Кіріспе
Уэльстегі адам жасаған көл Вырнуи көлі (Llyn Efyrnwy, немесе Llyn Llanwddyn) – Уэльстегі Поуис аймағында орналасқан су қоймасы. 1880 жылдары Ливерпуль қаласын таза сумен қамтамасыз ету үшін Ливерпуль корпорациясының су жүйесі үшін салынған. Ол Вырнуи (Afon Efyrnwy) өзенінің бастауын жауып, Лланвддин ауылын суға батырды. Вырнуи көлі табиғат қорығы мен оны қоршаған иеліктер Құстарды қорғау Корольдік қоғамы (RSPB) және Хафрен Дифрдви бірлесіп басқарады және орнитологтар, велосипедшілер мен жаяу жүргіншілер үшін танымал мақсатты жер болып табылады. Қорық ұлттық табиғат қорығы, ерекше ғылыми маңызы бар аудан, ерекше қорғалатын аймақ және арнайы қорғау аймағы ретінде белгіленген.
Lake Vyrnwy (Llyn Efyrnwy, or Llyn Llanwddyn) is a reservoir in Powys, Wales, built in the 1880s for Liverpool Corporation Waterworks to supply Liverpool with fresh water. It flooded the head of the Vyrnwy (Afon Efyrnwy) valley and submerged the village of Llanwddyn. The Lake Vyrnwy Nature Reserve and Estate that surrounds the lake is jointly managed by the Royal Society for the Protection of Birds (RSPB) and Hafren Dyfrdwy and is a popular destination for ornithologists, cyclists and hikers. The reserve is designated as a national nature reserve, a Site of Special Scientific Interest, a Special Protection Area, and a Special Area of Conservation.
География
Вирнуи көлі – Уэльстегі Поуис аймағындағы су қоймасы. 1888 жылы Вирнуи өзені (Афон Эфирнуи) аңғарының бастауын су басу арқылы құрылған. Өзен бөгеттен Шропширге ағып, Уэльс шекарасындағы Мелверли ауылының жанында Северн өзенімен бірігіп, Бристоль шығанағына құяды. Су қоймасы толып тұрғанда 26 метр тереңдікке жетеді, ал ауданы шамамен 600 футбол алаңына тең. Көлдің периметрі 19 шақырымды (12 миль) құрайды және оның айналасын айналып өтетін жол бар. Көлдің ұзындығы 8 шақырым. 311 бұлақ, сарқырама және өзен көлге құяды, олардың көпшілігі ағып шыққан таулар мен төбелердің аттарымен аталады. Бөгеттің батыс жағынан сағат тілі бойынша негізгілері: Афон Хирду, Эунант, Афон Эйддью, Афон Наедродд, Афон Седиг және Афон Й Долау Гвинионев. Көлдің солтүстік жағасында Афон Эйддеу мен Афон Наедродд өзендерінің қосылатын жерінде Риваргор деген кішкентай ауыл орналасқан. Афон Эйддеу аңғарында жергілікті халық Пистилл Рид и мейнкау деп білетін, көбінесе Риваргор сарқырамасы деп аталатын сарқырама бар.
Құрылыс
1879 жылы Джордж Диконға Вирнви бөгетіне арналған парламенттік жоспарларды дайындау тапсырылды. Аңғар оның өлшемі, қолайлы геологиялық жағдайы және үлкен су жиналатын алақаны бар Вырнуй өзені болғандықтан таңдалды. Томас Хоксли бас инженер болып тағайындалды және тас бөгеттің жобасын жасады. Уэльс тақтасының ірі блоктарынан бөгет құрылысы 1881 жылы басталды және 1888 жылы аяқталды. Хоксли 1885 жылы бірлескен инженер болып тағайындалған Джордж Диконмен туындаған келіспеушіліктерге байланысты отставкаға шықты. Бұл Ұлыбританияда салынған алғашқы ірі тас бөгет болды және құны 620 000 фунт стерлингті құрады (1888 жылғы 0,62 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сома> миллион фунт стерлингке тең). Бұрынғы британдық бөгеттерде суды ұстап тұру үшін үлкен топырақ үйінділері пайдаланылған. 1889 жылы, құрылысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай, көлге 400 000 Лох-Левен форелі жіберілді. 1881 жылдан 1892 жылға дейін Ливерпульге су жеткізетін акведуктар салынды. Бөгет құрылысы Лланвддин ауылын суға батырды. Ауыл тұрғындары бөгет салу туралы ұсыныспен келіспеді және оған қарсы шықты. Олардың көшірілуі кезінде шіркеу, екі шағын шіркеу, үш мейрамхана, он шаруашылық және 37 үй бұзылды. Ливерпуль корпорациясы оларды орналастыру үшін аңғардың төменгі жағында жаңа елді мекен салды.
