Кіріспе

Фрида Лоренс (11 тамыз 1879 – 11 тамыз 1956) – неміс автор және британдық жазушы Д.Х. Лоренстің әйелі.

Өмір

Эмма Мария Фрида Йоханна Фрейин (баронесса) фон Рихтхофен (сонымен қатар тұрмысқа шыққандағы есімдері Фрида Уикли, Фрида Лоуренс және Фрида Лоуренс Равагли) Метц қаласында неміс дворяны отбасында дүниеге келген. Оның әкесі – Барон Фридрих Эрнст Эмиль Людвиг фон Рихтхофен (1844–1916), Императорлық неміс армиясының инженері, ал анасы – Анна Элиза Лидия Маркьер (1852–1930). 1899 жылы ол британдық филолог және қазіргі тілдер профессоры Эрнест Уиклиге үйленді, олардың үш баласы болды: Чарльз Монтегю (1900 жылы туған), Эльза Аньес (1902 жылы туған) және Барбара Джой (1904 жылы туған). Олар Ноттингемге қоныстанды, онда Эрнест университетте оқытушы болып жұмыс істеді. Уиклимен некеде тұрған кезінде ол неміс әдебиетін, көбінесе ертегілерді, ағылшын тіліне аудара бастады. 1912 жылы ол күйеуінің бұрынғы студенті болған Д.Х. Лоуренспен танысты; көп ұзамай ол оған ғашық болды, және олар Германияға қашып кетті. Германияда Лоуренс тыңшылық жасады деген айыппен тұтқындалды; Фриданың әкесі араласуынан кейін, олар Альп тауларын асып, Италияға қарай жол тартты. Ажырасудан кейін Фрида мен Лоуренс 1914 жылы үйленді. Ол балаларын Уиклиге қалдыруға мәжбүр болды: күйеуі бастаған ажырасу ісінде ол кінәлі тарап болғандықтан, күйеуінің келісімінсіз қорғаншылық құқығына ие бола алмады. Олар континентке қайтуды жоспарлаған еді, бірақ соғыс басталғандықтан Англияда қалды, онда олар ресми қысым мен цензураға ұшырады. Олар сондай-ақ шектеулі ресурстармен және Лоуренстің нашар денсаулығымен күресті. Соғыстан кейінгі Англияны мүмкіндігінше ертерек тастап, олар көп саяхат жасады, ақырында Нью-Мексико штатындағы Таос қаласының жанындағы Киова ранчосында және Лоуренстің өмірінің соңғы жылдарында Тосканадағы Скандиччиге жақын орналасқан Вилла Мирендада қоныстанды. 1930 жылы күйеуі Францияда қайтыс болғаннан кейін, ол үшінші күйеуі Анджело Раваглимен бірге Таосқа оралды. Қазіргі уақытта ол ранчо Альбукеркидегі Нью-Мексико университетіне тиесілі. 1974 жылы Таоста оны білген Джорджия О’Кифф былай деді: «Фрида өте ерекше адам еді. Мен оны есіктің алдында тұрғанын, шашы құлпырап, арзан қызыл мақтадан тігілген көйлек кигенін, онымен ыдыс-аяқ жуғандай көрінгенін жақсы есімде сақтаймын. Ол арық та, жас та емес еді, бірақ оның ішінде керемет нәрсе болды». Джозеф Гласко 1950 жылдары Уильям Гойенмен бірге Таоста тұрғанда Фридамен жақын дос болды. Бір кезде Фрида Гласкодан Д.Х. Лоуренстің суреттерін көрмеге қоюын өтінді. Олар 1956 жылы қайтыс болғанға дейін достас болып қалды. Көбінесе үлкен әпкесі Эльза фон Рихтхофен арқылы Фрида көптеген зиялылармен және жазушылармен танысты, соның ішінде әлеуметтік-экономист Альфред Вебер, социолог Макс Вебер, радикалды психоаналитик Отто Гросс (оның сүйіктісі болған) және жазушы Фанни цу Ревентлоу.

