Кіріспе

Неміс ботаник және орманшы (1824–1907)

Сер Дитрих Брандис (31 наурыз 1824 – 28 мамыр 1907) – неміс-британдық ботаник және орман шаруашылығы академиялық және әкімшілік қызметкері, ол колониялық Үндістанда британдық императорлық орман қызметінде шамамен 30 жыл жұмыс істеді. 1856 жылы ол Бірмадағы британдық мемлекеттік қызметке қабылданды, көп ұзамай Бірмадағы британдық орман шаруашылығы басқармасының басшысы болды және 1864 жылдан 1883 жылға дейін Үндістанда Орман бас инспекторы қызметін атқарды. 1883 жылы ол Еуропаға оралды, уақытын Бонн мен Үлкен Лондон қалаларында бөліп өткізді. Зейнетке шыққаннан кейін ол ғылыми жұмыстарға белсенді түрде кірісіп, «Үнді ағаштары» (1906) атты ең маңызды еңбегін жариялады. Брандис тропикалық орман шаруашылығының негізін қалаушысы деп есептеледі және ғылыми орман шаруашылығының атасы ретінде танылады. Үндістандағы жұмысынан өзге, ол Америка Құрама Штаттарындағы орманды басқаруға да маңызды үлес қосты.

Ерте өмір, білім және отбасы

Патрициялық Брандис отбасының мүшесі Дитрих Брандис Германияның Бонн қаласында дүниеге келді. Ол белгілі философ Кристиан Август Брандистің ұлы болды, ол жас король Оттон I Грекиялықтың тәрбиешісі және Бонн университетінде философия профессоры болған. Оның әкесінің әкесі Иоахим Дитрих Брандис Дания және Норвегия королевасы Марияның жеке дәрігері және Дания Корольдік ғылымдар және әдебиет академиясының мүшесі болды. Ол Копенгагенде биология, Геттингенде ботаника және Бонн университетінде биология мамандығымен қатар география және ежелгі заттарды зерттеді. 1849 жылы ол Бонн университетінде ботаникадан лекция оқуға қабылданды. Оның орман шаруашылығына деген қызығушылығы бастапқыда ботаникалық көзқараспен туды. 1854 жылы ол үнді ғалымы және миссионері Джошуа Маршманның қызы, генерал Хавелоктың әйелінің әпкесі Рейчел Маршманға үйленді. Оның қайын інісі Хавелок Үндістанның генерал-губернаторы Лорд Далхаузидің досы болды, осы байланыс арқасында ол Бірмаға, содан кейін Үндістанға келді. Оның бірінші әйелі 1862 жылы Үндістанда қайтыс болды. 1865-1867 жылдар арасындағы екі жылдық демалысы барысында ол өзінен он сегіз жас кіші Катарина Хассемен танысып, үйленді. Ол онымен бірге Үндістанға көшіп, олардың алты баласы болды, олардың кейбіреулері ересек жасқа жетпеді. Дитрих Брандис – Жоғарғы сот судьясы Бернхард Брандистің әкесі және микробиолог Хеннинг Брандистің атасы.

Британдық Үндістандағы орман шаруашылығының басқарушысы

Басқа табиғи ресурстардың қатарында, Үндістандағы британ үкіметі орман өнімдерін пайдалануға қызығушылық танытты. Ағаштардың кесілуі ешқандай реттелмегендіктен, 1847 мен 1850 жылдар аралығында британ үкіметі Үндістандағы ормандардың жойылып бара жатқанын сезіне бастады. 1850 жылы Эдинбургтегі Британ қауымдастығы Хью Клегорнның ұсынысымен орман қырылуын зерттеу үшін комитет құрды. 1855 жылы Үндістанның генерал-губернаторы Лорд Далхаузи Үндістан үкіметінің меморандумына қол қойды. Ол Джон МакКлелландтан түскен есептерге негізделген, ол сол кезде Британдық Үндістанның бір бөлігі болған Бирмадағы орман шаруашылығын басқарушысы болған.

Бірма

Брандис 1856 жылы Британдық мемлекеттік қызметке Шығыс Бирмадағы Пегу дивизиясының тик ормандарының бастығы ретінде кірді. 1858 жылы ол бүкіл Британдық Бирманың императорлық орман әкімшілігінің басшысы болды. Сол кезде Бирманың тик ормандарын әскериленген Карен тайпалары бақылап отырды. Ол "таунгья" жүйесін енгізді, онда Карен ауылдық тұрғындары тик плантацияларын тазарту, отырғызу және арамшөптерді жою жұмысына еңбек күшін ұсынды. Қарсылығында, оларға алғашқы жылдары ағаштардың арасына егін екпеге рұқсат берілді. Тик ағаштары өскен сайын ауыл тұрғындары жаңа жерге көшіріліп, процесс қайталана берді. Осы процестің нәтижесінде көптеген ауыл тұрғындары мемлекеттік орман шаруашылығы қызметіне тәуелді болды және орманды мемлекеттік иеленуге қарсылық күшейді. Академиялық біліміне сүйене отырып, Брандис бастапқыда ботаникамен қызығушылық танытты. Ол Калькуттадан Рангунға жіберген гербарийі мен ботаникалық кітапханасы, оны тасымалдаған кеме құлағанда жоғалып кетті. Бұл оның назарын ботаникалық зерттеулерден орман шаруашылығына аударуға әкелді. Брандистің жұмысына тик ағаштарының көлемін, өсу қарқынын анықтау, жинау жылдамдығын бағалау, зиянкестер мен өрттен орманды қорғау жоспарларын әзірлеу кірді. Ол сонымен қатар ағаш сатып алу ережелерін, тазарту ережелерін және басқарылатын тик алқаптарын – консервацияларды құруды енгізді, оларға консерваторлар болып тағайындалған қызметкерлер жетекшілік етті. Өзінің тәжірибесіне сүйене отырып, ол 1865 жылғы Үндістанның Орман заңын жасауға көмектесті.

