Кіріспе

Орегондағы тау, АҚШ. Стинс тауларының даласы Стинс тауын қамтиды. Даланың аймақтары мал жаюдан қорғалған және малдан бос.

Тарих

Бұл тауды аймаққа алғаш келген еуропалықтардың бірі, тері саудагері Джон Уорк "Қарлы таулар" деп атаған. 1860 жылы таудың аты АҚШ армиясының майоры Энох Стиннің құрметіне өзгертілді, ол Пайют тайпасының мүшелерін таудан қуған. Америкалық үндістер Стинс тауын, әсіресе Үлкен үнді шатқалын пайдаланған.

Геология

Стинс тауы – ұзын қалқанды жанартаудың қалдығы. Стинс тауының шығыс беті негізінен бірінің үстіне бірі үйілген базальттардан тұрады. 17-14 миллион жыл бұрын бірнеше жүз фут (шамамен 91 метр) қалыңдықтағы лава ағындары бұл аймақты жапқан. Аймақтан алынған магма шөгінділерінің химиялық мәліметтері вулканизмнің үш бөлігін көрсетеді. Стинс тауында қырықтан астам лава ағынын көрсететін саз және вулкандық шаң қабаттары бар. Лава қабаттарының көп бөлігі кейбір жерлерде 3000 футқа (914 метр) дейін не одан да қалың болады. Жер беті жарылғанда шыңдар мен аңғарлар пайда болды. Эрозия және құлау процестері таудың жар беттерін өзгертіп жатыр. Шөгінді қабаттары көлденеңге жуық, бұл қысым күштерінің болмауына куәлік етеді. Ақ шөгінділер негізінен қабатталған қышқыл туфтардан құралған. Жаңбыр эрозияға елеулі үлес қоспаса да, Стинс тауындағы эрозияның басты көзі – мұз бен қардың еруі.

Флора мен фауна

Стинс тауларындағы өсімдік жамылғысы биіктікке қарай үлкен өзгерістерге ұшырайды. Көп тараған өсімдіктерге ақ жусан, арша, әртүрлі түбіртек шөптер, тау магониясы, қайын, тау шалғынының түймешөптері және жалған геллебора жатады. Стинс тауына тән эндемикалық өсімдіктердің ішінде Стинс бояушұбаты (Castilleja pilosa var. steenensis), шымтезек (Gentiana fremontii), Стинс таулық пенистемон (Penstemon davidsonii var. praeteritus), Стинс таулық қызылқосқа (Cirsium peckii), кәдімгі көк люпиннің кішкентай түрі және Кусик қарабидайығы (Eriogonum cusickii) бар. Стинс тауы қылқан жапырақты ағаштардың, әсіресе Пондероза қарағайы мен Дуглас шыршасының болмауымен ерекшеленеді, олар әдетте теңіз деңгейінен жоғарырақ биіктікте кездесетін жерлерде өспейді. Ұлы аймақтың басқа тауларында да қылқан жапырақты ағаштар кездеспесе де, Стинс тауы қылқан жапырақты ағаштарсыз ең ірі таулы аймақ болып табылады. Қылқан жапырақты ағаштардың болмауына себеп – Стинс тауының оқшауланған болуы, сондай-ақ Кларк жаңғақшабуы сияқты құстардың тұқымды таратудағы жеткіліксіздігі болуы мүмкін. Сонымен қатар, ежелгі өрттер, оның ішінде жергілікті американдықтар қолданған өрттер де қылқан жапырақты ағаштардың жойылуына себеп болуы мүмкін. Аймақ әртүрлі жануарларға мекен, бірақ ең алдымен құс қадағалау, аң аулау және балық аулаумен танымал. Мұнда алтын бүркіт, сұр соқыр және қорғалатын ақ жусанды қасқырлар кездеседі. Аймақта жылан, сарышаян, бұғы, бигхорн қойы, сойқыш антилопа және пума да бар. Бұл жерде жабайы жылқылар да мекендейді. Жерді басқару бюросы кейбір жылдары жабайы жылқыларды ұстауға тырысады, олар үшін тікұшақтарды пайдаланып, оларды біріктіреді, бұл көп дау тудырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Стинс тауларында гризли аюлары да болған, оның бас сүйегі жақын маңдағы Мальхер көлінен табылған. 1970 жылдары қасқыр тұтқындалып, Стинс тауында босатылды.

Қоршаған ортаны қорғау

2000 жылдың 24 қазанында президент Билл Клинтон Стинс тауының бірлескен басқару және қорғау актісін бекітті. Бұл акті жергілікті жер иелері, жергілікті және ұлттық үкімет өкілдерінің Ұлттық монумент құру ұсынысына жауап ретінде бірлескен еңбегінің нәтижесінде жасалды. Аталған актімен Стинс тауының BLM бірлескен басқару және қорғау аймағы құрылды. Бұл заң кен өндіруден және мал жаюдан қорғайды.

Іс-шаралар

Стинс тауының батыс беткейімен 84 шақырымдық (52 миль) айналма жол өтеді, ол жеңіл көліктер үшін жарамды. Стинс тауында Стинс тауының жоғары биіктіктегі жүгіру лагері де орналасқан. Стинс тауында және оның төңірегінде кемпинг, пикник, велосипед тебу, жаяу серуендеу, аң аулау, көрікті жерлерді тамашалау, планеризм және табиғатты зерттеу сияқты демалыс түрлері танымал. Стинс тауының етегінде, оның ішінде Альворд ыстық бұлақтарымен бірге, көптеген ыстық бұлақтар бар. Қалалық жарықтан алыс болғандықтан, жұлдыздарды қарау да кең таралған.