Иван Клима: Өмір және шығарма жолы

Кіріспе

Чех жазушысы, драматургі (1931 жылы туған)

Иван Клима (Иван Каудерс, 1931 жылдың 14 қыркүйегінде туған) – чех жазушысы және драматургі. Ол «Магнезия Литера» сыйлығы мен Франц Кафка сыйлығының иегері, сондай-ақ басқа да наградаларға ие болған.

Өмірбаян

Климаның Прагадағы балалық шағы бақытты және оқиғасыз өтті, бірақ бұл 1938 жылы Мюнхен келісімінен кейін Германияның Чехословакияға басып кіруімен өзгерді. Ол ата-анасының еврей тегінен екенін білмеген, олар да дінге берілген яһудилер болған жоқ, бірақ бұл немістер үшін маңызды емес еді. 1941 жылдың қарашасында әкесі Вилем Клима, ал желтоқсан айында ол анасы мен бауырымен бірге Терезин концентрациялық лагеріне (Терезин) жіберілді, онда 1945 жылдың мамыр айында Қызыл Армия азат еткенге дейін қалды. Ол да, оның ата-анасы да тұтқындалудан аман қалды, сол кезде бұл керемет нәрсе еді, өйткені Терезин Орталық және Оңтүстік Еуропадан келген яһудилерді ұстайтын лагерь болатын және үнемі "Шығысқа", мысалы Аушвиц сияқты өлім лагерлеріне тасымалдау арқылы тығыз халқынан тазартылып тұрды. Соғыстан кейін отбасы неміс тілінде жақсы естілмейтін Клима тегін қабылдады. Клима осы кезең туралы Ұлыбританияның Granta әдеби журналында, әсіресе «Терезиндегі балалық шақ» мақаласында жазды. Ол осы қиын жағдайда өмір сүрген кезде, сыныптастарына мектеп эссесін оқығаннан кейін, «жазудың беретін бостандық күшін» алғаш рет сезінгенін айтады. Ол сонымен қатар, өлім үнемі қатар жүретін ерекше жағдайда біріккен оқиға айтушылар қауымының ортасында болды. Балалар аналарымен бірге орналастырылды, онда ол ән мен әңгімелерге толы бай ауызекі мәдениетке тап болды. Бұл ерекше және есімде қалтарлық оқиға Климаның ғасырдың ортасында Еуропаны қалыптастырған үлкен тарихи күштермен танысуының соңы емес еді. Азаттықпен бірге Чехия коммунистік режимі келді, нацистік диктатураның орнына кеңестік бақылаумен соғыстар аралығындағы чехословакиялық демократиялық тәжірибе алмастырылды. Клима Чехословакия Коммунистік партиясының мүшесі болды. Кейіннен оның балалық шақтағы жақсылықтың жамандықтан жеңіске жететіні туралы үміті, ересектеген кезде «жақсылық пен жамандық күштерінің бірімен-бірі соғыспайтынын, тек әлемді бақылау үшін бәсекелесетін екі жамандық күшін» түсінуіне айналды. Лиза Лешн «Лешн» агенттігінен Климаның әдеби агенті.

Klíma's early childhood in Prague was happy and uneventful, but this all changed with the German invasion of Czechoslovakia in 1938, after the Munich Agreement. He had been unaware that both his parents had Jewish ancestry; neither were observant Jews, but this was immaterial to the Germans. In November 1941, first his father Vilém Klíma and then, in December, he and his mother and brother, were ordered to leave for the concentration camp at Theriesenstadt (Terezín), where he was to remain until liberation by the Red Army in May 1945. Both he and his parents survived incarceration, a miracle at that time, as Terezín was a holding camp for Jews from central and southern Europe and was regularly cleared of its overcrowded population by transports to "the East"—to death camps such as Auschwitz. The family adopted the less German sounding surname of Klíma after the war. Klíma has written graphically of this period in articles in the UK literary magazine, Granta, particularly A Childhood in Terezin. It was while living in these extreme conditions that he says he first experienced "the liberating power that writing can give", after reading a school essay to his class. He was also in the midst of a storytelling community, pressed together under remarkable circumstances where death was ever present. Children were quartered with their mothers, where he was exposed to a rich verbal culture of song and anecdote. This remarkable and unusual background was not the end of the Klíma's introduction to the great historical forces that shaped mid century Europe. With liberation came the rise of the Czech Communist regime and the replacement of Nazi tyranny with proxy Soviet control of the interwar Czech democratic experiment. Klima became a member of the Communist Party of Czechoslovakia. Later, his childhood hopes of fairy tale triumphs of good over evil became an adult awareness that it was often "not the forces of good and evil that do battle with each other, but merely two different evils, in competition for the control of the world". Lisa Leshne of The Leshne Agency is Klima's literary agent.