Кіріспе

Чебурашка – совет жазушысы Эдуард Успенскийдің 1965 жылы жарық көрген «Гена крокодил және оның достары» атты балалар кітабында жасалған ойдан туған кейіпкер. Кейіннен бұл кейіпкер Роман Качановтың «Союзмультфильм» студиясы үшін түсірген тоқтау анимациялық фильмдер сериясының басты кейіпкері болды, ал алғашқы фильм 1969 жылы Владимир Шайнскийдің музыкасымен жарық көрді. Бүгінге дейін кішкентай Чебурашка бұрынғы Кеңес Одағында кеңінен танымал, ал сыртқы бақылаушылар оны «Советтік Микки Маусы» деп атайды. Чебурашканың қатысуымен бар болғаны төрт қысқаметражды анимациялық фильм түсірілгенімен, ол бұрынғы КСРО және Ресейде ұлттық символға айналды және одан тыс жерлерде де мәшһүр. Оның танымалдылығының себебі – оның әңгімелеріндегі мазмұн, ол сіздің қайдан екеніңізден гөрі мейірімділік маңыздырақ екенін көрсетеді.

Тарих

Чебурашка – кейіннен орыс анекдоттарында танымал болған (досы Крокодил Генамен бірге) әйгілі орыс мультфильмінің кейіпкері. Кейіпкерді жасаған Эдуард Успенскийдің айтуынша, Чебурашка – "ғылымға белгісіз жануар", оның үлкен маймыл сияқты құлақтары және жас жыртқышқа ұқсайтын денесі бар, ол тропикалық орманды мекендейді. Ол апельсин қорабына кездейсоқ түсіп, тояды да ұйықтап қалады. Қорап ақырында аты айтылмаған ресейлік қаладағы азық-түлік дүкеніне жеткізіледі (Мәскеу екені айтылады), сол жерде оқиғаның қалған бөлігі орын алады. Дүкеннің басшысы қорапты ашқанда бұл жаратылысты табады, оны алып шығып үстелге отырғызады. Жаратылыстың аяқтары ұзақ уақыт қорапта болғаннан кейін қатты болып, ол үстелден құлап, орындыққа, содан кейін еденге түседі (белгі = жоқ, орыс тілінде "құлау" дегенді білдіретін сөз). Осыдан дүкен басшысы оны Чебурашка деп атауға шешім қабылдайды. Бұл түбірлі сөздер орыс тілінде көне заманнан келе жатқан еді; Успенский оларға жаңа өмір сыйлады. Владимир Дальдің "Тірі Ұлы орыс тілінің түсіндірме сөздігінде" "чебурашка" сөзі роликтің басқа аты ретінде берілген.

Бастапқы серия

1. Крокодил Гена (1969)
2. Чебурашка (1971)
3. Шапокляк (1974)
4. Чебурашка мектепке барады (1983)

Қадағалау

Шебурашка Арере? GoHands компаниясы Жапонияда 26 сериядан тұратын анимацияны 2009-2010 жылдары шығарды. 2007 жылы Оңтүстік Кореяның Ffango Entertoyment және Жапонияның TV Tokyo Broadband және Frontier Works компаниялары Cheburashka атты жаңа анимацияны жариялады. Режиссері – Макото Накамура, сценарийін Алдашин Михаил Владимирович және Мичиру Шимада жазды, ал "チェブラーシカ#2010年版人形アニメ" фильмі Жапонияда 2010 жылдың 8 желтоқсанында көрсетілді. Ол төрт қысқа фильмнен тұрды. Бірі ("Сәлем, Чебурашка") – крокодил Генаның түпнұсқа мультфильмінің толыққанды ремейкі, ал қалған үшеуі ("Чебурашка және цирк" және "Шапокляқтың кеңес беру орталығы" сериясының екі бөлімі) – әртүрлі сюжеттерге ие. Жапондық ремейктерден жасалған қысқаметражды фильмдердің орыс тіліндегі жинағы "Чебурашка" (мультфильм, 2013) 2014 жылдың 5 маусымында Ресейде көрсетілді, бірақ Эдуард Успенскиймен авторлық құқықтарға байланысты дау туып, тарату уақытша тоқтатылды. Кейін тарату сертификаты қайта жаңартылды. Ондағы эпизодтардың орыс тіліндегі атаулары: «Чебурашка и цирк» (Чебурашка және цирк), «Чебурашка идет в зоопарк» (Чебурашка зоопаркке барады) және «Советы Шапокляк» (Шапокляқтың кеңестері). Дмитрий Дяченко режиссерлік еткен, Central Partnership және Yellow, Black and White компанияларының продюсерлігімен түсірілген "Чебурашка" толық метражды фильмі 2023 жылдың 1 қаңтарында жарық көрді. "Чебурашка" – Ресей кино тарихындағы ең көп касса жинаған фильм. Ольга Кузьмина Чебурашкаға дауыс берді, ал Сергей Гармаш бағбан Гена рөлін сомдады (фильмдегі крокодил Генаның нұсқасы).

