Генерал Генри Сеймур Роулинсон: Өмірбаяны мен әскери жолы

Кіріспе

Британ армиясының генералы (1864–1925)

Генри Сеймур Роулинсон, 1-ші барон Роулинсон (20 ақпан 1864 – 28 наурыз 1925), 1895–1919 жылдары 2-ші баронет сэр Генри Роулинсон ретінде танымал болды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық экспедициялық корпусының Төртінші армиясына Сомма (1916) және Амиен (1918) шайқастарында, сондай-ақ Гинденбург шебін (1918) бұзу кезінде басшылық еткен жоғары шенді британдық армия офицері болды. 1920–1925 жылдары Үндістан армиясына қолбасшылық етті.

Ерте өмір

Роулинсон 1864 жылдың 20 ақпанында Дорсеттегі Трент-Манор имелігінде дүниеге келді. Оның әкесі, сэр Генри Роулинсон, 1-ші баронет, әскери шенеунік және Таяу Шығыс бойынша белгілі ғалым, ол көбінесе ассириологияның негізін қалаушы деп есептеледі. Оның анасы Луиза Каролина Харкорт Сеймур (1828–1889) болды. Ол алғашқы ресми білімін Итон колледжінде алды.

Ерте әскери мансап

Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжінде офицерлік дайындықтан өткеннен кейін, Роулинсон 1884 жылғы 6 ақпанда Үндістанда Корольдік атқыштар корпусының лейтенанты ретінде Британ армиясына қабылданды. Әкесі оны Үндістанның бас қолбасшысы, генерал сэр Фредерик Робертс деген досының штабында қызмет етуіне мүмкіндік жасады. Роулинсон мен Робертс отбасы өмір бойы жақын дос болып қалып келді. Робертс 1914 жылғы қарашада қайтыс болғанда, Роулинсон: "Мен екінші әкемді жоғалтқандаймын", - деп жазды. Оның алғашқы әскери тәжірибесі 1886 жылғы көтеріліс кезінде Бирмадағы қызметі болды.

Колониялық қызмет

1889 жылы Роулинсонның анасы қайтыс болды және ол Ұлыбританияға оралды. Ол 1898 жылы Судандағы Омдурманға шабуыл кезінде генерал Герберт Китченердің штабында қызмет етті, 1899 жылдың 25 қаңтарында майор, ал 1899 жылдың 26 қаңтарында подполковник шеніне көтерілді. Роулинсон 1899-1902 жылдар аралығында Екінші Бур соғысында далалық қолбасшы ретінде ерекше көзге түсті, 1901 жылдың 6 мамырында полковник шеніне (жергілікті дәрежеде) өкілдік етті. Ол 1902 жылдың басында Батыс Трансвальдта болды және соғыстың соңғы шайқасы – Руйвал шайқасына (11 сәуір 1902) қатысқан колоннаны басқарды. 1902 жылдың маусымында жаулық аяқталғаннан кейін ол лорд Китченермен бірге SS Orotava кемесімен Ұлыбританияға оралды, кеме 12 шілдеде Саутгемптонға жетті. 1902 жылдың 23 маусымындағы хабарламасында лорд Китченер Роулинсон туралы: «Ол штаб офицері және даладағы колонна командирінің қасиеттерін иеленеді. Оның ерекшеліктері ол ниет еткеннің барлығында оны алдыңғы қатарға қоюға кепілдік береді» деп жазды. Соғыстағы қызметі үшін Роулинсон 1901 жылдың сәуірінде Оңтүстік Африка құрмет тізімінде Бат орденінің серігі болып тағайындалды (орден 1900 жылдың 29 қарашасында берілген), ал ол үйге оралғаннан кейін 1902 жылдың 24 қазанында Букингем сарайында Эдуард VII-ден орденін алды. Роулинсон 1902 жылдың 26 маусымында жарияланған Оңтүстік Африка құрмет тізімінде полковник шеніне (brevet) ие болды, 1903 жылдың 1 сәуірінде нақты полковник шеніне көтерілді және Армия штабының коменданты болып тағайындалды. 1907 жылдың 1 наурызында уақытша бригадир-генерал болып тағайындалды, сол жылы Олдершоттағы 2-ші жаяу әскер бригадасының командирі болды. 1909 жылдың 10 мамырында генерал-майор болып тағайындалғаннан кейін, 1910 жылы 3-ші дивизияның бас қолбасшысы болды. Тарихшылар Робин Приор мен Тревор Уилсон Роулинсонның жаяу әскерді пулеметтер мен артиллерияның оттық күшімен біріктіру мүмкіндігін алдын ала қарастырғаны үшін жоғары бағалады. 1914 жылдың мамырында дивизияны ізбасарына тапсырғаннан кейін Роулинсон демалысқа кетті, соғыс басталғанда қайта оралып, Ұлыбритания соғыс министрлігінде жұмылдыру жөніндегі директор болып қызмет етті.

