Кіріспе

Боливия президенті ХХ ғасырда бірнеше рет қызмет етті. Эрнан Силес Зуазо (21 наурыз 1914 – 6 тамыз 1996) – боливиялық саясаткер, Боливияның 46-шы президенті болып 1956 жылдан 1960 жылға дейін және 1982 жылдан 1985 жылға дейін екі рет үзіліспен қызмет еткен. Сондай-ақ ол 1952 жылдың сәуірінде қысқа мерзімге уақытша президент міндетін атқарды, ал 1952 жылдан 1956 жылға дейін Боливияның 27-ші вице-президенті болды.

Ерте өмір

Ернан Силес – Боливияның соңғы Республикалық партиясының президенті Эрнандо Силес Рейес пен Изабел Зуазо Кусиканкидің заңды емес ұлы болды. Силес анасы тәрбиелеген. Оның жартылай бауыры Луис Адольфо Силес Салинас 1969 жылы бес ай президенттік қызмет атқарды. 1931 жылы Силес Ла-Пастағы Америка институтын бітірді. Ол Боливия армиясында қызмет етті және 1932–1935 жылдардағы Чако соғысында алған жарақаты үшін марапатталды. Соғыстан кейін ол Сан-Андрес университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. Силес Мария Тереза Ормахеа дель Карпиоға үйленді және Марсела, Ана Мария және Изабел есімді үш қызы болды. МНР-дің билікке келген алғашқы 4 жылында үкімет ауқымды реформалар жүргізді, оның ішінде жалпыға бірдей дауыс беру құқығын орнату, елдегі ірі кен байлықтарын мемлекеттік меншікке алу және маңызды аграрлық реформаны қабылдау болды. 1956 жылы Эстенссоро Конституция бойынша президенттің қатарынан екінші мерзімге сайлануына тыйым салынғандықтан қызметтен кетті. Оның табиғи жалғасы болған Силес 1956 жылғы сайлауда оңай жеңіске жетіп, 1956 жылдың 6 тамызында Республика Президенті болды.

Бірінші президенттік (1956-1960 жж.)

Бірінші Силес әкімшілігі революциялық Эстенсороның басқаруынан гөрі көбірек даулы және қиын болды. Осы кезеңде МНР жеке мүдделер мен саясаттағы келіспеушіліктердің күшеюіне байланысты фрагментациялана бастады. Экономиканың жағдайы нашарлап, азық-түлік және минералдық өндіріс күрт төмендеді; нәтижесінде инфляция өсті, ал АҚШ 1956 жылдың соңында өзі ұсынған экономикалық бағдарламаны (сонымен аталатын Эдер жоспары) қабылдаған жағдайда ғана қосымша көмек көрсетуге және қолдау беруге келісті. Силес бұл талаптарды қабылдады, осының орнына солтүстік америкалық көмек алып, мемлекеттік шығындарды және әлеуметтік бағдарламаларды қысқартты. Силес 1952 жылғы революцияда күрескен және қаруларын сақтауға рұқсат алған жұмысшылар мен кеншілер жасақтарын қарусыздандыру мәселесін де шешуге тиіс болды. Олар революцияға қарсы консервативті немесе әскери төңкеріс қаупін теңдестіретін тиімді күш болған, бірақ қазір Боливия жұмысшыларының орталығының (COB) төрағасы Хуан Лечиннің өркендеген амбицияларына қызмет ете бастады. Сонымен қатар, "Фаланге Социалиста Боливия" партиясы МНР-ді биліктен құлатуға тырысты, бұл МНР-дің (және Силес) беделін төмендеткен пропорционалды емес жазалау шараларына әкелді.