Леди Чаттерлидің сүйіктісі

Лоренстің "Леди Чаттерлидің сүйіктісі" романының жазылуына оның жұмысшы табынан шыққан Лоренспен аристократ ретіндегі қарым-қатынасының әсер еткені айтылады. Джон Харттың пьесаға беруі нәтижесінде бұл роман Лоренстің сахнада қойылған жалғыз туындысы болды. Ол пьесаның мәтінімен танысып, оны жақсы көрді және қойылымды қолдады, бірақ Лоренстің әңгімесіне авторлық құқық оның жақын досы барон Филипп де Ротшильдке тиесілі болды. Ол 1960 жылы, фильм нұсқасы жарық көрген соң ғана одан бас тартты. Джон Харттың пьесасы алғаш рет 1961 жылы Лондонның "The Arts Theatre" театрында, оның өлімінен бес жыл кейін қойылды.

Өлім

Фрида Лоуренс Таоста жетпіс жеті жасында қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

Фрида Лоуренстің өмірі Аннабель Аббстың "Фрида: The Original Lady Chatterley" (Two Roads, 2018) тарихи романына шабыт берді. Роман "Таймс" журналының "Айдың кітабы", содан кейін 2018 жылдың "Жыл кітабы" деп танылды. Аббс сондай-ақ Лоуренстің серуендеуге және табиғатқа деген құштарлығы туралы "Windswept: Walking in the Footsteps of Remarkable Women" (Two Roads, 2021) еңбегінде жазды. Ол Эми Розентальдің "Тастарда" атты пьесасындағы маңызды кейіпкер, онда оның Д.Х. Лоуренспен кейде шиеленіскен қарым-қатынасы көрсетіледі. Лоуренс Австралияның "Кенгуру" (1987) фильмінде Джуди Дэвис сомдаған Харриет Сомерс кейіпкерінің прототипі болды. Фильм Д.Х. Лоуренстің осы аттас жартылай автобиографиялық романы негізінде түсірілген.

Өмірбаян

Лоренс, Фрида фон Рихтхофен. Мен емес, жел. Гарри Т. Мурдың соңғы сөзімен. Нью-Йорк: Викинг, 1934. Қайта басылым. Карбондейл: Оңтүстік Иллинойс университеті баспасы, 1974.

Өмірбаяндары

Берн, Жанет. «Тұрмысқа деген құштарлық: Фрида Лоренстің өмірі». Нью-Йорк: Харпер Коллинз, 1995. Кротч, Марта Гордон. «Фрида Лоренстің естеліктері». Эдинбург: Трагара баспасы, 1975. Грин, Мартин. «Фон Рихтхофен әпкелері: махаббаттың жеңімпаз және қайғылы түрлері: Эльза және Фрида фон Рихтхофен, Отто Гросс, Макс Вебер және Д.Х. Лоуренс, 1870–1970 жылдары». Нью-Йорк: Basic Books, 1974. Джексон, Рози. «Фрида Лоренс («Мен емес, жел» және басқа да өмірбаяндық жазбаларды қоса алғанда)». Лондон және Сан-Франциско: Пандора, ХарперКоллинс баспасының бөлімі, 1994. Лоренс, Фрида фон Рихтгофен, Гарри Т. Мур және Дейл Б. Монтегю, редакторлар. «Фрида Лоренс және оның айналасы: Фрида Лоренстің, оған және оның жайлы хаттар». Лондон: Макмиллан, 1981. Лукас, Роберт. «Фрида Лоренс: Фрида фон Рихтхофен мен Д.Х. Лоуренстің тарихы». Нью-Йорк: Викинг баспасы, 1973. Сквайрс, Майкл және Талбот, Линн К. «Шекарада өмір сүру: Д.Х. Лоуренс пен Фрида фон Рихтхофеннің өмірбаяны». Мэдисон, Висконсин: Висконсин университетінің баспасы, 2002. Сквайрс, Майкл. «Д.Х. Лоуренс пен Фрида: махаббат пен адалдықтың портреті». Лондон: Welbeck Publishing Group Limited, 2008. Сквайрс, Майкл. «Махаббаттың шектері: Д.Х. Лоуренс пен Фрида фон Рихтхофеннің өмірі». Батон-Руж: Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы, 2023 («Бұл еңбек, ішінара, «Д.Х. Лоуренс пен Фрида: махаббат пен адалдықтың портретінен» алынған»). Тедлок, кіші, Э.В., редактор. «Фрида Лоренс: естеліктер мен хат алмасу». Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1964.