In 1889, Rawlinson's mother died and he returned to Britain. He transferred to the Coldstream Guards, He served on General Herbert Kitchener's staff during the advance on Omdurman in Sudan in 1898, and was promoted to major on 25 January 1899 and to brevet lieutenant colonel on 26 January 1899. Rawlinson served with distinction in a field command in the Second Boer War from 1899 to 1902, earning promotion to the local rank of colonel on 6 May 1901. He was in Western Transvaal during early 1902, and led a column taking part in the Battle of Rooiwal, the last battle of the war (11 April 1902). Following the end of hostilities in June 1902, he returned to the United Kingdom together with Lord Kitchener on board the SS Orotava, which arrived in Southampton on 12 July. In a despatch dated 23 June 1902, Lord Kitchener wrote of Rawlinson that he "possesses the qualities of Staff Officer and Column Commander in the field. His characteristics will always ensure him a front place in whatever he sets his mind to." For his service in the war, Rawlinson was appointed a Companion of the Order of the Bath in the April 1901 South Africa Honours list (the award was dated to 29 November 1900), and he received the actual decoration after his return home, from Edward VII at Buckingham Palace on 24 October 1902. Rawlinson had received the brevet rank of colonel in the South Africa Honours list published on 26 June 1902, was promoted to the substantive rank of colonel on 1 April 1903, and named as commandant of the Army Staff College. Promoted to temporary brigadier general on 1 March 1907, he was made Commander of 2nd Infantry Brigade at Aldershot that year and, having been promoted to major general on 10 May 1909, he became General Officer Commanding 3rd Division in 1910. The historians Robin Prior and Trevor Wilson praise Rawlinson's foresight in considering combining infantry with the fire power of machine guns and artillery. After handing over the division to his successor in May 1914 Rawlinson went on leave, returning on the outbreak of war to briefly serve as Director of Recruiting at the War Office.

