Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лабаса (;) – Фиджидегі қала. 2010 жылғы соңғы санақ бойынша халқы 28 500 адамды құрайды. Лабаса Вануа-Леву аралының солтүстік-шығыс бөлігіндегі Макуата провинциясында орналасқан және аралдағы ең ірі қала. Қала үш өзен – Уайлеву, Лабаса (қала осы өзеннің атымен аталған) және Кава құяр жеріндегі дельтада жатыр. Бұл қала тарихи тұрғыдан қант қамысы шаруашылықтары мен жұмысшыларына егін жинау маусымында көмектесіп, маусымдық жұмыспен қамтуды қамтамасыз еткен, бірақ қазіргі кезде қант өнеркәсібіне тәуелділігі азайды. Фермерлер базарында маусымдық өнімдер мен теңіз өнімдері сатылады. Басты көше бойында шағын отбасылық бизнестер, супермаркеттер мен мейрамханалар орналасқан, бұл жаяу жүргіншілерге ыңғайлы кеңістік құрайды.
Labasa (; ) is a town in Fiji with a population of 28,500 at the most recent census held in 2010. Labasa is located in Macuata Province, in the north eastern part of the island of Vanua Levu, and is the largest town on the island. The town itself is located on a delta formed by three rivers – the Wailevu, the Labasa (after which the town is named), and the Qawa. The township historically served the sugar cane farms and farm workers with harvesting season resulting in significant seasonal employment, although the township is now less dependent on the sugar industry. The farmers' market offers seasonal produce and seafood. The main street is lined with small family run businesses, supermarkets and restaurants offering a lively pedestrian thoroughfare.
Демография және мәдениет
Лабаса қаласының халқының көп бөлігі Үнді Фиджиліктерден тұрады, сондықтан Лабаса қаласының орталығы карри үйлері мен сари дүкендерімен толы. Бұл Фиджидегі төртінші ірі қала. Лабаса жылы, қонақжайлы мәдениетімен «Достық Солтүстік» деп белгілі, және 40 жылдан бері өткізіліп келе жатқан «Достық Солтүстік» фестивалінің отаны болып табылады. Фестиваль аймақтағы қайырымдылық жобаларына 1,3 миллионнан астам қаражат жинауға мүмкіндік берді.
Labasa is heavily Indo Fijian, and downtown Labasa is consequently filled with curry houses and sari shops. It is the fourth largest city in Fiji. Known as the Friendly North for its warm, hospitable culture, Labasa is home to the popular Festival of the Friendly North, which has run for over 40 years and has resulted in over 1.3 million in charitable projects in the region.
Экономикалық қызмет
Лабасаның айналасындағы аймақтар көбінесе шаруашылықпен айналысатын жерлер, олар қаладағы өнеркәсіптің көп бөлігіне үлес қосады. Ең көп өсірілетін дақыл – қант қамысы. Лабаса қаласының шетінде орналасқан ірі Фиджи қант корпорациясының 1894 жылғы қант зауыты аралдағы жалғыз осындай зауыт. Соңғы кезде саяси өзгерістер мен шетелдік нарықтарды жоғалту салдарынан қант қамысын өсіру және өндіру үнемі азайып келеді. Бұл Вити-Леву аралына жұмыс іздеп көшіп бара жатқан адамдардың көбеюіне әсер етті. Лабаса ауруханасы – Вануа-Леву аралындағы барлық денсаулық сақтау орталықтары мен ауруханаларға бағыт беруші орталық және жақында кеңейтілді. Лабаса, әдетте, туристік маршруттан тыс аграрлық қала. Лабаса әуежайы Вайкеледе, қала орталығынан 7 км қашықтықта орналасқан және Наусори және Нади халықаралық әуежайларына күніне бірнеше рейс қатынайды. Жолаушылар паромдарымен жүру үшін Набуалулу немесе Савусавуға құрлықпен сапар жасау қажет. Лабасада бірнеше қонақүй бар (Такия/Travel Lodge және Grand Eastern Hotel). Басты көшеде кем дегенде бір кинотеатр және жергілікті және қытай тағамдарын ұсынатын бірнеше мейрамхана бар. Қаланың соңында үлкен базар орналасқан, онда әртүрлі тағамдар, дәмдеуіштер, балық, құс еті, ешкі және басқа да жергілікті өнімдерді сатып алып, тамақтандыруға болады. Базардың жанында ірі такси тұрағы мен автобус аялдамасы да бар. Лабаса сонымен қатар бірнеше танымал туристік орындарға ие, ал Лабаса халқы меймандостығымен белгілі.
