Кіріспе
Аңыз айту – бұл медианың оқиға баяндау деңгейі, яғни оқиғаны баяндаушының белгілі бір оқиға немесе оқиғалар тізбегі туралы айтуы, нәтижесінде бастапқы жағдайдан кейінгі жағдайға немесе нәтижеге өтуі. Аңыз айтудың төрт теориялық негізі бар, олар:
аңыз мазмұны,
аңыз дискурсы,
аңыз тасымалы және
аңыз ынандыру ұғымдарымен бейнеленеді. Аңыз мазмұны мен дискурс – аңыз айтудың тілдік негізі. Аңыз мазмұны кейіпкерлердің басынан өткен оқиғалардың тікелей реттілігін көрсетеді, яғни кім, не істеді, қайда, қашан және неге деген сипаттама беретін арқау және құрылым. Аңыз дискурсы – оқиға қалай айтылады, яғни баяндаушылардың аңыз мазмұнын кеңейту үшін қолданатын әдеби құралдар, мысалы, оқиға желісіндегі эмоциялық өзгерістер мен драмалық эффект үшін оқиғалардың реттілігі. Аңыз тасымалы – оқиғаға толыққанды бойлау, өзгеруге ұшырау сезімі. Аңыз ынандыру – аңыз тасымалының нәтижесі, ол оқиғаны қабылдаушылардың оқиғаға деген оң көзқарасында, онда сипатталған оқиғаға қатысты оқиғамен үйлесетін көзқараста және оқиғамен сәйкес келетін ниеттерде көрінеді. Ван Лэр, Эскалас, Людвиг және Ван ден Хенде көрсеткендей, мәтіндегі аңыз мазмұны мен дискурс сапасы неғұрлым жоғары болса, оның аңыз айту қабілеті мен нақты әлемдегі салдары, мысалы, аңыз тасымалы мен ынандыру да соғұрлым артады.
narrative content,
narrative discourse,
narrative transportation, and
narrative persuasion. Narrative content and discourse are the linguistic antecedents of narrativity. Narrative content reflects the linear sequence of events as characters live through them—that is, the backbone and structure describing who did what, where, when, and why. Narrative discourse represents how the story is told—that is, storytellers' use of literary devices to expand on the narrative content, such as emotional change over the course of the story line and sequencing of events to create drama. Narrative transportation is the engrossing, transformational experience of being swept away by a story. Narrative persuasion is the effect of narrative transportation, which manifests itself in story receivers' positive attitudes toward the story, story consistent attitudes toward the experience described therein, and story consistent intentions. The higher the quality of narrative content and discourse in a text, the greater its narrativity and its real world implications, such as narrative transportation and persuasion, as van Laer, Escalas, Ludwig, and van den Hende show.
Аңыз теориясы
Тарихты қабылдаушылардың наративтік тасымалдауды қаншалықты сезініп, наративтік әлемде "жоғалып" қалуы мәтіннің наративтілік деңгейіне байланысты. Нараттологтар наративтіліктің екі компонентін: мазмұн мен дискурсты ажыратады. Наративтік мазмұн мен наративтік дискурс арасындағы айырмашылық – не жеткізілетіні мен қалай жеткізілетіні арасындағы айырмашылық. Наративтік мазмұнның ерекшеліктері әңгіменің құрылымдық элементтеріне (яғни кейіпкерлер мен оқиғаларға) сәйкес келеді. Наративтік дискурсқа әдеби құралдар жатады, олар әңгімешіге наративті құруға мүмкіндік береді. Бұл наративтік элементтердің өзгеруі, наративтілік теориясы бойынша, наративке енуге және одан кейінгі көндіруге әсер етеді.