Батыс майдан

1914 жылдың қыркүйегінде Роулинсон Франциядағы 4-дивизияның бас қолбасшысы болып тағайындалды. Одан кейін ол IV корпустың қолбасшылығын алды. Көп ұзамай британдық, бельгиялық және француздық күштердің қаланы ұстап тұру үшін тым әлсіз екендігі анық болды, сондықтан Китченер екі күннен кейін эвакуация туралы шешім қабылдады. IV корпус және Бельгия армиясының қалдықтары Батыс Бельгиядағы одақтас күштерге сәтті қосылды, ал Кабинет Роулинсон корпусын сэр Джон Френчтің қолбасшылығына қайтарды. IV корпус 13-14 қазан түнінде Ипрге жетті, онда BEF солтүстікке қарай жылжып, неміс армиясымен кездесуге дайындалып жатты. Британдық желісінің ортасында орналасқан IV корпус 18-27 қазан аралығында неміс шабуылының негізгі күштеріне тап болды және ауыр шығынға ұшырады. 28 қазанда IV корпусы Дуглас Хейгтің уақытша басқаруына берілді, ал Роулинсон 8-дивизияның дайындығын қадағалау үшін Англияға кетті. Ол қарашада оралғанда, Ипрге жасалған неміс шабуылдары басылды. Роулинсон консервативті саясаткер Лорд Дербиге (24 желтоқсан 1914 ж.) одақтастардың тозу соғысында жеңіске жететінін болжады, бірақ бұл бір, екі немесе үш жылға созылатыны белгісіз болды. 1915 жылы IV корпус Бірінші армияның (генерал Дуглас Хейг) құрамына кірді. Нев Шапель шайқасында (1915 жылдың 10-12 наурызында) ол 340 зеңбірек жинады. Бұл артиллериялық оқшашудың салыстырмалы түрде тар майдандағы күші шабуылдаушыларға ауылды және неміс бірінші қатарын басып алуға мүмкіндік берді. Неміс күштерінің келуі одан әрі ілгерілеуге кедеріс келтірді. Роулинсон жаудың окоптар желісін «тиісті артиллериялық дайындық» және құпиялылықпен бұзуға болатынына келді. Ол сондай-ақ окоптық соғыс шектеулі ілгерілеуді талап ететінін түсінді: «Мен қазір «Тістеп алу және ұстау» деп атағанды жасағым келеді – Нев Шапель сияқты жаудың желісінің бір бөлігін тістеп алып, барлық қарсы шабуылдарға қарсы ұстаңыз. Жаудың қарсы шабуылдарына қарсы тұруда және бізге келген шығыннан кемінде екі есе көп шығын келтіруде қиындық болмайды». 1915 жылдың соңында Роулинсон Бірінші армияның басқаруын алу үшін қарастырылды, Хейгтің орнына, бірақ бұл басқару Сер Чарльз Монроға берілді. 1915 жылдың 22 желтоқсанында уақытша генерал болып тағайындалды. 1916 жылдың 1 қаңтарында генерал-лейтенант шеніне көтерілген Роулинсон 1916 жылдың 24 қаңтарында жаңа Төртінші армияның басқаруын қабылдады. Төртінші армия Соммадағы жоспарланған одақтастардың шабуылында маңызды рөл атқаратын болды. Ол күнделігіне былай деп жазды: «Жарты миллионнан астам сарбазға қолбасшылық ету көп адамның тағдыры емес». Сомма бастапқыда бірлескен ағылшын-француздық шабуыл ретінде жоспарланған, бірақ Верден шайқасының талаптарына байланысты француздық қатысуы едәуір азайды, британдықтар, әсіресе Роулинсонның тәжірибесіз армиясы шабуылдың негізгі күштерін көтерді. Шабуыл қарсаңында ол «мүлдем сенімді көңіл-күйді» көрсетті. Ол күнделігіне белгісіздіктерін жазды: «Нақты нәтижелер қандай болады ешкім айта алмайды, бірақ мен өзімді сәттілікке сенімдімін, бірақ тек ауыр шайқасқаннан кейін ғана. Бос [sic] бұзылады және одан кейін күйреу болады деп менің ойымша, бұл орын алмайды». Ол сымның жақсы кесілгеніне және жау окоптарының жеткілікті түрде «жараланғанына» қанағаттанбады.

