ Вакатупу (қасиетті кеме) атауы да бар. Аңыз бойынша, көлдің түбі ұйықтаған алып Копу ваидің өртелуінен пайда болған, ал оның жүрегі ғана қалған, және сол аңызға сәйкес, осы жүрек көлдің сеишінің ырғақты көтеріліп-түсуіне себеп болады. Осы аңыздың басқа нұсқасы бойынша, Вакатипу — вака (түтік/құбыр) және типуа (көгалды алып) сөздерінің қысқартылған түрі, алып айналағы орманды жаққанда өртеліп, оның тынысы сеишті тудырады. Егер атау Уакатипу (өсіру) болса, онда жеңілген топ осы жерде күшін қайта жинаған болуы мүмкін. Уакатипу сонымен қатар Оңтүстік аралдағы басқа алты байланыссыз географиялық нысанның да атауы болып табылады, олардың ішінде: Тарахака Уакатипу, Рутберн жолының басындағы Харрис Седлі; Те Ава Уакатипу, көлге құятын негізгі Дарт өзені / Те Ава Уакатипу; Уакатипу Катука, Холлифорд өзені мен аңғары; және Уакатипу Кохуранги, Пелорус шығанағындағы Маори шығанағы / Те Хойере, Марлборо.
The full original name of the lake is Whakatipu wai Māori. While the lake lacks an official name, it is generally referred to as "Lake Wakatipu". Wakatipua or Whakatipua (Canoe/Bay of spirits) have been recorded historically, as has Wakatapu (sacred vessel). A legend says that the lake bed was formed when a giant ogre, Kopu wai, was burned while lying asleep, leaving only his heart behind, which according to the same legend is the cause of the rhythmic rise and fall of the lake's seiche. A variation on that is that Wakatipu is a contraction of Waka (trough) and tipua (enchanted giant), the giant was burnt when the surrounding bush was lit and his breathing causes the seiche. Another possibility, if the name was Whakatipu (make grow), is that a defeated group regrew their strength here. Whakatipu is also the name of another six unrelated geographical features in the South Island, including Tarahaka Whakatipu, the Harris Saddle at the head of the Routeburn Track; Te Awa Whakatipu, the main Dart River / Te Awa Whakatipu flowing into the lake; Whakatipu Katuka, the Hollyford River and Valley; and Whakatipu Kohurangi, Māori Bay in Pelorus Sound / Te Hoiere, Marlborough.
Су тасқыны
Уакатипу көлінде Кингстон, Гленорчи және Куинстаун қалаларының көл жағасындағы елді мекендеріне әсер ететін су тасқыны мерзімді түрде болып тұрады. Ерекше су тасқыны оқиғаларына 1878 жылғы Куинстаун су тасқыны, ол Куинстаунның және Отаго аймақтарының үлкен бөлігіне әсер еткен, 1995 жылғы Куинстаун су тасқыны және ең бастысы 1999 жылғы Куинстаун су тасқыны кіреді, ол Куинстаун қалалық орталығына (CBD) және жол инфрақұрылымына айтарлықтай зиян келтіріп, шамамен 50 миллион долларлық шығынға әкелді.
Lake Wakatipu has experienced periodic flooding affecting the lakeside communities of Kingston, Glenorchy and Queenstown. Notable flooding events include the 1878 Queenstown floods, which affected a large part of the outlying Queenstown and Otago areas, the 1995 Queenstown floods, and most notably the 1999 Queenstown floods, which significantly damaged the Queenstown CBD and road infrastructure resulting in approximately $50 million worth of damage.
Жабайы табиғат
Уакатипу көлі - ұзын жүзбекші балықтың (1886 жылы ұсталған нұсқасы – осы түрдің ең ірісі) және әкелінген қоңыр форель, лосось, және көкбалықтың мекені. Бұл және басқа балықтар, мысалы, қара қанатты шағадай жыртқыштардың қорегі болып табылады. Қарабас шаяндар көл маңында жиі кездеседі, ал ең көп таралған құстар – қарабас шаяндар мен әкелінген үйректер. Кішірек, көбінесе өлшеміне байланысты байқалмайтын құс – Жаңа Зеландия шағаласы.
Lake Wakatipu is a habitat for the longfin eel (a specimen caught in 1886 is the largest known of this species), and for introduced brown trout, salmon and rainbow trout. These and other fish support predators such as the pied shag. The black billed gull is often found around the lake while the most common birds are the black billed gull and the introduced mallard. A smaller bird often not noticed because of its size is the New Zealand scaup.
Фильм
Уакатипу көлі 2007 жылғы "Су жылқысы: Теңіздің жұмбағы" фильмінде шотландтық Лох-Несс көлінің орны ретінде пайдаланылды. Көл "Сақиналар мырзасы: Сақина достары" фильміндегі бірнеше көріністердің, оның ішінде Амон Хеннің де тұсына жарады.
Lake Wakatipu doubled as the Scottish Loch Ness in the 2007 film The Water Horse: Legend of the Deep. The lake was a backdrop for several scenes in The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring, including Amon Hen.
Теледидар
Уакатипу көлі – "Көлдің басында" (2013) телесериалындағы қылмыстық оқиғалар орын алатын көл.
Lake Wakatipu is the eponymous lake in the murder mystery television series Top of the Lake (2013).
Жүзу
Көлдің ұзындығын жүзіп өткен алғашқы адам 2012 жылы Бен Кэмпбелл Макдональд болды. Көлдің оңтүстік нүктесіндегі Кингстоннан Гленорчиге дейін 81 км-ді жекелей, гидрокостюммен жүзуге 18,5 сағат кетті.
The first person to swim the length of the lake was Ben Campbell Macdonald in 2012. The 81 km solo wetsuit swim from Kingston on the lake's southern point to Glenorchy took 18.5 hours.