Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрандалы құбырлардан жасалған құбырларды жинау және бөлшектеуге арналған кілт.
A wrench for assembling and disassembling piping made of threaded pipes
Құбыр кілті – бұрандалы құбырлар мен құбыр фитингтерін жинау (беріту) немесе бөлшектеу (босату) үшін айналдыруға арналған бірнеше түрлі кілттердің бірі. Стиллсон кілті немесе Стиллсон үлгісіндегі кілт, әсіресе АҚШ-та, ең көп қолданылатын құбыр кілті. "Стиллсон" атауы – бұл бастапқы патент иесінің есімі, ол дизайнды бірнеше өндірушіге лицензиялаған; аталған патент ондаған жылдар бұрын мерзімі бітті. Құбырларда жиі қолданылатын күшті рычагты басқа бір кілт түрі – сантехник кілті, кейбір жерлерде "құбыр кілті" деп те аталады.
A pipe wrench is any of several types of wrench that are designed to turn threaded pipe and pipe fittings for assembly (tightening) or disassembly (loosening). The Stillson wrench, or Stillson pattern wrench, is the usual form of pipe wrench, especially in the US. The Stillson name is that of the original patent holder, who licensed the design to a number of manufacturers; the patent has since expired decades ago. A different type of wrench with compound leverage often used on pipes, the plumber wrench, is also called a "pipe wrench" in some places.
Сипаттама
Стиллсон кілті – қатты тісті тістері бар реттелетін кілт (спанер). Қатты тістер дөңгелек құбырдың жұмсақ металлына тістеп, тіпті біршама қарсылыққа қарамастан, құбырды бұру үшін қажетті ұстамалықты қамтамасыз етеді. Реттелетін жақтың конструкциясы белгілі бір дәрежеде қасаңдыққа мүмкіндік береді, бұл құбырға жабысуға және тұтқаға бағытталған қысыммен жақты тығыздауға мүмкіндік береді. Кейбір модельдерде иілген реттеу түймешесінің жоғары және төмен жағында орналасқан екі жапырақшалы серіппе кілт тұтқасынан қысым алынғанда жақты ашуға көмектеседі. Құбыр кілттері алтыбұрышты гайкалар немесе басқа да фитингтерде үнемі пайдалануға арналмаған. Дегенмен, егер алтыбұрышты гайка бұрмаланып (сынып) қалып, стандартты кілттермен жылдыру мүмкін болмаса, құбыр кілті бұранданы немесе гайканы босату үшін қолданылуы мүмкін, себебі құбыр кілті дөңгелек металл беттерге тістеуге арналған. Құбыр кілттері тұтқасының ұзындығы бойынша жіктеледі. Олар әдетте, белгілі бір өлшемдерде қол жетімді. Олар көбінесе соғылған болаттан жасалады. Бүгінде кілт салмағын азайту үшін алюминий қолданылуы мүмкін, бірақ тістер мен жақтар болаттан жасалады. Бұзылған кілттерді жөндеу үшін тіс және жақ жиынтығын (сонымен қатар реттеу сақиналары мен серіппелерді) сатып алуға болады.
The Stillson wrench is an adjustable wrench (spanner) with hardened serrated teeth on its jaws. The hard teeth bite into the softer metal of the round pipe and provide the grip needed to turn a pipe, even against fair resistance. The design of the adjustable jaw, which permits a certain amount of intentional play out of square, allows it to bind on the pipe, with forward pressure on the handle pulling the jaws tighter. On some models, two leaf springs, above and below the knurled adjusting knob, help unlock the jaw when pressure on the handle of the wrench is released. Pipe wrenches are not intended for regular use on hex nuts or other fittings. However, if a hex nut becomes rounded (stripped) so that it cannot be moved by standard wrenches, a pipe wrench can be used to free the bolt or nut, because the pipe wrench is designed to bite into rounded metal surfaces. Pipe wrenches are classified by the length of the handle. They are generally available in sizes from to or larger. They are usually made of forged steel. Today, aluminium might be substituted to reduce the weight of the body of the wrench, although the teeth and jaw remain steel. Teeth and jaw kits (which also contain adjustment rings and springs) can be bought to repair broken wrenches.
Тарих
Дэниел К. Стиллсон (1826-1899), Массачусетс штатындағы Кембридж қаласындағы Walworth Company компаниясындағы механик, осындай кілттің алғашқы нұсқасын жасады. 1869 жылдың 12 қазанында Стиллсонға 95 744 нөмірімен АҚШ патенті берілді. 1888 жылдың 17 тамызында швед өнертапқышы Йохан Петтер Йоханссон (1853-1943) реттелетін құбыр кілтіне алғашқы патент алды. 1894 жылы швед патент бюросы патентті қайтадан берді. Бұл идея оның Enköpings Mekaniska Verkstad компаниясын құрғаннан кейін пайда болды. Сол кезде гайкалардың өлшемдері нашар стандартталғандықтан, әр шебер жұмысқа шыққанда, оның бір жиынталмалы құбыр кілттерін алып жүруі үшін арба қажет болатын. Йоханссонның құралы әртүрлі өлшемдегі гайкаларды ұстай алатын.
Daniel C. Stillson (1826 1899), a mechanic at the Walworth Company, in Cambridge, Massachusetts, created the first such wrench. On October 12, 1869, US patent #95,744 was issued to Stillson. On 17 August 1888, the Swedish inventor Johan Petter Johansson (1853 1943) took out his first patent on the adjustable pipe wrench. The Swedish Patent Office issued the patent again in 1894. The idea emerged after he established his company Enköpings Mekaniska Verkstad. Back then, nut dimensions were poorly standardized, so each time a tradesman was out on a job, he needed a trolley to take a set of fixed pipe wrenches with him. Johansson's tool could grip nuts of different dimensions.
Түрлі елдерде құбырлардың кілті
Оңтүстік Африкада, әсіресе үлкен құбыр кілттері үшін "bobbejaan spanner" және "baboon spanner" терминдері жиі қолданылады. "Боббежан" – африкаанс тілінде бабуин деген сөз. Испания мен Мароккода оларды "грифа" деп атайды. Мексикада олар "stillson" деп танылады және "llave" ("кілт") деген сөзді тіпті қолданбайды. Түркияда оларды "ағылшын кілттері" деп біледі.
In South Africa, the terms "bobbejaan spanner" and "baboon spanner" are commonly used, especially for large pipe wrenches. Bobbejaan is the Afrikaans term for a baboon. In Spain and Morocco, they are called grifa. In Mexico they are known and called "stillson" without even using the word llave ("wrench"). In Turkey they are known as "English Keys".