Друттен және Йена

1970 жылдары Швецияда Друттен және крокодил Йена (Гена) кейіпкерлерімен бірқатар балалар телешоулары, радиошоулары, пластинкалар мен журналдар шығарылды. Бұл екі кейіпкер Кеңес Одағына саяхатта сатып алынған Чебурашка мен Гена қуыршақтарының негізінде жасалған, сондықтан олар сыртқы түрі жағынан Чебурашка мен Генаға толық ұқсас болды. "Drutten" сөзі "құлап түскен" дегенді білдіреді, себебі швед тіліндегі "drutta" сөзінің бір мағынасы "құлау" немесе "құлып түсу" болып табылады. "Drutten och Gena#Svensk TV serie" (1973–1988) телесериалында, сондай-ақ "Drutten och Krokodilen" атты бағдарламада, екі кейіпкер КСРО-дағыдан өзгеше әңгімелер айтып, ән шырқады, қалада емес, кітап сөресінде тұрып өмір сүрді және тоқтату анимациясы емес, тірі актерлермен ойнатылатын қол қуыршақтары болды. Швед мемлекеттік телеарнасы кейде ғана орыс тіліндегі түпнұсқаның швед тіліне дубляжданған бөлігін көрсететін. Көптеген шведтер Чебурашканы көзбен таниды, бірақ олар бұл кейіпкерлерді орыс балалары білетін кейіпкерлермен байланыстырмайды. Алғашқы эпизод 1973 жылы көрсетілді. Швецияда көп жыл бойы барлығы 600-700 шамасында эпизод көрсетілді, ал соңғы эпизод 1988 жылы арнайы бағдарлама ретінде көрсетілді. Анимациялық сериал Sveriges Television телеарнасында көрсетілді.

Чебурашка және оның достары

Чебурашка – еркек, денесі аюға ұқсас, шамамен 5 жасар баланың бойындай. Ол – жаңа басып жүрген, басының екі жағында үлкен, дөңгелек құлақтары бар, көңілі түскенде құлақтары төмен қарай иіледі. Оның аяқтары жоқ, үлкен қара көздері, жалпақ мұрыны бар. Дауысы биік, балаларға тән. Чебурашка – оптимист, себебі ол адамдардың тек жақсы жақтарын ғана көреді және ең қиын жағдайда да көңілді болады. Анимация тарихшысы және «Союзмультфильм» бас редакторы Сергей Капков «Чебурашка – мүлдем пайдасыз және үмітсіз. Ол – ештеңе түсінбейтін, бірақ бір ғана идеясы бар, ол – достар табу және басқаларды да достастыруға көмектесу» дейді. Тель-Авивтегі Бар-Илан университетінің өнер тарихшысы Леонид Кац үшін Чебурашка – «идеалды» бейнелейді. Ол былай дейді: «Фильмде ол толығымен күнәсіз. Ол – жоғалғанның, мүмкін болмағанның, армандағанның бәрін ұсынады». 1994 жылы Эдуард Успенский (жазушы) кейіпкердің аты мен бейнесіне авторлық құқық алып, оны әртүрлі елдерге сатты. Анимациялық фильмдердің суретшісі Леонид Шварцман сотта Чебурашканың сыртқы келбетін өзі жасағанын және бұл авторлық құқықтың әдеби кейіпкерге қатысты құқықтан бөлек болуын дәлелдеуге тырысты. 2007 жылдың 13 наурызында Шварцман мен оның адвокаты BRK Cosmetics және Эдуард Успенскийге қарсы қозғалған 4,7 миллион рубльдік сот ісін ұтырып алды. Шварцман Успенскийдің «Чебурашка» бейнесіне құқықтың өзіне тиесілі еместігін білмей, BRK Cosmetics компаниясына заңсыз сатқанын, олар оны тіс пастасының қаптамасында пайдаланғанын айтты. Қорғау тарапы, тіс пастасының қаптамасындағы суретші анимациялық фильмдерді көрмегенін және Успенскийдің кітаптарынан алған әсерлер бойынша өзі жасағанын дәлелдеді. Шварцман қаптамадағы кейіпкердің анимациялық фильмдегі кейіпкердің нақты көшірмесі екенін мәлімдеді.

Чебурашкада байқалған жерлер

Чебурашка қазір ресейлік мультфильмдердің ажырамас бөлігіне айналды, ал нарықта балаларға арналған әзіл кітаптары мен жұмсақ ойыншықтар сияқты бірнеше лицензиялық өнімдер бар. Ол сондай-ақ көптеген орыс әзілдері мен жұмбақтарының тақырыбы болған, ресейлік анимациялық кейіпкерлердің санатындағы сирек мысалдардың бірі. "Чебурашка" анимациялық фильмге айналғаннан кейін оның танымалдығы арта түсті. "Чебурашка" сөзі кейде кейіпкерге ұқсайтын (мысалы, An 72 ұшағы, алдыңғы жағынан қарағанда кейіпкердің басына еске түсіреді) немесе оған жақын сезім тудыратын (мысалы, "Чебурашка" таңбасымен шығарылған лимонадтың кішкентай бөтелкесін атау үшін қолданылатын сөз) заттарды атау үшін метафоралық мағынада қолданылады. Сонымен қатар, Ресей-Украина соғысы кезінде "Чебурашка" деп аталған реактивтік гранаталық лақтырғыш та қолданылды. Кеңес цензурасы Чебурашка фильмдерін тоқтатуға тырысты, себебі олар бюрократтарды, зауыт директорларын және Жас пионерлерді паш етіп көрсетті; Чебурашка мен Гена олардың қатарына қосыла алмады, немесе от жағу және марш жасаудың қалай екенін білмеді. Келісім ретінде "Пионерлер қатарында тек ең үздіктері ғана болуы керек" деген фраза қосылды. Бұл, Хаяо Миядзакидің "Теңіз жағасындағы Поньо" фильмімен бір күні шықты. Алғашқы үш анимациялық фильмнің ағылшын тіліне дубляжы 1987 жылы "Чарли мен Каббидің оқиғалары" деген атпен шықты. 2018 жылғы Армениядағы наразылықтар кезінде көптеген наразылар Чебурашканы Серж Саргсянға ұқсас болғандықтан оны мазақ ету үшін символ ретінде пайдаланды. Мысалы, бір наразыл Чебурашка кейпінде Саргсянды отставкаға кетуге шақырды, ал тағы бірі оның суретін өртеді.