Кіріспе

Итальян жазушысы және кинорежиссері Курцио Малапарте (; 9 маусым 1898 – 19 шілде 1957), шын аты Курт Эрих Сукерт, итальян жазушысы, кинорежиссері, соғыс тілшісі және дипломат болған. Малапарте Италиядан тыс жерлерде «Капутт» (1944) және «Тір» (1949) атты еңбектерімен танымал. Біріншісі – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Шығыс майдан туралы жартылай көркемделген баяндама, ал екіншісі – соғыстан кейінгі Неапольдегі моральдық мәселелерге арналған еңбек (осы кітап Index Librorum Prohibitorum тізіміне енгізілген). 1920 жылдары Малапарте «900» журналы арқылы итальяндық фашизм мен Бенито Муссолининің билікке келуін қолдаған зиялылардың бірі болды. Дегенмен, Малапарте Ұлттық фашистік партиямен күрделі қарым-қатынаста болды және 1933 жылы тәуелсіздігі үшін партиядан шығарылды. Көп рет тұтқындалғаннан кейін, ол Капри аралында Casa Malaparte сарайын салдырып, онда үй қамауында өмір сүрді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол кинорежиссер болып жұмыс істеді және Тольяттидің итальяндық коммунистік партиясына, сондай-ақ католик шіркеуіне жақындады (бұрынғысы атеист болса да), өмірінің соңына дейін екеуінің де мүшесі болды деген қаңтар бар.

Өмірбаян

Курт Эрих Суккерт Тоскананың Прато қаласында дүниеге келді, Малапарте – неміс әкесі Эрвин Суккерт, тоқыма өндірісінің бас директоры, және оның ломбард әйелі Эвелина Переллидің ұлы. Ол Пратодағы Чикогнини колледжінде және Римдегі Ла Сапиенца университетінде білім алды. 1918 жылы журналист ретінде мансабын бастады. Малапарте Бірінші дүниежүзілік соғыста шайқасып, Бесінші Альпілік полкінде капитандық шенін алды және батылдығы үшін бірнеше наградаға ие болды. Оның 1925 жылдан бастап қолданған Malaparte тегі «жаман/бұрыс жақ» деген мағынаны білдіреді және итальян тілінде «жақсы жақ» дегенді білдіретін Наполеонның «Бонапарт» фамилиясымен байланысты ойын есептеледі.

Ұлттық фашистік партия

1922 жылы Бенито Муссолинидің Римге жасаған жорығына қатысты. 1924 жылы ол "La Conquista dello Stato" ("Мемлекетті бағындыру", бұл атау Рамиро Ледесма Рамостың "La Conquista del Estado" шығармасына үлгі болды) атты римдік мерзімді басылымға негіз салды. Partito Nazionale Fascista мүшесі ретінде ол бірнеше мерзімді басылымдар құрды, ал басқаларына очерктер мен мақалалар жазды, сондай-ақ 1920 жылдардың басынан бастап көптеген кітаптар жазып, екі астаналық газетті басқарды. 1926 жылы Массимо Бонтемпеллимен бірлесіп "900" атты әдеби тоқсандық журналға негіз салды. Кейіннен ол "Fiera Letteraria" (1928–31) журналының қосымша редакторы, ал "La Stampa" газетінің редакторы болды. Оның "Viva Caporetto!" (1921) атты соғысқа қатысты polemikaлық романы-эссесі, сыбайлас жемқор Римді және итальяндық жоғарғы топтарды нағыз жау деп сынады (кітап Италия Корольдік армиясын қынжырлатқандықтан тыйым салынды).

Мемлекеттік төңкеріс: революция техникасы

Малапарте өзінің "Мемлекеттік төңкеріс: Революция техникасы" атты еңбегінде, алғаш рет 1931 жылы француз тілінде "Technique du coup d'Etat" деп жарияланды, төңкеріс тактикасын зерттейді, әсіресе большевик революциясы мен итальян фашизміне ерекше назар аударды. Онда ол "мемлекетті жаулап алу және қорғау мәселесі саяси емес – ол техникалық мәселе" деп мәлімдеді, бұл маңызды мемлекеттік ресурстарды қашан және қалай басып алу керектігін білу жолы: телефон станциялары, су қоймалары және электр генераторлары сияқты. Ол революция стратегияда өзін-өзі тоқыратуы мүмкін екенін көрсетті. Октябрь революциясын ұйымдастырудағы Леон Троцкийдің техникалық рөлін ерекше атап көрсетті, ал Ленин стратегияға көбірек қызығушылық танытты. Кітапта Иосиф Сталин Троцкий қолданған техникалық тәсілдерді толыққанды түсінгендіктен, Керенскийден гөрі Сол қанаттағы оппозицияның төңкеріс әрекеттерін тиімдірек болдырды деген тұжырым келтірілген. Малапарте үшін Муссолинидің революциялық көзқарасы марксист болған кезінде қалыптасқан. Адольф Гитлер туралы кітапта күмән мен сын көбірек орын алған. Ол Гитлерді реакционер деп санады. Осы кітапта, алғаш рет француз тілінде Грассе басылымында, VIII тарауды "Әйел: Гитлер" деп атады. Бұл Малапартеден Ұлттық фашистік партия мүшелігін алуға және 1933 жылдан 1938 жылға дейін Липари аралына ішкі жер аударылуға себеп болды.

