Кіріспе

Жаңа Сібір аралы (Но́вая Сиби́рь,; ағылшынша транслитерация: Novaya Sibir, '/n//oʊ//v//aɪ//ə// //s//ɪ/'/b//ɪər/; ) – Анжу аралдарының ең шығыс аралы, Лаптев теңізі мен Шығыс Сібір теңізі аралығында жатқан Жаңа Сібір аралдарының солтүстік топшасының құрамында. Оның ауданы шамамен 102,2 км² құрайды, бұл оны әлемдегі 102-ші ірі аралдардың қатарына қосады. Жаңа Сібір аралы жазық, биіктігі тек 28 метрге жетеді және тундра өсімдіктерімен жабылған. Арал Ресейдің Якутия Республикасының аумағына кіреді.

Геология

Жаңа Сібір аралы соңғы креда дәуірінен плейстоценге дейінгі кластикалық шөгінділерден тұрады. Креда дәуірінің соңғы шөгінділері оның оңтүстік-батыс жағалауындағы теңіз жартастарында орналасқан сұр және жасыл сұр түсті түфті құм, түфті балшық, қиыршықты құм және қоңыр көмір қабаттарынан құралған. Құм мен балшықта көбінесе жанартау шынысы, қазба өсімдіктер, риолит тасшақтары немесе олардың қосындысы кездеседі. Эоцен құмы, балшығы, сазы және қоңыр көмірі кредалық шөгінділерге кесілген эрозиялық сәйкессіздікті жауып жатыр. Жаңа Сібір аралының солтүстік-батыс бөлігінде бұл шөгінділер теңіз қос бауыры бар ұлуларды қамтитын балшықтарға айналады. Эоцен шөгінділерінің үстіне, тағы бір эрозиялық сәйкессіздіктің үстіне олигоцен және ерте миоцен дәуірінің құмдары орналасқан. Олардың құрамында балшық, саз, лай және қиыршық тастар бар. Бұл құмдарда қазба өсімдіктердің және лагуналық, батпақтық және көлді диатомиялардың қалдықтары сақталған. Бұл құмдардың үстінде плиоцен шөгінділері жатыр, олар құм, балшық, саз, торф және қиыршық тас қабаттарынан тұрады. Деревянный тауларынан басқа, плейстоцендік шөгінділер Жаңа Сібір аралының көбісін жауып жатыр. Бұл шөгінділер теңіз шөгінділерінің үстіне орналасқан құрлық шөгінділерінен тұрады. Төменгі теңіз шөгінділері үш қабаттан тұрады – теңізден тұщы суға дейінгі балшықтан, ішінде қазба моллюскалар бар және торфпен жабылған. Жер бетіндегі шөгінділер мұзға толы желмен келген шөгінділерден тұратын мұз кешенінен құралған, онда мұз клиндері қалыптасқан. Бұл мұз кешені соңғы плейстоцен кезеңінде ондаған мың жылдар бойы жиналды, соңғы мұз дәуірінде, шамамен 10 000 жыл бұрын тоқтағанға дейін. Осы ондаған мың жылдар ішінде мұз кешенінің қалыптасуы мамонттардың көптеген тістерін, сүйектерін және басқа да "мегафауна" сүйектерін мұздықта көміп, сақтап қалды. Жаңа Сібір аралы теңіз жартастарында және оның оңтүстік жағалауындағы Деревянный тауларының жоталарында кездесетін көптеген тік ағаш діңдері, бұтақтары, жапырақ іздері және басқа да өсімдік қалдықтарымен ерекшеленеді. Көне зерттеушілер мен палеоботаниктер ашық жатқан көмірленген бұтақтар мен тік діңдердің көптігіне байланысты Деревянный тауларын "Wood Mountains", "Wood Hills" немесе "Tree Mountain" деп атаған. Бір кезде бұл ағаштардың қазбаларын қамтитын құм, балшық, саз және қоңыр көмірдің қабаттары миоцен немесе эоцен дәуірінде жиналған деп есептелген. Алайда, барон фон Толльдың "Ағаш төбелері" Жаңа Сібір аралының ішінара немесе толықтай "ағысып келген ағаштардан" тұрады деген пікірі мүлдем қате.

Өсімдіктер

Жаңа Сібір аралын қамысты дала, шөптесіктер, криптогамдық тундра жабады. Бұл негізінен өте төмен өсетін қамыстардан, шөптесіктерден, гүлді өсімдіктерден, мүктерден, лишайлардан және бауырлы еңбешіктерден тұратын тундра. Бұл өсімдіктер жер бетін көбінесе немесе толығымен жабады. Топырақ әдетте ылғалды, ұсақ дәнды және көбінесе дөңгелектелген болады.

Тарих

1806 жылы орыс зерттеушісі Яков Санников Жаңа Сібір аралына еуропалықтардың арасында алғаш рет аяқ басқан адам болды. Ол оны Семен мен Лев Сироватский саудагерлер қаржылаған бірнеше аң ауру экспедицияларының бірі барысында тапқан.