Кіріспе

Бұрынғы Үндістанның қорғаныс министрі

Венгалил Кришна Куруп Кришна Менон (3 мамыр 1896 – 6 қазан 1974) – үндістандық ғалым, тәуелсіздік күрескері, саясаткер, заңгер және мемлекет қайраткері. Өмірінің барысында Менон Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына, Үндістанның сыртқы қатынастарына де-факто сыртқы істер министрі ретінде, үндістандық сыртқы саясаттың негізін қалаушылардың бірі ретінде және Джавахарлал Нерудің дипломаты ретінде үлкен үлес қосты. 1928 жылы Менон Үндістан субконтинентіндегі британдық үстемдіктен толық тәуелсіздік талабын көтеру үшін Лондонда Үндістан лигасының құрылысын ұйымдастырды. 1940 жылдардың соңында ол үнді-британдық мәселелерді шешуге жетекшілік етті және Үндістанның соңғы британдық вице-королі Луи Маунтбеттеннің таңдалуына ықпал етті. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін ол халықаралық дипломатияны және Суэц дағдарысы, Корея соғысы, Венгриядағы жағдай, Кипр, Индокитай, Тайвань және американдық әуешілердің қытайлықтар тарапынан ұсталуы сияқты мәселелерде халықаралық шешімдерді қабылдауға көмектесті, сонымен қатар ол кейіннен Біріккен Ұлттар Қозғалысы деп аталатын жаңа қозғалыстың антиколониалдық идеологиясын қолдады. Үндістан тәуелсіздік алғаннан бері ол Ұлыбританиядағы жоғары комиссар, Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елші және қорғаныс министрі қызметтерін атқарды. Қорғаныс министрі ретінде ол Конго дағдарысы, Гоаның аннексиясы және Қытай-Үнді соғысы сияқты әскери қақтығыстарға қатысты. Оның қорғаныс министрі қызметі кезінде Үндістанда отандық әскери-өнеркәсіптік кешен мен білім беру жүйесі, Саник мектептері, Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымы (ҚҒЗЗҰ) және басқа да қорғаныс және әскери институттар құрылды, ал Ұлттық кадет корпусы мен ұқсас ұйымдар кәсіби деңгейге көтерілді. Ол Үндістан Конституциясының кіріспесінің алғашқы жобасын жазды және Үндістан Конституциялық Ассамблеясын құрды.

Білім

Менон алғашқы білімін Кожикодтағы Заморин колледжінде алған. 1918 жылы Ченнаидегі Президент колледжін тарих және экономика мамандығы бойынша бітірді. Мадрас құқық колледжінде оқып жүргенде теософиямен қызығушылық танытып, Энни Бесант және үй билігі қозғалысымен байланысқа түсті. Ол Энни Бесант құрған "Қызмет көрсететін ағайындылар" ұйымының мүшесі болды, олар 1924 жылы Англияға саяхаттауына көмектесті. Менон Pelican Books білім беру сериясының құрылғаннан бергі редакторы болды.

Ұлыбританиядағы саяси өмір

Еңбек партиясына қосылғаннан кейін ол Лондонның Сент-Панкрас округінің кеңесшісі болып сайланды. Осы ретте ол Лорд Маунтбеттеннің әйелі Эдвина Маунтбеттенмен танысып, дос болды. Маунтбеттендердің ықпалымен, соғысқа дейінгі британдық қоғамда Менон Клемент Атли (келешек премьер-министр), сэр Стаффорд Криппс (келешек канцлер) және Анеурин Беван сияқты Еңбек партиясының ықпалды тұлғаларымен саяси байланыстарды нығайта алды, сонымен қатар Джордж VI және сол кездегі королева Елизаветаның әлеуметтік айналымына енді. Оның жақын достарының арасында Бертран Рассел, Дж. Б. С. Холдейн, Майкл Фут, Э. М. Форстер және Грекияның Фредерика патшайымы сияқты саяси және зиялы тұлғалар да болды. Кейіннен Сент-Панкрас округі оған "Округтың құрметті азаматы" атағын берді, осы атаққа ие болған екінші адам Джордж Бернард Шоу еді. 1939 жылы Еңбек партиясы оны Дунди парламенттік округінен кандидат ретінде тіркеуге дайындық жүргізді, бірақ ол Коммунистік партиямен байланысы бар деп есептелгендіктен бұл жоспар орындалмады. Ол наразылық ретінде Еңбек партиясынан кетті (кейбір деректер бойынша, партиядан шығарылды), бірақ 1944 жылы қайтадан партияға қосылды.