In September 1914 Rawlinson was appointed General Officer Commanding 4th Division in France. he then took command of the IV Corps. It was soon obvious that the combined British, Belgian, and French forces were too weak to hold the city, and Kitchener decided on an evacuation two days later. IV Corps and the remnants of the Belgian Army successfully re joined Allied forces in Western Belgium, with the Cabinet returning Rawlinson's Corps to Sir John French's command. IV Corps marched into Ypres on the night of 13–14 October, where the BEF, advancing northwards, was preparing to meet the German Army. Located at the centre of the British line, IV Corps met the main thrust of the German attacks between 18 and 27 October and suffered heavy casualties. On 28 October, IV Corps was put under the temporary command of Douglas Haig while Rawlinson went to England to oversee the preparation of 8th Division. When he returned in November the German attacks on Ypres had died down. Rawlinson wrote to the Conservative politician Lord Derby (24 December 1914) forecasting that the Allies would win a war of attrition but it was unclear whether this would take one, two or three years. In 1915, IV Corps formed part of the First Army (General Douglas Haig). At the battle of Neuve Chapelle (10–12 March 1915), he massed 340 guns. The weight of this bombardment on a comparatively narrow front enabled the attackers to secure the village and of the German front line. The arrival of German reinforcements prevented further advance. Rawlinson concluded that an enemy's line of trenches could be broken 'with suitable artillery preparation' combined with secrecy. He also drew a lesson, that trench warfare called for limited advances: 'What I want to do now is what I call "Bite & Hold" – bite off a piece of the enemy's line like Neuve Chapelle & hold it against all counter attacks there ought to be no difficulty in holding against the enemy's counterattacks & inflicting on him at least twice the loss that we have suffered in making the bite'. At the end of 1915, Rawlinson was considered for command of the First Army, in succession to Haig but the command was instead given to Sir Charles Monro. He was promoted to temporary general on 22 December 1915. Promoted to the substantive rank of lieutenant general on 1 January 1916, Rawlinson assumed command of the new Fourth Army on 24 January 1916. The Fourth Army would play a major role in the planned Allied offensive on the Somme. He wrote in his diary: "It is not the lot of many men to command an army of over half a million men". The Somme was originally conceived as a joint Anglo French offensive but owing to the demands of the Battle of Verdun, French participation was greatly reduced, leaving the British, and especially Rawlinson's inexperienced army, to bear the brunt of the offensive. On the eve of the offensive, he "showed an attitude of absolute confidence". To his diary he confided some uncertainties: "What the actual results will be no one can say but I feel pretty confident of success myself though only after heavy fighting. That the bosh [sic] will break and that a debacle will supervene I do not believe " He was not satisfied that the wire was well cut and enemy trenches sufficiently "knocked about".