Үндістанның орман шаруашылығын басқаруға үлесі

1864 жылы Брандис Үндістандағы Орман инспекторының Бас инспекторы болды және бұл қызметте 20 жыл жұмыс істеді. Ол жаңа орман заңдарын жасады және зерттеу мен оқу орындарын құруға көмектесті. Дехрадун қаласындағы Императорлық Орман мектебін оның өзі негіздеген. Брандис 1878 жылы Үнді империясының серігі атағын алды, ал 1887 жылы сол орденнің қолбасшысы болды. Брандис Раджпутана және Майсурдың Канс (ормандық алқаптары) қасиетті тоғайларын, 1879 жылы сапарлаған Гаро және Хасия төбелерін, 1868 жылы Куоргтың Деваракадусын, 1882 жылы Мадрас президенттігіндегі Салем ауданының таулы жоталарын, Елагиридегі Свами Шоласын, Джавадидегі Пудурдағы қасиетті тоғайды және Шеваройдағы бірнеше қасиетті ормандарды сипаттап жазды. Ол Үндістанда орманды қорғауды жергілікті халықпен ресми түрде байланыстырған алғашқылардың бірі болды. Сонымен қатар, ол Солтүстік-Батыс және Орталық Үндістанның орман флорасына, жалпы Үндістан ағаштарына қызығушылық танытты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де Брандис Үндістан орман шаруашылығы саласында жұмыс істей берді және 75 жасында өзінің негізгі ботаникалық еңбегін – 4400 түрді қамтитын «Үндістан ағаштары» кітабын жазды. Алғаш рет 1906 жылы жарық көрген бұл кітап кейін бірнеше рет қайта басылды, соңғы рет 1971 жылы. Өзінің қызмет кезеңінде ол ұзақ жылдар бойы М.П. Балахатта орманшыларды даярлау институтының директоры болып қызмет атқарды.

Зейнеткерлік

1883 жылы Үндістанның орман бас инспекторы лауазымынан зейнетке шыққаннан кейін ол Боннға оралды, бірақ келесі жылдары Англияға жиі сапар шекті. 1900 жылдан 1906 жылға дейін ол Ұлы Лондонның Кью қаласында тұрақты түрде өмір сүрді. Сонымен қатар, ол Англиядағы Корольдік Үндістан инженерлік колледжінде орман шаруашылығы студенттерін сегіз жыл бойы (1888–1896) оқытты. Америка мәселелеріне деген қызығушылығы оны Еуропаға келген американдық орманшыларға ерекше көңіл көрсетуге жетеледі, ал 1904 жылы президент Теодор Рузвельт оған жеке алғыс хат жолдады. Оның орнын Корольдік инженерлер полковнигі Фредерик Бейли бас орман инспекторы лауазымына тағайындалды. 1906 жылдың соңында Боннға оралғаннан кейін ол көп ұзамай ауруханаға жатты және бірнеше айдан кейін 1907 жылдың 28 мамырында қайтыс болды.

Кең ықпал ету

Брандис Англиядағы Куперс-Хиллде орман шаруашылығы білімін берумен де айналысты. Ол сондай-ақ Бертольд Риббентроп, В. Шлих және Германияның К. А. Шенк (Гисен университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеген кезде), сондай-ақ Америка Құрама Штаттарының Гиффорд Пиншот және Генри Грейвс (USDA Forest Service қызметінің бірінші және екінші басшылары) сияқты көптеген адамдарға әсер етіп, оларды тәлімгерлікке алды. Пиншот, Грейвс және Германияға оқуға келген басқа да мамандарға кеңес беру арқылы ол Америка Құрама Штаттарындағы орман шаруашылығы қозғалысына ықпал етті, сондай-ақ АҚШ ұлттық орман жүйесін құруға қатысқан Чарльз Спраг Сарджент және Франклин Хоу сияқты көптеген адамдармен жасаған ауқымды хат алмасулары арқылы да әсер етті. Пиншот АҚШ-та кәсіби орман шаруашылығын енгізу және 1905 жылы Орман қызметін қалай құру туралы Брандистің кеңесіне көп сүйенді. Оның ықпалы соншалық зор болғандықтан, президент Рузвельт 1896 жылы оған «Сэр Дитрих Брандиске, Америка Құрама Штаттарындағы орман шаруашылығына қосқан үлесіне деген жоғары құрметіммен. Теодор Рузвельт» деген жазумен сурет жіберді.