Үндістан лигасы және тәуелсіздік қозғалысы

1928 жылы Менон Үндістанның британдық үстемдіктен толық тәуелсіздік алуын талап ету үшін Үндістан лигасын құрды. Ол 1928 жылдан 1947 жылға дейін журналист және Үндістан лигасының президенті болып жұмыс істеді. 1930 жылдары Менон және басқа да авторлар Үндістандағы жағдай туралы 554 беттік есеп дайындады. Бұл есеп Үндістанда тыйым салынды. Менон Нехрудың Махатма Гандиден кейін Үндістан тәуелсіздік қозғалысының рухани көшбасшысы және жетекшісі болуына көмектесу үшін, сондай-ақ Нехрудың тәуелсіз Үндістанның алғашқы премьер-министрі болуын қолдау үшін жұмыс істеді. Ол Үндістан лигасын британдық парламенттегі Үндістан лоббиіне айналдырып, британдықтардың Үндістан тәуелсіздігіне қатысты көзқарасын өзгертті. 1931 жылы Махатма Ганди Үндістан лигасының "құйынды үгіт-насихаты" үшін, "зұлымдықпен байланысты болған тәуелсіздікке ұмтылған Үндістанның" әлемдік бейбітшілікке төндірген қауіпін танығаны үшін мақтады. Ол сондай-ақ Крис Брейтуэйт пен Сурат Аллимен танысқан Колониялық теңізшілер қауымдастығына қызығушылық танытты. Бетараптық саясатының бастаулары Меноннан көрінді, ол Ұлыбритания мен Германияны айыптағанмен, бірнеше рет нацистерге қарсы демонстрацияларға қатысты. Индияны британдықтар немесе немістер билеуіне қатысты сұраққа Менон: "[Балықты майда немесе маргаринде қуыруды қалайтынын] сұрағандай болады", - деп жауап берді.

Ұлыбританиядағы жоғары комиссар

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Менон Ұлыбританиядағы Үндістанның жоғарғы комиссары болып тағайындалды және 1952 жылға дейін осы қызметте қалды. Менонның Батысқа деген сенімсіздігі Ұлыбританияға да қатысты, ал британдық саяси маневрлерге қарсылығы МИ5-ті оны "қауіпсіздікке қауіпті тұлға" деп бағалауға итерді. 1929 жылдан бастап Менон бақылауда болды, ал 1933 жылдың желтоқсанында оның хат-хабарларын ұстауға рұқсат берілді, ол "Үндістан революциялық қозғалысының маңызды өкілі" ретінде танылды. 1946 жылы Парижде Кеңес Одағының сыртқы істер министрі Вячеслав Молотовпен болған кездесуінен және Үндістанның тәуелсіздік алғаннан кейін тыңшылық күшейді. 2007 жылы МИ5 Менонға қатысты жүздеген беттік құжаттарды жариялады, олар телефондық әңгімелердің стенограммаларын және басқа мемлекеттік қайраткерлермен, соның ішінде Нерумен алысқан хаттарын қамтыды. Жоғарғы комиссар қызметін атқару кезінде Менон "джип дауына" қатысы бар деп айыпталды, бұл тәуелсіз Үндістандағы алғашқы жемқорлыққа қатысты іс болды. 1948 жылы Менон рәсімдерді елемей, 1947-1948 жылдардағы Үнді-Пакистан соғысы үшін армиялық джиптерді сатып алуға шетелдік фирмамен 8 миллион рупиялық келісімге қол қойды. Бірақ бұл келісім Лондондағы Үндістанның жоғарғы комиссары тарапынан бұзылды, себебі тапсырыстың орындалмауына байланысты. Бұл мәселе бойынша жүргізілген тергеу 1955 жылы Менонға қарсы ешқандай айғақ табылмай тоқтатылды.

Үндістанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі

1949 жылы Менон Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Үндістан делегациясын басқаруды қабылдады және 1962 жылға дейін осы қызметте болды. Ол Ұлыбритания мен Біріккен Ұлттар Ұйымына Үндістанның дипломатиялық миссияларын жетекшілік етті және Суэц дағдарысы сияқты дипломатиялық мәселелерде өзін таныстырды. Ол Корея үшін бейбітшілік жоспары, Үнді-Қытайдағы атысты тоқтату, қарусыздандыру келіссөздерінің тоқтап қалуы және Алжир мәселесі бойынша БҰҰ-дан Францияның шығуы сияқты күрделі халықаралық саяси мәселелерді шешуге ықпал етті. Менон АҚШ пен КСРО арасында үшінші жол ұстанды. Ол АҚШ-ты сынап, Кеңес Одағының саясатына симпатия білдірді, Венгриядан КСРО әскерін шығаруға шақырған БҰҰ қарарына қарсы дауыс бергені үшін көптеген үндістердің наразылығын тудырды, бірақ үш аптадан кейін Нью-Делидің қысымымен өз ұстанымын өзгертті. 1966 жылы Индира Ганди Вьетнам жоспасын жасау үшін Менонмен кеңесті, ол Вьетнам, Лаос және Камбоджаны жаңарту үшін халықаралық күш-жігерді қажет етіп, Вьетнам соғысындағы АҚШ-тың рөлін сынады.

Қытай мен Біріккен Ұлттар Ұйымы

Менон сонымен қатар Қытайдың Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылдануын қолдады, бұл оған көптеген американдық мемлекеттік қайраткерлердің, оның ішінде сенатор Уильям Ф. Ноулендтің ашуын қоздырды. 1955 жылы Менон Қытайда тұтқынға алынған бірнеше американдық әскери ұшқыштардың мәселесіне араласты. Ол Қытай премьер-министрі Чжоу Энлаймен кездесіп, кейін британ премьер-министрі Энтони Иденнің өтініші бойынша, Америка президенті Дуайт Эйзенхауэр мен Мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллеске кеңес беру үшін Вашингтонға ұшты.

Ядролық қарусыздану

Менон ядролық қаруға қарсы болды және олардың көбейіп кетуіне қарсы күресінде көптеген адамдармен бірікті.

Суэц дағдарысы

Суэц дағдарысы кезінде Менон Гамал Насерді Батыспен келісімге келуге көндіруге тырысты және Батыс державаларының Насердің келісімге келуге дайын екендігін түсінуіне көмектесті. Лондонда Суэц дағдарысы бойынша өткен шұғыл конференцияда, британ премьер-министрі Энтони Иден шақырған Менон, Джон Фостер Даллестің шешім жоспарына қарсы ұсыныс жасады, онда Мысырға Суэц каналын бақылауда қалдыруға рұқсат берілді. Британдық Лейбористік партиясымен және оның Достастықтағы ұқсас партияларымен байланысы үшін танымал болғанымен, 1950 жылдары әлемдік дипломаттар Менонның одақтастары – Еден, британдық сыртқы істер министрі Сельвин Ллойд, Канаданың сыртқы істер министрі және болашақ премьер-министр Лестер Пирсон, Австралияның сыртқы істер министрі және болашақ генерал-губернаторы Ричард Кейси туралы айтқанда, әсіресе АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Ачесонның наразылығын тудырды. АҚШ дипломаттары Менонның ұсынысы Даллес жоспарынан гөрі көп қолдауға ие болады деп бағалады және оны Даллес жоспарын Мысырдың талаптарымен біріктіру әрекеті ретінде қарастырды. Даллес жоспары қабылданды, Менон Ресей, Индонезия және Шри-Ланкамен бірге қарсы дауыс берді. Алайда, Менон соңғы сағаттарда қарсылығын жұмсартты, ал Кеңес сыртқы істер министрі Дмитрий Шепилов қарсылық позициясында қалды.