Сомма шайқасы

Сомма шабуылы 1916 жылдың 1 шілдесінде басталды. Ағылшын тіліндегі жазбаларда бірінші күнге ерекше назар аударылады, ол шабуылға шыққан бес корпустың үшеуі үшін британдықтар үшін апатқа ұласты, бірақ шайқас екі неміс армиясына қарсы 141 күнге созылды. 1 шілдеде британдық әскерлер Альберт-Бапаум жолының солтүстігіндегі фронттың көп бөлігінде немістер тарапынан кері қайтарылып, 57 000 қаза тапты. Ең ауыр жеңілістер Позьер және Типваль маңында болды. Түстен кейін Роулинсон апаттың көп бөлігін білді, бірақ қаза тапқандардың саны туралы хабардар болған жоқ. 3 шілдеде ол 8000 тұтқынның алынғанын білді. Одақтастардың оң жағында британдық және француз әскерлері сәттілікке жетті. Бұл жерде олардың оттық жоспары жақсырақ болды, бірақ солтүстікке қарайғы басты шабуыл үшін флангты қорғау міндеті шектеулі болды. Бұл Роулинсонның «ұстап тұру және шабуылдау» идеясына сәйкес келді. Британдық оң (оңтүстік) флангтың корпусы командирі генерал Уолтер Конгривтің Роулинсоннан алға жылжуға немесе кавалерия жіберуге рұқсат сұрағанына ешқандай құжаттамалық дәлел жоқ. Солтүстіктегі жеңілістің басты себептері неміс қорғаушыларының шеберлігі, олардың қорғанысының орналасуы және неміс тікенді сымдарын және траншеяларын жоюға бағытталған ұзақ және ауыр алдын ала артиллериялық бомбалаудың сәтсіздігі болды, оңтүстік секторда француздық ауыр артиллериясы көмектескенін қоспағанда. Британдық жаяу әскерінің баяу жылдамдықпен алға жылжуы талап етілмеді. Тарихшылар Робин Приор және Тревор Уилсонның зерттеулері батальондардың көпшілігі сыбызғылар соққанға дейін «ешкімнің жерінде» болғанын көрсетті. Бұл оңтүстікте неміс пулеметтерінің енфилада орналасуына және британдық траншеяларына түскен неміс артиллериясының отына қарсы, 36-шы (Ульстер) дивизиясы Типвальдің солтүстігіндегі неміс позициясына енгенін болдырмау үшін тиімді болған жоқ. Роулинсонның «Тактикалық жазбалары», бастапқыда оның штаб бастығы Арчи Монтгомеримен дайындалды, нұсқаулық сипатында болмады және батальон командирлеріне өз құрамын таңдау еркіндігін берді. Хейг Роулинсонға оңтүстіктегі сәттілікті пайдалануды тапсырды. Төртінші армия Базентин қырқасының басындағы екінші неміс желісіне қарай жол ашты. 14 шілде күні таңертеңгісін түнгі шабуылдан кейін, екі күндік дайындық бомбалаудан кейін 375 000-нан астам снарядтар және бес минуттық қарқынды урагандық бомбалаудан кейін, жаудың желісіне жақын британдық шабуылшылар неміс позициясына шабуыл жасады. Бірінші кезектегі мақсаттардың барлығы дерлік орындалды. Немістер 2200 қаза тапты, ал британдықтар 1400 тұтқынға алды. Британдықтар бұл сәттілікті пайдалана алмады және ұзақ және қиын шайқастарға ұшырады. Немістер шайқас алаңындағы орманды жақсы пайдаланып, әрқайсысын бекініске айналдырды. Роулинсон тамыз айының соңы мен қыркүйек айының басына дейін шабуылдарды араластыру және үйлестіруге көбінесе сәтсіздікке ұшырады, ол қару-жарақ пен адамдарды жинап, 16-шы (Ирландия) дивизиясының бригадаларына Гиллемон ауылын басып алуға мүмкіндік берді. Қыркүйек айының соңында британдық артиллерияның артықшылығы мен жақсы тактика британдықтарға Морваль шайқасында айқын сәттілікке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Қазан айының басында жаңбыр жауып, температура төмендеді және шайқас алаңы батпаққа айналды. Соңғы сәттілікке тек Бесінші армия (бұрынғы Резервтік армия, Хьюберт Гоф) Бомонт-Амельді басып алу арқылы қол жеткізді. Сомма шайқасының нәтижелері әлі де даулы; екі тараптан да көптеген адамдар қаза тапты. Неміс армиясының француз және британдық әуе күштерінің көмегімен британдық артиллерияның тиімділігі артуынан үлкен залал шеккеніне дәлелдер бар. «Соммадағы ағылшын артиллериясының бұрын-соңды болмаған оты ауруханаларды бұрынғыдан да көптеп толтырып жатыр» деп жазды бір неміс аристократының әйелі. Роулинсонның қару-жарақ және ұшақтар туралы білімі, сондай-ақ 14 шілде және 25 қыркүйектегі шабуылдарды жоспарлауға көмектесуі осыған үлкен үлес қосты. 1 шілдеде және одан бұрын, сондай-ақ тамыз айының көп бөлігінде ол жеткіліксіз басшылық көрсеткені үшін сынға ұшырады және бағынышты командирлерге үнемі бақылау жасамады. Шайқастың соңында британдықтарда сақ оптимизм болды және генерал сэр Генри Уилсон Хейгтің 1917 жылы Германияны «бірден екі Соммамен» жеңе алатынына сенді, бірақ оған қанша адам күшінің бар екенін және соған сәйкес жоспар жасау керектігін айтты. 1917 жылдың қаңтар айында Роулинсон «даладағы еңбегі үшін» тұрақты генерал атағына ие болды. 1917-18 жылдары ол Екінші армияға да қолбасшылық етті. 1918 жылдың ақпанында ол Версальдегі Одақтас жоғары соғыс кеңесіне британдық тұрақты әскери өкілі болып тағайындалды.