МНР-ден айырылу және жер аударылу (1960-1978)

1960 жылы Силес өкілеттігі аяқталғаннан кейін Эстенссоро 1960 жылғы сайлауда президенттікке қайта кандидат болып, сайланған соң Силесті 1963 жылға дейін Уругвайға, ал 1963-1964 жылдары Испанияға елші ретінде жіберді. 1964 жылы Силес Эстенссороның тағы бір кезекті мерзімге кандидат болу туралы шешімінен наразылық білдірді. Силес бастапқыда 1964 жылғы қарашада вице-президент, генерал Рене Барриентос пен армия басшысы Альфредо Овандо жасаған төңкерілді қолдады, бірақ әскерилердің 1966 жылғы сайлау қорытындысын өздерінің билігін сақтау үшін манипуляциялауға ниетті екені белгілі болғаннан кейін елден қуылды. Оның жартылай інісі президент болған бес айлық үзілістен басқа, қарулы күштер 1982 жылға дейін Президенттік сарайды (Palacio Quemado) бақылауда ұстады. 1971 жылы Силес оңшыл генерал Уго Банцердің төңкерілісіне қарсы шықты, бұл Эстенссоромен қайтымсыз жарылуға алып келді, себебі ол төңкерілді қолдаған болатын. 1971 жылы Силес Солшыл Революциялық Ұлтшыл Қозғалысын (Movimiento Nacionalista Revolucionario de Izquierda, MNRI) құрды, содан бері сол жаққа қарай бет бұра бастады.

1978-1982 жылдардағы демократиялық қате бастамалар

1978 жылы демократиялық ашылудан кейін Силес Боливияға оралып, Революциялық солшыл қозғалысы, Коммунистік партия және басқаларымен бірге солшылдардың кең одағын құрды. Олар бірлесіп Демократиялық және халықтық одақ (ДХО) құрды, ол 1978, 1979 және 1980 жылғы жалпы сайлауларда жеңіске жетті, бұл Эстенссороға қолдаудың күрт азаюының нәтижесінде болды. 1978 жылғы сайлау ресми әскери кандидат, генерал Хуан Переданың пайдасына жасалған ірі алаяқтықтарға байланысты жойылды, бірақ шығу сауалнамалары (экзит-полл) сайлау адал өткенде Силес жеңіске қадам басатынын көрсетті. 1979 жылғы сайлау ешбір кандидат 50% дауыс жинамағандықтан нәтижесіз аяқталды, ал Конгресс Уальтер Гевараны уақытша президенттік лауазымға сайлады. 1980 жылы Силес бірінші орынды иеленді, бірақ көпшілік дауысқа жете алмады. Конгресс жеңімпазды анықтау үшін жиналуға бірнеше күн қалғанда, армия 1980 жылдың 17 шілдесінде қанды төңкеріс жасады, нәтижесінде генерал Луис Гарсия Мезаның реакциялық (және кокаинге тәуелді) диктатурасы орнатылды. Силес Титикака көлі арқылы қайықпен Перуге қашып, жер аударылды. 60 әскери және полиция қызметкері төңкеріс жасауға тырысты. Силес басқарған үкіметтің жарқын тұсы – 1983 жылы «Лионның қасабы» деп танылған нацистік соғыс қылмыскері Клаус Барбиді Францияға экстрадициялау болды. Ол 1950 жылдардың соңынан бастап 1960 жылдардың басына дейін АҚШ-тың көмегімен Еуропадан контрабандалық жолмен Боливияға әкелінген және 1964-1982 жылдардағы диктатураларда тергеуші маман ретінде жиі жұмыс істеген. Экстрадициядан кейін ол жасаған қылмыстары үшін сотталып, француз түрмесінде қайтыс болды.

Кейінгі өмірі

1985 жылы үкіметтің әлсіздігі Конгрессті мерзімінен бұрын сайлау шаруасына түсуге мәжбүр етті, себебі Силес бес жыл бұрын сайланған еді. Оның ескі қарсыласы, MNR-дің Виктор Паз Эстенссоро президент болып сайланды, ал Силес бұрынғыда қуғынға ұшырап өмір сүрген және ерекше қызғылықты сезімдерге бөленген Уругвайға кетті. Ол 1996 жылдың тамыз айында Уругвайдың Монтевидео қаласында 82 жасында қайтыс болды.