Кашмир туралы сөз

1957 жылы 23 қаңтарда Менон Кашмир мәселесіндегі Үндістанның позициясын қорғай отырып, сегіз сағаттық сөз сөйледі. Бүгінгі күнге дейін бұл сөз Біріккен Ұлттар Ұйымындағы ең ұзақ сөз болып саналады, ол 23 қаңтардағы 762-ші мәжілістің бес сағатын және 24-і күні екі сағат қырық сегіз минутты қамтыды, соңында Менон Қауіпсіздік Кеңесінің зал еденіне құлап түсті. Осы кезеңде Неру Кашмирдегі Үндістанның билігін нығайтуға көшті. Менонның Кашмирдегі Үндістанның тәуелсіздігін қорғауы Үндістандағы оның қолдаушыларының қатарын кеңейтті және Үндістан баспасөзі оны "Кашмирдің батыры" деп атады.

Қорғаныс министрі

Кришна Менон 1953 жылы Мадрастан Ражя Сабханың мүшесі болды. 1956 жылы ол Одақ Министрлер Кабинетіне портфелі жоқ министр ретінде кірді және 1957 жылы сәуірде Солтүстік Мумбайдан Лок Сабаға депутат болып сайланғаннан кейін қорғаныс министрі болды. Менон Үндістанның ішкі әскери-өндірістік кешенін және білім беру жүйесін дамытты. Қорғаныс министрі қызметін атқару кезінде Үндістанда Саиник мектептері, Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымы (ҚҒЗЗҰ) және басқа да қорғаныс және әскери мекемелер құрылды, сондай-ақ Ұлттық кадет корпусы мен ұқсас ұйымдар кәсіби деңгейге көтерілді. Менон Үндістан әскерисі бұрын-соңды көрмеген үкіметтік, қоғамдық және халықаралық назарды аударды. Ол армиядағы тәжірибелік ескірген жүйені тоқтатып, оны еңбек сіңіргендерді жоғарылатуға негізделген әдіспен алмастырды және Үндістанның әскери басқару жүйесінің көп бөлігін қайта құрылымдады, бұл армия штабының бастығы генерал К. С. Тимайяның отставкаға келуіне әкелді.

Конгодағы дағдарыс

1960 жылы Менон Конго дағдарысы туралы айта келіп, Африка елдері үшін бостандық – саяси тәуелсіздік ғана емес, сонымен қатар экономикалық тұрғыдан дамуға және ел ішінде де, сыртында да туындап жатқан қауіп-қатерлерден қорғану құқығы екенін атап көрсетті. Менон бельгиялықтарды Конгодан кету алдында конголықтарға әскери оқыту жүргізбегені үшін сынады. 1961 жылы Неру Конгодағы Біріккен Ұлттар Ұйымы операциясына шамамен 4700 әскерден тұратын Үндістан армиясының бригадасын жіберді.

Португалиялық Үндістанның қосылуы

Гоаның аннексиялануы 1961 жылғы Лок Сабха сайлауларымен байланысты болды. Менон бұрынғы Кашмирді қорғау сөздерін ішінара қайталап, Португалияның Гоа колониясы бойынша Үндістанның егемендігі мәселесін көтерді. Нью-Йоркте Менон АҚШ-тың елшісі және екі рет президенттікке кандидат болған Адлай Стивенсонмен жабық есіктерде кездесті. Ол президент Джон Кеннедимен кездескенде, Нехрудың мемлекеттік сапары барысында Менонның империализмге қарсы ұстанымына наразылық білдірді. Менон Кеннедиге АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы келісімнің маңыздылығы туралы лекция оқыды, содан кейін Үндістанға оралды. 1961 жылдың 17 желтоқсанында Менон мен Үндістан армиясы Гоаға басып кірді, бұл Батыс елдерінің айыптауына әкелді. Менон Кеннеди мен Стивенсонның ескертулерін "Батыс империализмінің іздері" деп есептемеді. Гоаның Индияға аннексиялануы Азияда елеулі әсер етті, мысалы, Индонезия президенті Сукарно португалдық Шығыс Тимор колониясына басып кіруден тартынды, себебі Менонмен салыстырылудан қорқыды. Бұл шабуыл сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының заңдары мен құқығына қатысты шығыс және батыс түсіндірмелері арасындағы айырмашылықтарға байланысты күрделі заңдық мәселелерді тудырды.