The Somme offensive was launched on 1 July 1916. In English writing, attention has been paid to the first day, a British disaster for three of the five attacking corps, although the battle lasted 141 days against two German armies. On 1 July, British forces were repulsed by the Germans along most of the front north of the Albert–Bapaume road, suffering 57,000 casualties. The worst defeats were in front of Pozières and Thiepval. By the afternoon Rawlinson was aware of much of the disaster but not of the casualties. By 3 July he knew 8,000 prisoners had been taken. On the Allied right, the British and French had more success. Here they had a better fire plan but limited objectives as a flank guard to a main advance further north. This was more in keeping with Rawlinson's idea of "bite and hold". There is no documentary evidence that the corps commander on the right (southern) British flank, General Walter Congreve, telephoned Rawlinson to ask permission to advance beyond his set objectives or to send in cavalry. The principal causes of the defeat in the north were the skill of German defenders, the siting of their defences and the failure of the long and heavy preliminary artillery bombardment to destroy the German barbed wire and trenches, except in the southern sector where French heavy artillery assisted. It is not true that heavily laden British infantry were required to advance at a slow walk. The researches of the historians Robin Prior and Trevor Wilson have shown that the majority of battalions were out in No Man's Land before whistles blew. This was of no avail, except in the south, against skilful placing of German machine guns in enfilade positions and German artillery fire falling on British trenches to prevent reinforcements reaching the 36th (Ulster) Division, who had penetrated the German position north of Thiepval. Rawlinson's 'Tactical Notes', initially drafted by his chief of staff Archie Montgomery, were not prescriptive, giving initiative to battalion commanders to choose their formations. Haig told Rawlinson to exploit success in the south. Fourth Army fought its way forward towards the second German line atop the Bazentin Ridge. At first light on 14 July, following a night approach march, a two day preparatory bombardment of over 375,000 shells and a five minute intensive hurricane bombardment, the leading British attackers, some within of enemy lines attacked the German position. Nearly all first line objectives were taken. The Germans suffered 2,200 casualties and the British took 1,400 prisoners. The British were unable to exploit this success and a long period of difficult fighting followed. The Germans made excellent use of the woods on the battlefield, turning each into a strongpoint. Rawlinson mainly failed to intervene and coordinate attacks until late August and early September, when he massed guns and men, enabling brigades of the 16th (Irish) Division to capture Guillemont village. By late September, superior British artillery and better tactics enabled the British to achieve a striking success in the Battle of Morval. At the start of October, the rain and the temperature fell and the battlefield turned into a quagmire. The only late success was gained by the Fifth Army (formerly Reserve Army, Hubert Gough) capturing Beaumont Hamel. The results of the Somme remain in dispute; casualties on both sides were immense. There is evidence that the German Army suffered enormous damage from an increasingly effective British artillery aided by French and British air superiority over the battlefield. "The unprecedented English artillery fire on the Somme is filling the hospitals more than ever" wrote the wife of a German aristocrat. Rawlinson contributed to this in his awareness of guns and aircraft and his planning aided by his chief of staff for attacks on 14 July and 25 September. On and before 1 July and during most of August he has been criticised for giving insufficient direction and did not consistently assert control over subordinate commanders. There was cautious British optimism at the end of the Battle and General Sir Henry Wilson's felt that Haig could defeat Germany in 1917 by fighting "two Sommes at once", but that he should be told how much manpower was available and told to plan accordingly. In January 1917, Rawlinson was promoted to permanent general "for distinguished service in the field". For a period in 1917–18, he also commanded the Second Army. In February 1918 he was appointed British Permanent Military Representative to the inter Allied Supreme War Council at Versailles.

1918 жылғы шайқастар

1918 жылғы 28 наурызда Роулинсон Хьюберт Гофтан бесінші армияны қабылдады, ол неміс наурыздық шабуылынан кейін, «Майкл» операциясы кезінде қызметтен босатылған еді; оның төртінші армия штабы оған қосылды және бесінші армия 2 сәуірде төртінші армияға айналды. Осы кезде неміс армиясының шабуылы тоқтатылып, одақтастар қарсы шабуылға дайындалып жатты. 4 шілдеде Ле-Хамельдегі австралиялық шабуылдың сәтті аяқталуынан кейін Роулинсон Хейгке үлкен шабуыл ұсынды, мақсаты – немістерді Амиен қаласынан ығыстыру және неміс армиясының әлсіреп бара жатқан рухын құлатқан. 16 шілдеде түскі ас кезінде Хейг келісімін берді, ол мұндай операцияны бұрыннан ұсынғанын айтты. Роулинсон Соммадағы тәжірибесінен сабақ алған. «1918 жылғы 8 тамыздағы жоспардың 1916 жылғы 1 шілдедегі жоспардан айқын артықшылығы БЭФ соғыс барысында қаншалықты дамығанын көрсетті». Шабуыл салыстырмалы түрде тар шегінде, алдын ала артиллериялық оқ жаудырусыз және шектеулі мақсаттармен жүргізілуі керек еді. Жеңіске жету үшін Хейг Роулинсонға британдық бронетандық күштердің басым бөлігіне қолбасшылық ету құқығын берді. Соғыстың осы кезеңінде британдық әскер саны азайып, 4-армияға төрт канадалық, бес австралиялық, бес британдық және бір американдық дивизия кірді. