Кіріспе
Бірнеше кілтті алып жүруге арналған құрылғылар пластик кілт сақиналары, металл кілт сақиналары, ағаш кілт сақиналары және т.б. болып табылады. Кілт тізбегі (/audio=En us keychain. ogg/'/k//i//t//ʃ//eɪ//n/) (сондай-ақ кілт иесі немесе кілт сақинасы) – бірнеше кілтті бекітуге арналған кішкентай металл сақина немесе тізбек. Кілт тізбегінің ұзындығы, кілттерді тікелей сақинаға іліп қоюға қарағанда, бір затты пайдалануды жеңілдетеді. Кейбір кілт тізбектерінің бір немесе екі шеті айналуға мүмкіндік береді, бұл пайдалану кезінде тізбектің бұралып қалмайтынын қамтамасыз етеді. Кілт тізбегі кілттер мен адамның белбеуін байланыстыратын элемент ретінде де қолданылуы мүмкін. Оны көбінесе кілттерді жиі пайдалану қажеттілігі туындайтын қызметкерлер қолданады, мысалы, күзетшілер, түрме қызметкерлері, тазалаушылар немесе бөлшек сауда дүкендерінің менеджерлері. Тізбек көбінесе кері тартылатын болады, сондықтан ол нақты металл тізбек орнына нейлон арқаннан жасалуы мүмкін. Бұл тізбек кілттердің пайдаланушымен бірге қалуын қамтамасыз етеді, оларды кездейсоқ жоғалту қаупін азайтады және пайдаланушының қалталарының тозуын болдырмайды.
Кілттер тізбегін пайдалану
Кілттің сақиналары – ең көп таралған сувенирлік және жарнамалық заттардың бірі. Кілттің сақиналары көбінесе бизнесті жарнамалау үшін қолданылады. Стандартты жарнамалық кілттің сақинасында бизнестің аты мен байланыс ақпараты, сондай-ақ логотипі болады. 1950-1960 жылдары пластик өндірісінің технологиясы жетілдірілген кезде, кілттің сақиналары бар жарнамалық заттар ерекшелікке ие болды. Кәсіпорындар өздерінің аттарын стандартты металл кілттің сақиналарына қарағанда төмен құнмен үш өлшемді жарнамалық кілттің сақиналарына орналастыра алды. Кілттің сақиналары кішкентай және арзан болғандықтан, олар үлкен ұлттық компаниялардың жарнамалық өнімдеріне айналды, олар миллиондаған данамен тарата алады. Мысалы, жаңа фильм немесе телешоу шыққанда, олар азық-түлік компанияларымен серіктесіп, әрбір астық қорабында кейіпкердің кілттің сақинасын ұсынады. Қазіргі таңда кілттерді ұстап тұратын кілттің сақиналары иесі үшін ұзақ уақытқа жоғалып кетпейтін зат. Адамдар кейде кілттің сақинасын жоғалтудан сақтану үшін немесе оған жылдам қол жеткізу үшін белбеуіне (немесе белбеу ілмегіне) бекітеді. Көптеген кілттің сақиналары иесіне қажетті қосымша функцияларды ұсынады. Оларға арнайы пышақ, бөтелке ашқыш, электрондық жеделхат, қайшы, телефондық кітапша, отбасылық суреттер, шеге кескіш, дәрі-дәрмек сақтағыш, тіпті бұрыш шашырату құралы кіруі мүмкін. Заманауи автомобильдерде көбінесе кілттің сақинасы бар, ол машинаны құлыптап, ашып немесе тіпті қозғалтқышты іске қосуға арналған қашықтан басқару пульті ретінде қызмет етеді. Электрондық кілтті іздеуші де көптеген кілттерде кездесетін пайдалы құрал, ол жоғалған кезде жылдам табу үшін шақырғанда дыбыс береді.
Кілттер
Кілттер немесе "бөлінген сақина" – кілттерді және басқа да кішкентай заттарды ұстап тұратын дөңгелек тәрізді бөлшек, олар кейде кілт сақиналарына қосылады. Кілттердің басқа түрлері былғарыдан, ағаштан және резеңкеден жасалады. Кілттерді 19 ғасырда Сэмюэл Харрисон ойлап тапқан. Кілттер сақинасының ең көп таралған түрі – "қос иілген" металлдың бір бөлігі. Иілгеннің екі басындағын ашып, кілтті салыстырып, оны сақинаға толық бекітілгенше спираль бойымен жылжытуға болады. Жаңалыққа жататын карабиндер де кілттерге оңай қол жеткізу және алмастыру үшін жиі қолданылады. Көбінесе кілт сақинасы жеке өзін тану үшін кілт тіркегімен (брелокпен) безендіріледі. Басқа сақина түрлері металл немесе пластиктен жасалған бір иілгеннен және оны ашуға және қауіпсіз жабуға арналған механизмнен тұруы мүмкін.
Кілт қалқасы
Кілт сақинасы – көбінесе әсемдік үшін жасалған, кейде пайдалы зат. Көптеген адамдар кілттерін осы сақинамен бірге, шағын тізбекте немесе тізбекшеде алып жүреді, осы арқылы оларды анықтауға, жақсырақ ұстауға немесе жеке стильді көрсетуге мүмкіндік алады. "Fob" сөзі төменгі неміс тіліндегі "Fuppe" сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол "қалта" дегенді білдіреді; алайда, сөздің нақты шығу тегі белгісіз. "Фоб қалталары" (неміс тіліндегі "foppen" сөзінен – "ұрылыққа қарсы" деген мағынада) ұрыларды тоқтатуға арналған қалталар еді. Осы қалталарға, мысалы, қапшақ сағат сияқты заттарды бекіту үшін қысқа "фоб тізбегі" қолданылды. Кілт сақиналарының мөлшері, стилі және мүмкіндіктері әртүрлі болуы мүмкін. Көбінесе олар тегіс металдан немесе пластиктен жасалған қарапайым дискілер болып келеді, көбінесе логотип (конференциялық сыйлықтар сияқты) немесе маңызды ұйымға жататындықтың белгісі сияқты жазу немесе символдармен безендіріледі. Кілт сақинасы символдық немесе әсемдік үшін ғана жасалған болуы мүмкін, бірақ ол кішкентай құрал ретінде де қолданылуы мүмкін. Көптеген кілт сақиналары кішкентай фонарьлар, компастар, калькуляторлар, пышақтар, жеңілдік карталары, бөтелке ашқыштар, қауіпсіздік белгілері және USB флеш-дискілер болып табылады. Электрондық технологияның кішірейіп, арзандауына байланысты, бұрын үлкен болған құрылғылардың кішкентай кілт сақинасы нұсқалары жиі кездеседі, мысалы, цифрлық фотокадрлар, гараж қақпасын ашатын қашықтан басқару құрылғылары, штрих-код оқу құрылғылары және қарапайым бейне ойындар (мысалы, Тамагочи) немесе басқа да гаджеттер, мысалы, спиртометрлер. Кейбір сауда орындары, мысалы, жанармай құю станциялары, әбден бөлмелерін құлыптап қояды және клиенттер кілтті қызметкерден сұрауы керек. Мұндай жағдайларда кілтке көбінесе үлкен кілт сақинасы ілінеді, сонда клиенттер кілтті қалтаға салып алып кетпеуі үшін. Онлайн-сервистерге қосылған қосымша мүмкіндіктерді ұсынатын кілт сақиналарын пайдалану үшін қосымша жазылым төлемі қажет болуы мүмкін.
Кіруді басқару кілттерінің қалқалары
Кіруді бақылау кілт қалталары – ғимараттарға немесе көлік құралдарына кіруді бақылау үшін пайдаланылатын электрондық кілт қалталары. Олар көлік құралдарындағы қашықтан кілтсіз кіру жүйелерін қосу үшін қолданылады. Алғашқы электрлік кілт қалталары инфрақызыл сәулелерді пайдаланды және жұмыс істеу үшін тікелей көру бұрышы қажет болды. Оларды бағдарламаланатын қашықтан басқару пульті арқылы көшіруге болар еді. Жаңа модельдер радиожиілік арқылы сұрақ-жауап аутентификациясын қолданады, сондықтан оларды көшіру қиын және жұмыс істеу үшін тікелей көру бұрышы қажет емес. Мұндай қашықтан басқаруды бағдарламалау үшін кейде автосалонға диагностикалық құрал қосу қажет болады, бірақ олардың көпшілігі көлік ішіндегі бірнеше қадамды орындау арқылы өздігінен бағдарламаланады және әдетте кем дегенде бір жұмыс істейтін кілт қажет. Кілт қалталары көпқабатты үйлер мен тұрғын үйлерде ортақ қолданыстағы аумақтарға (мысалы, вестибюль есіктері, қоймалар, фитнес залдары, бассейн) кіруді бақылау үшін қолданылады. Олардың құрамында көбінесе пассивті RFID таңбасы болады. Кілт қалтасы жақындық картасы сияқты жұмыс істейді, ғимараттың орталық серверімен (оқу құрылғысы арқылы) байланыс орнатып, жалға алушыға немесе иесіне рұқсат етілген аумақтарға немесе белгілі бір уақыт аралығында ғана кіруге рұқсат беру үшін бағдарламаланады. Қашықтан жұмыс істейтін қызметкерлер үштік тексерудің бір бөлігін қамтамасыз ететін қауіпсіздік токенін – көбінесе кілт қалтасы деп аталатын электрондық құрылғыны – қауіпсіз емес компьютерлік желі арқылы қауіпсіз желіге кіру үшін пайдалана алады. (Мысалы, RSA SecurID токені белгілі). Мұндай кілт қалтасында PIN-кодты енгізуге арналған пернетақта немесе тек дисплейлі құрылғы болуы мүмкін. RFID кілт қалталарын Proxmark3 сияқты құралдармен оңай көшіруге болады және Америкада осы қызметті ұсынатын бірнеше компания бар.
Шығындар
АҚШ-та кілттерге арналған шынжырлардың бағасы олардың мақсатына қарай кең ауқымда өзгереді. Жарнамалық кілттердің бағасы бір данасы бірнеше центтен басталып, бірнеше долларға жетеді. Олар көбінесе ірі көлемде, әдетте бір ретке 500-ден аса сатылады. Кілттерге арналған шынжырларды сауда орындарында телешоулар, фильмдер, бейне ойындар, өткенге сағыну, хобби, қызығушылықтар мен жеке ерекшеліктерді көрсететін түрлерін кездестіруге болады. Мұндай кілттердің бағасы 1 доллардан 10 долларға және одан да жоғары болуы мүмкін. Ойындар мен кішкентай ұйымдастырушылары бар электрондық кілттердің бағасы бірнеше доллардан басталып, 50 АҚШ долларына дейін жетеді. Басқа электрондық кілттерге камералар, цифрлық фото рамкалар және USB жетектері кіреді, олардың бағасы 10 доллардан 100 долларға дейін ауыспайды. Сувенирлік кілттер өте танымал. Олар саяхатты немесе адам бара жатқан жерді көрсетеді. Мұндай кілттердің бағасы әдетте 1 доллардан 10 долларға дейін құрайды.
Жинақтаушы бұйым ретінде
Ең танымал тақырыптық кілттер коллекциялары – жарнамалық, сувенирлік, естелік, танымал тұлғаларға және ностальгияға байланысты заттар. Коллекционерлер кілттерін әртүрлі тәсілдермен көрсетеді және сақтайды. Кейбір коллекциялар соншалықты кішкентай болады, коллекционер барлық кілттерін стандартты кілт сақинасына іліп қоя алады. Ал үлкен коллекцияларды ағаш тіреулерге, пробка тақталарына, құралдарға арналған тіреулерге, үлкен тізбектерге, көрме жабдықтарына қойып немесе қабырғаға іліп, Рождество шыршасында көрсетеді. Кейбір коллекциялар соншалықты үлкен болады, кілттер коллекциясына арналған жеке бөлмелер бөлінеді. Гиннес рекордтар кітабына сәйкес, ең ірі кілттер коллекциясы – 62 257 данадан тұрады, және ол 2016 жылдың 25 маусымында Испанияның Севилья қаласында Анхель Альварес Корнехоға тиесілі болған. Ол 7 жасынан бастап коллекция жинауды қолға алған. Коллекциясының үлкендігіне байланысты, ол кілттерін гаражында және жалға алынған қоймада сақтайды. Бұрынғы рекордты АҚШ-тың Джорджия штатынан Брент Диксон 41 418 қайталанбаған кілтпен иеленген. Кілттердің құны басқа коллекциялық заттарға қарағанда тез төмендейді. Жаңа түрі 5 долларға сатылған стандартты кілт, иесіне тигеннен кейін, жағдайына қарамастан, 1 доллардан да арзан болуы мүмкін.
Компьютерлік кілттер
Физикалық нысанға ұқсастығы бойынша кілт сақинасы және кілт тізбегі терминдері криптографиялық кілттерді сақтайтын бағдарламалық құралдар үшін жиі қолданылады. Кілт сақинасы термині алғаш рет IBM developerWorks мақалалар сериясында енгізілді. Бұл термин GNU Privacy Guard жүйесінде белгілі кілттерді кілт тізбегінде сақтау үшін пайдаланылады. Mac OS X кілт сақинасы деп аталатын құпия сөзді сақтау жүйесін қолданады. "Кілт сақинасы" - GNOME жұмыс үстелінің басқарушысы астында жұмыс істейтін құпия сөзді басқару бағдарламасының атауы (мысалы, Ubuntu операциялық жүйесінде қолданылады). Криптографияда кілт сақинасы – бірнеше кілттер немесе құпия сөздердің дерекқоры. Keepass және KeePassX сияқты портативті құпия сөзді басқару бағдарламалары да бар.