Қытай-Үндістан соғысы

1962 жылы Қытай Үндістанға шабуыл жасап, Қытай-Үнді соғысына әкеліп соқты, бұл Үндістанның бейтарап сыртқы саясатында уақытша өзгеріске ұшырауына себеп болды. 14 қазан күні, соғысқа 6 күн бұрын, Менон Бангалор қаласында сөйлеген сөзінде Үндістан "соңғы адамға, соңғы оққа дейін" күресетінін жариялады. Менонның қақтығысты басқару жолы парламент ішінде де, сыртында да сынға ұшырады. Үндістан үкіметінің Хендерсон Брукс-Бхагат есебіне жасаған талдауы әлі де құпия сақталып тұр. Менон шекарадағы нақты қауіп Қытай емес, Пәкістан деп санды. Үндістанның Қытайдың толыққанды соғысына тойтарыс беруге әскери жағдайының жеткіліксіздігі үшін Менон жауапты деп есептелді, тіпті үндістандық саясаткерлер соғысқа түсуден гөрі Менонды қызметтен алуға көбірек күш салды. Менон 1962 жылғы 31 қазанда Қорғаныс министрі лауазымынан кетті. Бірақ, ол Нерудің кеңесшісі болып қалды және Үндістан үкіметіне сыртқы саясат мәселелерінде көмектесуін жалғастырды.

1957 жыл

1957 жылы Менон Солтүстік Мумбай округінен Лок Сабхаға депутат болып сайлануға түсті. Кашмирдегі Үндістанның тәуелсіздігін әлемдік деңгейде қорғағаны үшін құрметке ие болған Менон сайлау кампаниясы кезінде ыстық қарсылықты күтті және PSP үміткері Альварес Питер Августтан 47 741 дауыспен (171 708-ге қарсы 123 967) жеңіске жетті.

1961 жыл

1961 жылдың қазан айында, қазіргі қорғаныс министрі Менонға 74 жастағы Ачарья Крипалани, бұрынғы Үнді Ұлттық Конгресінің президенті, үміткер ретінде қарсы шықты. Бұл жарысқа Жавахарлал Неру тікелей араласқан болатын және екі үміткердің беделі мен ықпалының жоғары болуына байланысты маңызды деп есептелді.

1967 жыл

1962 жылы Делидегі Конгресс жетекшілері Бомбей провинциялық конгресс комитетінің талаптарына көніп, Менонды Махараштралық емес деп, Мумбайдан депутаттыққа ілікпеді. Комитеттің бұл қадамы премьер-министр Индира Гандиниді қатты таң қалдырды, ол: «Бұл партия кімді қалайды, ал халық кімді қалайды деген мәселе. Менің халық арасындағы беделім ешқандай дауға түспейді» деді. Менон Конгресстен шығып, Солтүстік-Шығыс Мумбай сайлау округінен тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түсті, ол бұл округтің қазіргі парламент депутаты еді. Ол зейнеткер ICS офицері С. Г. Барве, Конгресс партиясының үміткеріне 13 169 дауыспен жеңілді. Барве сол жылы қайтыс болды, ал оның қарындасы Тара Сапре Конгресс партиясынан сайлауға түсті. Менон тағы да тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, Тара Сапре ханымға ағасымен салыстырғанда үлкен айырмамен ұтылды. 1967 және 1969 жылғы сайлауларда Шив Сена екі Конгресс үміткеріне де қолдау көрсетті.

1969 жыл

1969 жылы Менон Бенгал аймағының Миднапур сайлау округінен Лок Сабаға депутаттыққа түсті. Ол мамыр айында өткен қосымша сайлауда тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, 106,767 дауыспен Конгресс өкіліне қарсы жеңіске жетті.

1971 жыл

1971 жылы Менон тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға қатысып, туған штаты Кераланың Тривендрум округінен Лок Сабхаға сайланды.