The surrounding areas of Labasa are mostly farming areas, which contribute to much of the industry in the town. The largest crop grown is sugar cane. The large Fiji Sugar Corporation 1894 sugar mill on the outskirts of Labasa town is the only such mill on the island. Recently, due to political changes and loss of overseas markets, sugar cane farming and production has been steadily decreasing. This has been reflected in the increasing migration of people to the main island of Viti Levu, in search of employment opportunities. Labasa Hospital is the referral centre for all health centres and hospital on the island of Vanua Levu, and has recently been expanded. Labasa is generally an agricultural town, off the tourist track. The Labasa Airport is located in Waiqele about 7 km from the town centre with multiple daily domestic flights to Nausori and Nadi international airports. Passenger ferry connections require an overland trip to either Nabouwalu or Savusavu. Labasa has a couple of hotels to stay in (Takia/Travel Lodge and Grand Eastern Hotel). There is at least one movie theatre and several restaurants in the main street providing a range of local and Chinese flavours. There is a fairly large market towards the end of the town where one can buy and sample a range of foods, spices, fish, poultry, goats and other local products. A large taxi stand and a bus stop is also by the market. It also has some popular tourist spots while the people of Labasa are quite well known for their hospitality.
Спорт
Лабаса – футболды жақсы көретін қала. Лабаса футбол командасы "Бабасага Арыстандары" деп аталады және өз алаңындағы ойындарын Субрайл паркінде өткізеді. Оның ең танымал тұлғасы – Рой Кришна, ол Сибирьде туып өскен, Лабаса қаласынан шамамен бес шақырым қашықтықтағы шаруа қожалықтарының бірінде. Рой Кришна сонымен қатар 2019 жылы Самоада өткен Тынық мұхиты ойындарында Фиджинің туын алып жүрді. "Лабаса" клубы Ивор Эванс, Саймон Петерс және Таниела Туйлевука сияқты дарынды ойыншыларды өндіргенімен мақтанады. Лабаса және Фиджи футболының аңызы Саймон Петерс Фиджи футболының "Марадонасы" ретінде белгілі болды. Бұрынғы ұлттық футболшы 2009 жылы Лабасадағы үйінде қайтыс болды, ал оның ұлы Мисаэле Драунибака ұлттық 20 жасқа дейінгі құрамаға іріктелгеннен кейін бір күн өткен соң осы оқиға болды. Бұрынғы Лабаса шабуылшысы және әскери офицері 1987 жылы 17 жасында футбол карьерасын бастады, ол Маритино Немани, Равуама Мадиги, Абдул Маннан және Реймонд Стоддартпен бірге ұлттық U20 құрамасына шақырылды. Ол сондай-ақ 1988 жылы Австралияны жеңген ұлттық құраманың құрамында болды және кейін 1991 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты ойындарында алтын медаль жеңіп алды. Оның әріптесі Равуама Мадиги оның туралы былай деді: "Өте адал және алаңда да, одан тыс жерде де тәртібін сақтай білген адам. Оның әскери тәртібі футбол ойнаған күндері Саймонға көп көмектесті. Ол 1987 жылдан бері оныңмен бірге ойнаған көптеген ойыншылар үшін үлгі болып табылады. Ол ешқашан үмітін үзбейді және үнемі ең жақсы нәтижеге жету үшін күреседі. Ол жұмсақ сөйлейтін және қарапайым мінезді адам, көптеген ойыншылар одан өзіне деген құрмет пен тәртіпті үйренді. Ол Фиджи футболының және қазіргі және болашақ ойыншылардың үлгісі болуы керек; Саймонның ізімен жүру көптеген жастарымызға сәттілік әкелуі мүмкін". Ұлттық футболды теледидардан көрсетуші Реймонд Стоддарт былай деді: "Саймонның футбол ойнаған күндері ең ерекше нәрсе – оның аяқтарының шеберлігі. Оны қарау – ләззат. Ол допты алғанда, ойынды тамашалап отырған көрермендер оның не істейтінін біледі. Оның қабілетіне қазіргі ойыншылар да, егер шабуылшы болғысы келсе, еліктеуі керек. Оның допты басқару дағдысы, жылдамдығы және ойынды аяқтауы Саймонды ерекшелейді. Фиджиде және Оңтүстік Тынық мұхитында Саймон "Марадона" Петерс өзінің ойын кезінде ең қауіпті шабуылшылардың бірі ретінде танымал болды.
