Кіріспе

"Қолмен жасалған апельсин" романының кейіпкері Алекс – Энтони Берджестің "Қолмен жасалған апельсин" романы мен Стэнли Кубриктің осы аттас фильмдегі кейіпкер, оны Мэлком Макдауэлл сомдаған. Кітапта Алекстің тегі көрсетілмейді. Бірақ фильмде Кубрик оның тегін DeLarge деп қойды, бұл Алекстің кітапта өзін The Large деп атауына сілтеме. Кейін фильмдегі екі газет мақаласында оның аты "Алекс Берджесс" деп жазылған, бұл Энтони Берджеске жасалған сілтеме. Кітап пен фильмнен өзге, Алекс Ванесса Клэр Смит тарапынан Брэд Мейстің режиссерлік еткен ARK Театр компаниясының "Қолмен жасалған апельсин" мультимедиалық қойылымында бейнеленген.

Таңбаның жалпы көрінісі

Алекс – «Механикалық апельсин» романының баяндаушысы. Кейіпкер өзін қуанту үшін бейкүнә адамдарды тонап, зорлап, шабуылдайтын, қызықтау іздейтін социопат ретінде бейнеленеді. Ақыл-ойымен ол мұндай мінез-құлықтың моральдық тұрғыдан бұрыс екенін түсінеді, тіпті "түндегі менің әрекеттерімдей әрекет ететін адамдардың бәрі болса, қоғам құру мүмкін емес" дейді. Дегенмен, ол өзін және осындайларды өзгертуге тырысатындардың ниеттерін түсінбейтінін айтады, олардың жақсы болуға деген құштарлығына ешқашан кедергі келтірмейтінін, ол жай ғана "басқа дүкенге баратынын" мәлімдейді. Ол автор Энтони Берджесс жасаған, жасөспірімдер сленгі – Надсатпен сөйлейді. Тіл негізінен ағылшын және орыс тілдерінен құралған, сондай-ақ кокни рифмалық сленгі, цыған тілі және мектеп оқушыларының сөйлеу тілі сияқты басқа да көздерден алынған сөздерді қамтиды. Оның сүйікті сусындары – түрлі есірткілер қосылған сүт, оны ол және оның топтасқан достары ("дроугтар") "үлкен зорлық-зомбылыққа" дайындалу үшін ішеді. Алекс классикалық музыканы, әсіресе Людвиг ван Бетховенді өте жақсы көреді, оны әдетте "Людвиг Ван" деп атайды. Осы музыканы тыңдағанда, ол зорлау, азаптау және қырғын туралы шексіз қиялдарға беріледі. Алекстің сүйікті жақын арадағы қаруы – "жуан britva", яғни тік пышақ.

