Кіріспе

Мұхаммед Наим Нұр Хан (Urdu: محمد نعيم نور خان, 1979 жылы туған) – «Әл-Қаида» ұйымының күдікті оператившісі және компьютерлік сарапшы. 2004 жылдың 13 шілдесінде Пәкістанда тұтқындалды, оның ноутбугінен табылған файлдарда АҚШ-тың қаржылық ғимараттарына және Ұлыбританиядағы нысандарға, соның ішінде Хитроу әуежайына шабуыл жасау жоспарының толық мәліметтері болған. Ханның тұтқындалуы Мұсаад Аручидің бір ай бұрын тұтқындалуынан алынған ақпараттарға байланысты. Тұтқындалғаннан кейін Хан тергеушілермен ынтымақтасуға келісіп, «Әл-Қаидамен» байланысын жалғастырды, бұл тығырыққа тірелу операциясының бір бөлігі болды. Ханның есімі жарияланғаннан кейін британдық билік Ханмен байланыста болған британдық террористік топтың (Лютон тобы) 13 мүшесін дереу тұтқындады. Дәлелдерді жинау толыққанды аяқталмаған болуы мүмкін, ал жедел жоспарлаушылардың басқалары тұтқындаудың жылдамдығына байланысты қашып кеткен болуы мүмкін. 2005 жылдың 14 шілдесінде ABC News телеарнасы 7 шілдедегі Лондон жарылысының күдікті жасаушыларының бірі Мұхаммед Сидике Ханның бұрынғы таратылған Лютон тобының мүшелерімен байланыста болғанын хабарлады. Хан Карачидегі НЭД университеті мен Адамджи ғылым колледжінің түлегі. Human Rights Watch Ханды ЦРУ-дың қамауындағы тұтқындардың бірі деп тізімдеген, бірақ ол 2007 жылдың 20 тамызында ешқандай айып танылмай босатылды.

Жеке басын ашу

2004 жылдың 2 тамызында «Нью-Йорк Таймс» газеті Ханның есімін жариялап, «Пакистандық барлау қызметінің бір қызметкері берген мәліметке сәйкес, соңғы апталардағы маңызды тұтқындау – мырза Хан болды» деп жазды. Керісінше, 2004 жылдың 8 тамызында CNN-нің «Wolf Blitzer» бағдарламасында Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Кондолиза Райс Волф Блитцерге Ханның есімі «көзден тыс қалған» (журналистикада нақты мағынасы жоқ, бірақ ақпарат жарияланбауы немесе көзі ашылмауы мүмкін деген түсінік) деп айтты; алайда, кейіннен, құпия брифингтің көшірмесі Ханның шын мәнінде атымен анықталмағанын көрсеткенде, Райс кеңсесі мәлімдемені қайтарып алды. Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің өкілі Шон МакКормак: «Ол бір ойын айтқанда, [Блитцер] сөзін бөлді, ол рефлекспен ‘көзден тыс қалған’ деп қайталады, бірақ оны растамады және ойын аяқтады» деді. Ханның атын кім және не үшін жариялағаны даулы болды. Буш әкімшілігінің сыншылары оларды 2004 жылдың тамызында террористік қауіп туралы мәлімдемелерді күшейту және алдағы сайлауда қолдау табу үшін саяси себептермен жасырын оперативтікті әдейі «ашып», ұлттық қауіпсіздікке зиян келтірді деп айыптады. Бұл пікірді Пакистанның анонимді дереккөздері де қолдады. Рейтер агенттігінің хабарлауынша, терроризмге қарсы ескертулерді негіздеген АҚШ қызметкерлері Пакистанның құпия агенты туралы мәліметтерді жариялады және оның атын, ол жасырын операция кезінде жұмыс істегенде, пакистандық дереккөздер жұма күні мәлімдеді. Пакистандық барлау қызметінің бір көзі Рейтер агенттігіне өткен айда Лахорда жасырын түрде тұтқындалған Мохаммад Наим Нұр Ханның есімі АҚШ газеттерінде жарияланған кезде, ол «Әл-Қаида» оператившілерін ұстауға көмектесу үшін барлау агенттерімен белсенді түрде жұмыс істегенін айтты. «Салон» журналына жазған Хұсайн Хаққани бұл пікірге қарсы шығып, АҚШ ресми адамдары Ханның атын жарияламағанын мәлімдеді. Ханның аты алғаш рет белгілі болған, атын жариялаудан бас тартқан аймақтағы сенімді дереккөздер бойынша, Исламабадтағы пакистандық шенеуніктерден шыққан – олар, мүмкін, «Әл-Қаида» тұлғаларын тұтқындаудағы жетістіктерін көрсетуге немесе, одан да қауіптісі, Ханның тұтқындалуынан мүмкін болған «Әл-Қаидаға» енуге саботаж жасауға тырысқан. Рейтерге екінші пакистандық ақпараттың ағып кетуі, америкалықтарды ақпараттың ағып кетуіне кінәлі деп айыптау, пакистандықтарды «Әл-Қаиданың» жаңа ұяшықтарын жоюдағы жауапкершіліктен босатуға қызмет етті – бұл ішкі саясатта маңызды қадам. Dawn 2004 жылдың 14 тамызында «Пакистан үкіметі Хан мырзаның есімін БАҚ-қа жібергені үшін АҚШ үкіметіне наразылық білдірді, өйткені ол «Әл-Қаида» оператившілерін ұстауға көмектесу үшін Пакистанның барлау қызметімен белсенді түрде ынтымақтасып жатқан» деп хабарлады. Көптеген сарапшылар Ханның жеке басын кім аштырғанына қарамастан, ақпараттың ағып кетуі ертерек болған және барлау операциясының сәттілігіне қауіп төндіргеніне келісті. Ханның аты жарияланғаннан кейін британдық билік Ханмен байланысып жүрген британдық террористік ұяшықтың 13 мүшесін (Лютон ұяшығы) тез арада тұтқындады. 9 тамызда кешке қарай екі күдікті қамаудан босатылды, ал тағы екеуінің жауап алулары тоқтатылды. Британдықтардың шабуылдарынан қашып кеткен тағы бес күдікті туралы хабарланды. Ханның атын Буш әкімшілігі жариялаған деп сенетіндер бұл оқиғаны Валери Плеймнің аты жария етілуімен байланыстырып, саяси пайда үшін барлау оперативтіктерін құрбан ету үрдісін көрсетеді деді. Жеке адамдардан, блогтардан және онлайн петициялардан басқа, бұларға The Village Voice, The Advocate Weekly Newspapers, Scoop және The Democratic Policy Committee сияқты басқа да көздер кірді. Сажиль Абу Ибрагим, джихадты қолдаған немесе оған қатысқан британдық мұсылмандардың ұйымының негізін қалаушы немесе жетекшісі ретінде сипатталатын британдық мұсылман, ол Лахорда тұтқында болған кезде Нұр Ханмен дос болғанын айтты. BBC News-тің хабарлауынша, Шахид: «Нұрхан түрмедегі барлық фундаменталистерді алдап, әлемдегі фундаменталистік жасушалар туралы ақпарат берді» деді.

Дәлелсіздігіне байланысты босатылды

2007 жылдың 21 тамызында BBC News Хан дәлел жетіспеуіне байланысты босатылғанын хабарлады.