Бағалаулар

Менон өмір бойы үндістан саясатының маңызды тұлғасы болды және ол қайтыс болғаннан кейін де солай болып қала берді. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллестің Пәкістанға жеткізілген АҚШ қарулары кеңестік шапқыншылыққа қарсы қорғану үшін арналғанын айтуына жауап ретінде Менон: «әлем әлі бір ғана бағытта атуға қабілетті американдық мылтықты көрген жоқ» және «мен әлі вегетариандық жолбарысқа кездеспедім» деді. Лондонда Менон романіст Бригид Брофиге: «Менің ағылшын тілім сенікінен жақсы. Сен оны жай ғана жинап алдың, ал мен оны үйрендім», – деді. Ол ресми көліктері ретінде ұстаған Rolls-Royce машиналарына сын айтылғанда: «10 Даунинг-стритқа шақыру үшін өгіз арбасын жалдауға менің шамам жетпейді», – деп жауап берді. Үндістан президенті Р. Венкатараман оны «үнді мемлекетінің өкілі, жеке өзі қарапайым, бірақ жоғары лауазымының беделін сақтауда келісімге келмейтін тұлға» деп сипаттады. Оның тез өркендеуіне көптеген Конгресс жетекшілері наразылық білдірді. Бір кезде оның Нехрудың орнын басатынына сене білгендер де болды. Оның кейбір үнді әріптестері әртүрлі пікірде болды. Сыртқы істер министрі Субимал Датт Менонның «әрдайым сөздерін салмақтап айтпайтынын» айтты, ал мемлекет қайраткері К.Р. Нараян: «Үндістан мәдениет пен өркениетінің ғажайып мұрасына ғана емес, Буддадан Гандиге, Ашокадан Нехруға, Каутильядан Кришна Менонға дейінгі ұлы адамдардың тізбегіне ие болғаны үшін бақытты» деді. Менон батыстық мемлекет қайраткерлері тарапынан жек көрілді, олар оның мақтанғаны мен батысқа қарсы ұстанымына наразы болды. АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэр Менонды «қауіпті» деп санады, оның мақсаты өзін халықаралық манипулятор және осы заманның саясаткері ретінде дәлелдеу болды. Батыстық басылымдар оны «Үндістанның Распутині» немесе «Нехрудың зұлым генийі» деп атады. Менонның Үндістанның әскери инфрақұрылымын дамытудағы рөлі сарапшылар мен ғалымдардың назарын аударды, олар әскери дамудағы Менонның көрегендігі мен алдынан келе жатқан жағдайларды болжау қабілетінің маңыздылығын атап өтті. Президент және қорғаныс министрі Р. Венкатараман, Үндістан Жоғарғы сотының судьясы В.Р. Кришна Айер сияқты түрлі саяси қайраткерлер Менонның Үндістанның әскери держава ретінде өсуіне қосқан үлесін талдап, қорғады. Менон көбінесе Үндістанның қорғаныс өндірісіндегі өзін-өзі қамтамасыз етудің архитекторы ретінде танылады.