Labasa is a soccer loving town. The Labasa soccer team is known as the "Babasiga Lions" and play their home games at Subrail Park. Its most famous talent is Roy Krishna, born and bred in Siberia, a farming community about five kilometres from Labasa town. Roy Krishna is also Fiji's flag bearer to the 2019 Pacific Games held in Samoa. Labasa FC prides itself for having featured prodigious talents such as Ivor Evans, Simon Peters and Taniela Tuilevuka. Labasa and Fiji soccer legend, Simon Peters, was known as the Maradona of Fiji soccer. The former national soccer striker died at his Labasa home in 2009 a day after his son Misaele Draunibaka was selected to be part of the national Under 20 team. The former Labasa striker and military officer began his soccer career at 17 in 1987 after being chosen to play for the national U20 team alongside Maritino Nemani, Ravuama Madigi, Abdul Mannan and Raymond Stoddart. He was also a member of the national team that defeated Australia in 1988, later won gold in the 1991 South Pacific Games. His peer Ravuama Madigi said this about him: A very obedient man who demonstrated his discipline on and off the field. His disciplined military background is what helps Simon a lot during our soccer days. He is a role model to many of us who played with him since the u20 grade in 1987. He never gives up or loses hope and always keeps on fighting for the best. A soft spoken and humble gentleman whom many players learnt self respect and discipline from. He should be a role model to Fiji soccer and to the current and upcoming players; following Simon's footsteps could lead to a far better soccer career for many of our youths if they want to succeed. Raymond Stoddart, a National soccer broadcaster Stoddard said: The most special thing for Simon during his soccer days is his footwork. It is a delight to watch. Whenever he takes the ball, the public watching the game know what he is going to do with it. He has got a caliber that current players should follow if they want to be successful strikers. His ball control skills speed and game finishing is what make Simon counts. In Fiji, and across the South Pacific, Simon 'Maradona' Peters was one of the deadliest finishers known in his playing days.
Жергілікті билік
1939 жылы қала ретінде тіркелген Лабаса қалалық кеңеспен басқарылады, ол 12 мүшеден тұрады және оның мүшелері өздерінен біреуін мэр етіп сайлайды. Кеңесшілердің қызмет мерзімі үш жылды құрайды; мэрдің өкілеттігі бір жылға беріледі, бірақ оны кез келген санымен ұзартуға болады. 2005 жылдың 28 қазанында, бір апта бұрын қалалық кеңеске өткен муниципалдық сайлаудан кейін, Фиджи еңбек партиясының (FLP) докторы Прадип Сингх Лабасаның қазіргі мэрі болып сайланды. Лесли Уильямс оның орынбасары болып тағайындалды, бірақ 2006 жылдың 30 қазанында Шивлал Нагиндас оны алмастырды. 2009 жылы әскери қолдаумен құрылған уақытша үкімет Фиджидегі барлық муниципалдық үкіметтерді таратып, қалалық аймақтарды басқару үшін арнайы әкімшілерді тағайындады. 2015 жылға дейін сайланған муниципалдық үкімет қайта құрылмады. Лабасаның және жақын орналасқан Савусаву қаласының арнайы әкімшісі – Виджай Чанд.
Incorporated as a town in 1939, Labasa is governed by a 12 member town council, whose members elect a Mayor from among themselves. Councillors serve three year terms; the Mayor's term is for one year, but may be extended any number of times. Labasa's current Mayor, elected on 28 October 2005 following the municipal election to the town council one week earlier, is Dr Pradeep Singh of the Fiji Labour Party (FLP). Leslie Williams was chosen as his deputy, but was replaced by Shivlal Nagindas on 30 October 2006. In 2009, the Military backed interim government dismissed all municipal governments throughout Fiji and appointed special administrators to run the urban areas. As of 2015, elected municipal government has not been restored. The special administrator of Labasa, along with nearby Savusavu, is Vijay Chand.