Сипаттама
Вырнви бөгеті аңғардың түбінен биік, ал негізінде қалың; ол ұзын, үстінен жол көпірі өтеді. Ол 31 аркамен және жол бетінен 4 метр биіктікте төрт бұрышты мұнаралары бар екі кішкентай мұнарамен әсемделген. Бөгет тұңғыш рет негізінің астындағы қысымның артуын болдырмау үшін арнайы су өткізу туннельдерімен салынды. Cadw ұйымы оны І дәрежелі тарихи ескерткіш ретінде тізімдеген. Бөгет алғаш рет суды қабырғасының үстінен ағызу арқылы, жағындағы арнаға емес, жеткізді. Бөгеттің төменгі жағында судың энергиясын сіңіріп, аңғарға ағып кеткенде бөгет негізін тозудан қорғайтын су тоғы орналасқан. Батыс мұнарасының астындағы электр стансасында су қоймасынан шыққан сумен жұмыс істейтін электр генераторы орналасқан. 1960 жылдарға дейін аймақтағы жалғыз қуат көзі осы станса болды. Бөгеттен шамамен 1 км қашықтықта суды сүзу мұнарасы орналасқан. Жағалаудан 30 метр қашықтықта орналасқан бұл мұнара, суды Ливерпульге жібермес бұрын, майда металл тор арқылы сүзіп, ішіндегі қоқымды тазартады. Оның архитектурасы готикалық стильде салынған, бөгетпен бір уақытта тұрғызылған. Мұнараның биіктігі 154 фут (47 м), оның 104 фут (32 м) су деңгейінен жоғары, ал үстінде ашық жасыл түсті мыс жабынмен жабылған сүйір шатыр орналасқан. Батыс және шығыс мұнаралары үлкен клапандар арқылы Вирнуй өзеніне өтемақы су жібереді; егер минималды деңгей сақталмаса, өзен құрғап қалуы мүмкін. Өзендегі су деңгейіне байланысты, су қоймасы күніне шамамен өтемақы судың белгілі бір көлемін жібере алады. Ағын Уэльстің табиғи ресурстары мекемесі бөгеттен бірнеше жүз метр төменгі ағыста орналасқан бөгетте өлшейді.
19 ғасыр
Вирнуи көлінен су 68 миль (109 км) қашықтықтағы Вирнуи үлкен диаметрлі магистральдық (LDTM) су құбыры арқылы тасымалданады, ол бастапқыда екі құбырдан тұрады, олардың көп бөлігі құйма темірден жасалған. Мерси өзенінің астындағы су құбырын өткізетін 3 метрлік диаметрлі құйма темір туннельге техникалық қызмет көрсетуді жеңілдету үшін, бұрандалы болат құбырлар да қолданылды, бұл магистральдық су құбырлары үшін стандартқа айналды. Су құбырлары Пенбонтфавр маңындағы аңғардың төменгі жағынан өтеді, содан кейін Танат аңғарының солтүстік-шығысындағы Лланрхейадр йм Мохнант және Эфайл ридтің солтүстігіне қарай жалғасады. Су құбырлары көбінесе жер астында орналасқан, бірақ ауа клапандары, Cileos клапан үйі, Parc uchaf теңгерімдеу резервуарлары және Лланрхейадр йм Мохнанттың батысындағы терең шатқыр сияқты көзге көрінетін элементтері бар. Кирпіш және бетонмен қапталған туннельдер Хирнант, Цинион және Лланфордадағы құбырларды алып жүрді, ал кейінірек Аберде төртінші туннель салынды, осылайша Хирнант туннеліне техникалық қызмет көрсету үшін қол жеткізуге болады.