Кейіпкердің өмірбаяны

Алекс ата-анасымен бірге Англияның антиутопиялық ауданында тұрады, онда оның "ультра зорлық-зомбылық" түрі кең таралған. 15 жасында ол мемлекеттік реформа институттарының ардагері; фильмде ол әлдеқайда үлкен. Ол күнді мектептен қашып, музыка тыңдап, түнде "құқықшы" Джорджи, Пит және Диммен көршілікті қорқытып өткізеді. Ол өз тобының ең жас мүшесі, ең ақылдысы және өзін көшбасшы ретінде көрсетеді. Георгий оның биік қолдылығына ренжіді және оған қарсы бандиттің қалған бөлігімен бірге жоспар құрып бастайды. Бір күні түнде топ әйелдің үйіне кіріп, Алекс оны бетіне пенис пен ұрық мүсінімен ұрып өлтіреді (кітапта бұл Бетховеннің бюсі). Алекс полиция сиренасын естіп, үйден қашып кеткен кезде, Дим оны сүт бөтелкесімен (кітаптағы тізбек) ұрады және топ оны тұтқындауға қалдырады. Алекс кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, 14 жылға бас бостандығынан айырады. Алдағы екі жыл бойы Алекс үлгілі тұтқын болып, түрмедегі дін қызметкерінің ықыласына бөленіп, Киелі кітапты зерттей бастады. Ол әсіресе, Ескі Келісімдегі азаптау мен кісі өлтіру туралы үзінділерді жақсы көреді. Ақырында түрме қызметкерлері оны Людовико техникасына, қылмыстық импульстерді жою үшін жасалған эксперименталды мәжбүрлі қайта тәрбиелеу емдеріне ұсынады. Емдеу кезінде түрме дәрігерлері оған ісікке әсер ететін дәрілерді салады және оны кісі өлтіру, азаптау және зорлау бейнеленген фильмдер көруге мәжбүрлейді. Ем-дом оны аурумен байланыстыратын зорлық-зомбылық ойлар мен сезімдерге бейімдейді. Алекс әсіресе өзінің сүйікті музыкалық шығармаларының бірі Бетховеннің Тоғызыншы симфониясына қойылған нацистік соғыс қылмыстарының бейнежазбаларын көруден қатты әсер алады; нәтижесінде ол оны науқастанып тыңдай алмайды. Оның жазасы өтелген мерзімге ауыстырылып, ол босатылады. Алайда қоғамға оралғаннан кейін ол емнің өте жақсы жұмыс істегенін түсінеді: зорлық-зомбылық туралы ой оны ауырсынумен тізе бүгіп, өзін-өзі қорғай алмайды. Ата-анасы бөлмесін жалға берді, оны бұрынғы құрбандары қатыгездікпен қорлайды, оны қазір полиция қызметкерлері болған Джорджи (романдағы Билли Бой) мен Дим ұрады. Ол ескі үйдің алдына құлап түседі, оның иесі үкімет "төңкеруші" деп санайтын жазушы. Жазушы - бұл топтың құрбандарының бірі, бірақ ол Алексті тани алмайды, ол және оның достары адамды ұрып-соғып, әйеліне ұжымдық зорлық-зомбылық жасаған кезде бетперде киіп жүрді, ол кейін өпкө ауруынан қайтыс болды. Жазушы оның азапты жағдайынан улам одан да нашарлады деп санайды. Алекс қиындықтарын айтып бергенде, жазушы оған көмектесуге уәде береді. Алайда, жазушы Алекстің кім екенін "Singin' in the Rain" әнін естігенде түсінеді, ол әйеліне зорлық-зомбылық жасаған кезде әндеген ән (кітапта ол Алекстің дауысы мен сөйлеу үлгісін таниды). Ол Алексті есірткіге салып, Тоғызыншы симфонияны тыңдауға мәжбүрлейді, бұл Алекске соншалықты ауыр тигізеді, ол терезеден секіріп, өзін-өзі өлтіруге тырысады. Ол аман қалып, ауыр жарақат алады және мемлекеттік ауруханада оянады. Ата-анасы оны қайтарып алады, ал үкімет жаман жарнамадан қысылып, оған жақсы жалақы алатын жұмыс береді, онда ол өзінің табиғи күшті бейімділігін мемлекеттің жауларына қарсы бағыттауға болады. Людовико әдісінің әсері жоғалып, Алекс бұрынғы, өте қатыгез күйіне оралды: "Мен емделдім, бәрі жақсы". Фильм осы жерде аяқталса, романда Алекс бірнеше жасқа үлкенірек болған кезде оның социопатиясынан арылған қосымша тарау бар. Жаңа "жұмысшыларының" қылмысы көбейген кезде, Алекс оларды сыртқа шығарады, өйткені ол зорлық-зомбылыққа қызығушылық танытпайды. Ол Питке кафеде кездесіп, оның үйленгенін білгенде, Алекс отбасы құру туралы ойлана бастайды, бірақ балалары оның зорлық-зомбылық бейімділігін мұра етеді деп уайымдайды.

Қабылдау

Америка кино институты Алексті барлық уақыттың ең ұлы зұлым кейіпкерлерінің тізімінде 12-ші орынға қойды. Empire журналы Алексті барлық уақыттың ең ұлы кино кейіпкерлерінің 42-шісі деп таңдады, ал Wizard журналы оны барлық уақыттың ең ұлы зұлымдарының 36-шысы деп бағалады. Малкольм Макдауэллдің актерлік шеберлігі сыншылар тарапынан кеңінен мақталып жүр. Макдауэлл "Алтын глобус" сыйлығының "Драмалық фильмдегі ең үздік актер" номинациясына ұсынылды, ал кейбіреулер оның "Оскар" сыйлығында "Ең үздік актер" номинациясын алмауы үлкен қателік деп санайды. 2008 жылы оның ойнаған рөлі Premier журналының "Барлық уақыттың 100 ең ұлы актерлік жұмысы" тізімінде 100-ші орынды иеленді. 2004 жылы Ванесса Клэр Смит "Көліктік апельсин" пьесасындағы гендерлік ролі үшін LA Weekly сыйлығының "Ең үздік әйел рөлі" номинациясын жеңіп алды.