Кіріспе

Мемлекеттік билік органы арқылы тәркілеудің құқықтық формасы
АҚШ-та заңды тәркілеу

Конфискация (латынша confiscatio – "фискаға тапсыру, яғни қазынаға беру") – үкімет немесе басқа мемлекеттік билік органы жүзеге асыратын тәркілеудің құқықтық формасы. Бұл термин, сондай-ақ, заң аясындағы мүліктің тонау жағдайларын немесе жаза ретінде немесе заңды орындау мақсатында мүлікті тәркілеуді білдіреді.

Қолданылу аясы

Жаза ретінде, ол айыппұлдан өзгеше, себебі мақсаты қылмыстың ауырлығына сәйкес болу емес, қылмыскердің қол жеткізген заңсыз байлығын (көбінесе қылмыстың өзі үшін белгіленген жазаға қосымша ретінде; әлі де түрлі контрабанда тауарларымен, мысалы, қорғалатын тірі организмдермен) қоғамға қайтару немесе тіпті оларды әлеуметтік-экономикалық жағдайынан айыру, ең нашар жағдайда толық кедейлікке түсіру, ал егер өлім жазасына кесілсе, заңды мұрагерлеріне мүлік қалдыру құқығынан айыру. Ал шектеулі тәркілеу көбінесе қылмыстың салдары ретінде жүзеге асырылады, себебі қылмыскердің кінәсінен пайда табуына жол бермеу керек, ал қылмыстың өзі түрме жазасы, дене жазасы немесе тіпті айыппұл сияқты тәуелсіз жолмен жазаланады. Полиция көбінесе полиция аукционы немесе мүлікті тәркілеу арқылы алынған заттарды аукционға салып, түскен қаражатты өзіне қалдырады. Теориялық тұрғыдан алғанда, иелері тәркіленген заттарды қайта сатып алуға мүмкіндік алады. Әдетте, әуежайларда тексеру кезінде қауіпті заттар (мысалы, зиянды химиялық заттар, қару-жарақ және өткір заттар) тәркіленеді. Импорт заңнамасына сәйкес, кейбір тағамдар да тәркіленуі мүмкін. Заттардың сипатына қарай, кейбіреулерін ұшу соңында қайтарып беруге болады, ал көпшілігі тасталады немесе аукционға шығарылады. Музыкалық комедия актері Анна Расселдің ирландиялық арфасы АҚШ кеден қызметінен тәркіленді.

Римдік заң

Бастапқыда римдік құқықта конфискация – императордың жеке меншікті тартып алып, қазынаға (фискусқа) беруі; демек, заңдық негізде жеке меншікті мемлекетке қосып алу. Бұл АҚШ пен Ұлыбритания арасында елеулі қақтығыс тудырды. АҚШ-та Азамат соғысы кезіндегі «соғыс шаралары» аясында 1861 және 1862 жылдары «қозғалыс мақсатымен» пайдаланылған мүлікті, сондай-ақ көтеріліске қатысқандардың мүлкін тәркілеу туралы заңдар қабылданды.