20 ғасыр
1926-1938 жылдары үшінші құбырдың бірінші бөлігі битуммен қапталған болаттан төселді. 1946 жылы Озвестридің оңтүстігінде төртінші құбыр желісі қосылып, қуаты күніне 227 миллион литрге дейін арттырылды. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, сумен жабдықтау үш параллель, 80 км ұзындықтағы гравитациялық құбырларға негізделген, олардың диаметрі күніне Prescot-тағы су қоймаларына дейін су жеткізіп, Чешир және Мерсисайд аймандарының тұтынушыларын қамтамасыз еткен.
Табиғат қорығы және табиғатты қорғау
Вирнуй көлі табиғи қорық болып табылады. RSPB көлдің айналасында бірнеше құс бақылау тұрақтарын (құс терілерін) орнатыпты, онда қаңғыбас соқыр, ақбас шекшен, жалпы қызылқұйрық, еуразиялық сискин және орман шекшені сияқты құстардың бірнеше сирек түрлері көбейеді. Әр көктемде олар таңғы ән салу (хор) экскурсияларын ұйымдастырады. Қорықта 90-ға жуық құс түрі және пистистрель мен қоңыр құлақты құлақша сияқты 6 түрлі жартар құбыршық (құбыршықтар) тіркелген. Көппіршіктердің арасында қызғылт қылқанды, иінтірек және павлин бар. Жыртқыштардың ішінде алтын сақиналы, қарапайым жыртқыш және төрт дақты жыртқыш кездеседі. Орманды басқару қызылқұйрық пен қысқа құлақты сұңқардың тіршілік ортасын жақсартуға көмектеседі. Көлді қоршаған тауларда өсетін жусанды дала (бау-бақша) қалпына келтірілуде. Бұрын жусанды өртеп, кесіп, тұқымдарын жинап, жусанның орнына сеуген. Вирнуй көліндегі жусанды даланың өртелуі енді тоқтатылды, себебі өртеу су шаруашылығына, атап айтқанда судың түсіне кері әсер етеді. Қойлар, мүйізді мал және понилер де жусанды жайылымдап жүреді, оларды экологиялық егіншілікпен айналысатын жергілікті шаруалар бақылайды. Жапырақты ағаштар қылқан жапырақты ағаштардың орнына отырғызылуда, сондай-ақ, тіктеп салынған қоршаулар мен құрғақ тас қабырғалар да қалпына келтірілуде, ал жәндіктерге, құстарға және басқа да жануарларға көмектесу үшін жабайы гүлдердің алқаптары қайта жаңартылуда.
Ағаш мүсін
Ланвадинда 1995 жылдан бері бөгеттің төменгі жағындағы аңғарда көптеген ағаштан ойылған мүсіндер паркі бар. Ллехвед Дду көлінің батыс жағында жапырақтар мен ағаштар түріндегі үлкен ағаштан жасалған пикник үстелдері орналасқан. Ескі ауылдың жанындағы жағалауда дельфиндердің мүсіні тұр, көл су тасқан кезде олар судан секіріп шығып тұрғандай көрінеді. Көптеген тотемдер тік тұрған ағаштарға ойылып, құлаған ағаштардың діңдеріне қайта орнатылған.
Демалыс
Аудандағы іс-шаралар: желкендеу, Глиндюр жолымен жаяу серуендеу, тауға өрмелеу, велосипед тебу, жаяу жүру және атпен жүру. Вирнуи көлінің жартылай марафоны жыл сайын өткізіледі. RSPB әр түрлі орталарда жол көрсетілген жеті жол салып қойған.
Ең биік ағаш
Бұл жерде бұрын Ұлыбританиядағы ең биік ағаш – Дуглас шыршысы өскен. Ол 2010-2011 жылдардың қысындағы дауылды ауа-райында зақымданып, 2011 жылдың наурыз айында 124 жасында кесілуге мәжбүр болды. Оның түбірін толық қалдырып, 2011 жылдың күзінде үстіне алып, қол созып тұрған гигант бейнесі ойылды. Жақын жердегі Дуглас шыршысы қазір Уэльстегі ең биік ағаш болып табылады.