Тұтқындалу және Каса Малапарте

Ол Муссолинидің күйеу баласы және мұрагері Галеаццо Чианоның жеке араласуымен босатылды. Муссолини режимі Малапартеді 1938, 1939, 1941 және 1943 жылдары қайтадан тұтқындап, Римдегі Регина Коэли түрмесіне қамады. Ол уақытта (1938–1941) ол Капри аралындағы Капо Массульода архитектор Адалберто Либерамен бірге «Casa Malaparte» деп аталатын үй салды. Кейіннен бұл үй Жан-Люк Годардың «Le Mépris» фильмінде түсірілім алақаны ретінде пайдаланылды. Түрмеден шыққаннан кейін ол әсерлі реалистік автобиографиялық әңгімелер жинағын жариялады, бұл «Донна кел мені» («Woman Like Me», 1940) туындысымен аяқталды.

Кинорежиссерлік қызметі және кейінгі өмірі

Соғыстан кейін Малапартетің саяси көзқарастары солға қарай бұрылып, ол Италия Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1947 жылы Малапарте Парижге қоныс аударды және көп табысқа ие болмаған пьесалар жазды. Оның "Пруст үйінің жанынан" пьесасы Марсель Пруст өміріне негізделген, ал "Капитал" – Карл Маркстің портреті болды. "Тыйым салынған Христоc" ("Cristo Proibito") – Малапартенің 1950 жылы өзі жазып, түсірген және музыкасын жасаған орташа сәттілікке жеткен фильмі. Ол 1951 жылы өткен 1-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде "Берлин қаласының" арнайы жүлдесін жеңіп алды. Фильмнің сюжеті: соғыс ардагері немістердің қолынан қаза тапқан ағасының өлімінен кек алу үшін ауылына оралады. 1953 жылы АҚШ-та "Құпия алдау" ("Strange Deception") деген атпен шықты және Ұлттық киносыншылар кеңесінің пікірінше, ең үздік бес шетелдік фильмнің қатарына енді. Ол сонымен қатар "Сексофон" атты эстрадалық шоудың продюсері болды және велосипедпен АҚШ-ты кесіп өтуді жоспарлады. Өлімінен бұрын Малапарте тағы бір фильмнің сценарийін аяқтады – "Il Compagno P". 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Малапарте коммунизмнің маоистік түріне қызығушылық танытты. 1956 жылы Малапарте қытай эссешісі және жазушысы Лу Сюньнің қайтысын еске алу үшін Қытайға сапар шекті. Ол көргендерге қатты әсер етіп, қуанды, бірақ ауруға шалдыққаннан кейін сапары қысқартылып, Римге қайтарылды. Оның "Ресейде және Қытайда" атты күнделігі 1958 жылы, өлімінен кейін жарық көрді. Малапарте Капридегі үйін қытай жазушылар қауымдастығына қытай жазушыларының оқу және тұру орталығы ретінде сыйлады. Бірақ 1957 жылы қайтыс болған кезде Халық Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас болмағандықтан, мүлік ауыстырыла алмады, ал отбасы өсиетті өзгертуге қол жеткізді. Малапартетің соңғы кітабы "Төссіз тоскандықтар" ("Maledetti toscani"), орта және жоғарғы таптың мәдениетіне жасаған шабуылы, 1956 жылы жарық көрді. 1959 жылы, өлімінен кейін жарық көрген "Анасының қадамы" ("Mamma marcia") жинағында Малапарте Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жастарды гомофобиялық көзқараспен, оларды әйелшелікке бейім және гомосексуализм мен коммунизмге ұмтылатын деп сипаттайды; осы мазмұн "Тері" ("The Skin") кітабының "Қызғылт ет" ("The pink meat") және "Адам балалары" ("Children of Adam") тарауларында да көрінеді. 1957 жылдың 19 шілдесінде Римде өкпе рагынан қайтыс болды.

Малапарте мәдениетінің көріністері

Малапартедің түрлі-түсті өмірі жазушылардың қызығушылығын оятты. Америкалық журналист Перси Виннер фашистік вентеньо (жиырма жылдық кезең) мен Италияның одақтас әскерлермен оккупациясы кезінде олардың қарым-қатынасы туралы «Дарио» (1947) романында баяндады (негізгі кейіпкердің тегі Дювольти, я болмаса «екі бет» атты ойын). Соңғы кезде итальяндық авторлар Рита Мональди мен Франческо Сорти «Morte Come Me» («Мен сияқты өлім», 2016) кітабын жариялады. 1939 жылы Капри аралындағы оқиғаларға негізделген бұл кітап Малапартенің қатысы бар болған құпиялы өлім туралы көркем ойдан шығарылған әңгіме береді.