Кіріспе

Судандық туыстық жүйе, сондай-ақ сипаттамалық жүйе деп те аталады, отбасын анықтау үшін қолданылатын туыстық жүйе. Льюис Генри Морганның 1871 жылғы "Адамзат отбасының қандастық және туыстық байланыстары" еңбегінде көрсетілгендей, судандық жүйе алты негізгі туыстық жүйенің бірі болып табылады (эскимо, гавай, ирокез, кроу, омаха және судандық). Судандық туыстық жүйе – барлық туыстық жүйелердің ең күрделісі. Ол Эгоның әрбір туысын, Эгодан арақашықтығына, туыстық байланысына және жынысына қарай бөлек атаумен анықтайды. Эгоның әкесі Эгоның әкесінің інісінен және анасының інісінен ерекшеленеді. Эгоның анасы да анасының қарындасынан және әкесінің қарындасынан ажыратылады. Ал туыстар үшін сегіз түрлі терминология бар.

Қолданылуы

Жүйе Оңтүстік Судан халқының құрметіне аталған. Судандық туыстық жүйе ежелгі латын және англосаксон мәдениеттерінде де кездескен. Ол бүгінде қазіргі араб, түрік және қытай мәдениеттерінде де сақталған. Ол әдетте әкелік желі бойынша туыстықпен қатар жүреді және көбінесе күрделі және қабатталған мәдениеттерде кең таралған деп есептеледі.

Нұсқалар

Балқан туыстықтары, мысалы, болгар, серб және босниялықтар осы жүйені әр түрлі әкелік және шешелік ағалар үшін қолданады, бірақ анасының әпкесі мен әкесінің әпкесін бірдей "апа" терминімен білдіреді, ал хорваттар мен македондар ағалардың балаларын бір терминге біріктіреді. Сол сияқты, фин туыстық терминдері әкелік және шешелік ағаларды бөліп көрсетеді, бірақ апаларды емес, ал бірінші туыстар арасында ешқандай айырма жасалмайды, бірақ екінші туыстар үшін бөлек термин қолданылады. Әлдеқайда жиі кездесетін қосымша айырмашылықтарды аталық немесе шешелік немере/немере, шөбере/шөбере, әже/ата және т.б. үшін күрделі сөздерді пайдалану арқылы жасауға болады. Қызықтысы, прото-ұрал және герман тілдерінен шыққан көптеген ерекше сөздер бар, олар, мысалы, жұбайдың бауыры (lanko), қарындасы (anoppi) немесе тіпті қыздың күйеуі (vävy) сияқты туыстық қатынастарды сипаттау үшін қолданылады. Ал қытай тілінде жасқа қатысты қосымша өлшем бар. Эгоның үлкен ағалары мен інілері, сондай-ақ, Эгоның ата-аналарының үлкен және кіші балалары ерекшеленеді. Үлкен (мысалы, мандарин 哥哥 gēge) немесе кіші (мысалы, мандарин 弟弟 dìdi) екенін көрсету қажет. Сол сияқты, "аға" немесе (кем дегенде қытай тілінің кейбір диалекттерінде, соның ішінде мандарин тілінде) тіпті "әке бауыры" деген термин де тікелей қолданылмайды; сөйлеуші "әкесінің үлкен бауыры" (мысалы, мандарин 伯伯 bóbo) немесе "әкесінің кіші бауыры" (мысалы, мандарин 叔叔 shūshu) деп нақты көрсетуі керек. Бұл анасының бауырларын қамтымайды.