Зияткерлік бедел

Менон өзінің жақтастары мен сыншыларының мақтауына да, Батыстың да наразылығына да ұшырады. Оның жақтастары үшін ол Батыс империализміне қарсы Үндістанның қорғаушысы болды, ол "ақ адамға өз орнын үйретті". "Трибун" газетінде былай делінген: "ХХ ғасырдың көрнекті тұлғаларының бірі В. К. Кришна Менон сияқты, әлемдік саясатқа үлкен ықпал еткен немесе ортақ қорқыныш пен қарсылық туғызған үндістердің саны аз. Оқушы кезінде оның тәлімгері Харольд Ласки оны "ең үздік" және "талантты" оқушысы деп сипаттады, тіпті ол одан ғана біреу болды. Оның диссертациялық жетекшісі Чарльз Спирман, C. E. Бибимен бірге оның жұмысын қарап, "интенсивті интеллектуалды зерттеулер мен табиғи қабілетінің арқасында, ол психологиялық ғылымды меңгерген сияқты. Сонымен қатар, ол жаңа зерттеулер жүргізуге де, сондай-ақ мәліметтерді баяндауға да қабілетті екенін көрсетті. Менің ойымша, оның алдында жарқын мансап тұр". Басқа жетекші Джон Флюгель Менонның диссертациясы жарияланғанда, "оны осы ғасырдың жас және дарынды психологтарының біріне айналдырады" деп болжады. Бертран Рассел Менонды "өте дарынды жас жігіт" және "өте қабілетті, тәжірибелі оратор, қазіргі заманғы жас Үндістанның озық ой-пікірлерінің нағыз өкілі" деп атады. П. Н. Хаксар оның "интеллектуалды көрегендігінің шексіздігіне" куәлік берді. "Интеллектуалды жағынан алғанда, мен одан да өткір ойлы адаммен кездеспедім" деді Неру 1951 жылы. Шаши Тарур оның ақыл-ойы кем адамдарға төзімсіздік танытқанын және әдеттегі бейшаралық танытқанын атап өткенмен, оның "дарындылығы мен интеллектуалды төзімділігін" және Менонның "әлемдік мәселелер, адамзат тарихы және халықаралық саясат бойынша кең ауқымды пікірталастарды шеберлікпен жүргізуін" атап өтті. Швеция елшісі Альва Мирдал Менонның Неруге деген ықпалын Менонның дарындылығына және "Неру үкіметінде Маркс пен Милл, Диккенс пен Достоевскийді талқылай алатын жалғыз нағыз интеллектуалдық серігі" болғанына байланысты деп түсіндірді.

Өлім

Менон қайтыс болуына үш ай бұрын, Нехру ескерткіш қорына қаржы жинау мақсатында ұйымдастырылған музыкалық шараға қатысу үшін Лондонға барғанда ауырып қалды. Ол 4 қазанда шаршау себебімен ауруханаға жатқызылды. 1974 жылғы 6 қазанда жүрек талмасынан 78 жасында қайтыс болды. Премьер-министр Индира Ганди Менонды "біздің саяси өмірімізде ерекше із қалдырған, ерекше күшті замандас" деп сипаттады. Ол былай деді: "Бір вулкан өшті. Кришна Менон – терең сенімді, зор интеллектуалдық күшке және елдің мүддесіне деген ынтасы шексіз адам еді. Еуропадағы бостандық қозғалысының өкілі ретіндегі және басқа елдердің радикалды қозғалыстарымен байланыс жасауы – ұлтымыз тарихының бір бөлігі. Тәуелсіздік алғаннан кейін ол Біріккен Ұлттар Ұйымы мен басқа да әлемдік ареналарда бейтараптық саясатын, бейбіт өмір сүруді және кез келген колониализм мен нәсілшілдікке қарсы күресті ең жарыққа шығарғандардың бірі болды." Оның қорымдауына президент Ахмед, вице-президент Б.Д. Джати, премьер-министр Индира Ганди және оның министрлер кабинеті, депутаттар, сондай-ақ Ұлыбританияның жоғары комиссары мен Египет елшісі гүл шоқтарын қойды.

Жеке өмір

Жеке өмірінде Менон темекі, алкоголь және еттен бас тартты, кейін тіпті жалақы алудан да бас тартты. Менон көпшілік алдында тігілген костюмдер киіп жүрді, соның салдарынан оған "Савилл-роу костюміндегі Мефистофель" деген есім берілді. 1968 жылы Сирия президенті Нүреддин әл-Атасси оны Сирияның Еңбегі үшін орденімен марапаттады. 2008 жылы ол қайтыс болғаннан кейін О.Р. Тамбо серіктестері орденімен марапатталды.

Еске алу

В. К. Кришна Менон институты 2006 жылы Менонның өмірін, заманын және жетістіктерін еске алу және оны дәріптеу мақсатымен құрылды. Институттың мақсаттарының бірі – ғылым, әдебиет, экономика, саясат, дипломатия және адам құқықтары салаларындағы үлкен жетістіктері үшін Үндістан мен Азия диаспорасынан шыққан адамдарды марапаттау. 2013 жылы Англия мұрагерлері Лондонның Хайгейт ауданындағы 30 Лэнгдон Парк Роуд мекенжайында Менонға арналған көк тақта орнатты.