Кіріспе

Құс түрі

Қара мойынды сұр құс (Setophaga nigrescens) – Жаңа әлем құстары тұқымдасына жататын, өте ұзын денелі, сұр және ақ түсті қауырсыны бар, қара белгілерімен көзге түсетін құс. Аталықтарының мойны қара, басында қара жолақтары және бүйірлерінде қара жолақтары болады; аналықтары аталықтарынан ақ мойнымен және бүйірлері мен қанаттарындағы қара белгілері аздығымен ерекшеленеді. Ол Солтүстік Американың батысында, Британ Колумбиясынан Нью-Мексикоға дейін көбейеді және Мексика мен АҚШ-тың оңтүстік-батысында қыстайды. Оның табиғаты – қылқан жапырақты және аралас орман, сондай-ақ қарағай, арша, шалфей және емен ағаштары өсетін бұталы жерлер. Ұясы – ағаш немесе бұтаның бұтақтарында жерден бірнеше метр биіктікте салынған, қауырсынмен төселген өсімдік талшықтарынан жасалған ашық тостаған тәрізді. 3-5 жұмыртқа салады, оларды екі ата-анасы да жемдейді. Көбейетін аймағында көптеп кездесетін бұл құс, көптеген көшіп-қоныс жасайтын құстар сияқты, адамның қызметінен айтарлықтай қауіп көрмейді.

Таксономия

Қара мойынды сұр құс тұмсығын алғаш рет Джон Кирк Таунсенд қазіргі Портленд, Орегон қаласының жанынан жиналған мысалдан сипаттады. Оны солтүстік-батыс жағалауының Чинук халқы білген, олар оны Аха каваль деп атаған. Таунсенд бұл түрді *Sylvia nigrescens* деп сипаттап, оны басқа Жаңа әлем құстарымен және *Sylvia* туысына жататын, туыс емес Ескі әлем құстарымен бірге жіктеді. Қазір ол отыздан астам түрмен бірге *Setophaga* туысына жатады, біраз уақыт бойы *Dendroica* туысына жатқаннан кейін. Өз туысы ішінде ол қара мойынды және сары бет белгілері бар топтың бір бөлігі болып табылады, оған шұбар құс және Таунсенд құсы кіреді. Бұл туыстардың ішінде қара мойынды сұр құстың ареалы Таунсенд құсы мен шұбар құс ареалдарымен тоғысады, бірақ олар әртүрлі ортада кездеседі. Таунсенд пен шұбар құстар жиі будандасса, қара мойынды сұр құспен будандасқан түрлердің тіркелген жағдайлары сирек. Екі түрше бар, олар өте ұқсас және олардың жарамдылығы күмәнді. Аталыны, *S. n. nigrescens* Британ Колумбиясынан Солтүстік Калифорнияға дейінгі Тынық мұхит жағалау аймағында кездеседі, ал 1841 жылы Жиро сипаттаған *S. n. halseii* оның ішкі бөлігін мекендейді. *S. n. halseii* құстары сәл ірілеу және жоғарғы жағы сұр түсті.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қара мойынды сұр құс Солтүстік Американың батысында көбейеді, оның ареалы оңтүстік-батыстағы Британдық Колумбиядан Тынық мұхитының жағалауымен Бая Калифорнияның солтүстігіне дейін, ал шығысқа қарай Нью-Мексико мен Монтананың оңтүстігіне дейін созылады. Ол көбінесе Мексикада қыстайды, оңтүстік Бая Калифорниядан Оахака штатына дейін. Солтүстік Американың шығысында және Кубада кездейсоқ ұшып келгендері тіркелген. Қара мойынды сұр құс ашық қоныс жасайтын және аралас орманды, шөптесін өсімдіктері бар жерлерде, құрғақ ашық еменді ормандарда, шапарал және басқа да бұталы жерлерде мекендейді. Бұл құс кең таралған, сондықтан ол кең таралған және қарқынды түрде азаймайтындықтан, IUCN Қызыл тізімінде "Ең аз алаңдаушылық" деп бағаланады. Ұясы әдетте жерден бірнеше метр биіктіктегі ағаш бұтағына немесе бұтаға орналасады. Ұя – шөп сабақтары мен басқа да талшықтардан құралған ашық тостаған пішіндес, қауырсын мен түкпен төселген. Аналығы мамырдан шілдеге дейін қоңыр дақтары бар, қызғылт түсті 3-5 жұмыртқа салады. Инкубация және ұшқыштық кезеңдері белгісіз. Бұл түрдің жыртқыштарды ұясынан аулақ ету үшін жарақаттанғандай түр көрсету арқылы назарды аудару әрекеті байқалған. Ата-анасы екеуі де балапандарды тамақтандырады, бірақ аналығы көбірек тамақтандыруы мүмкін.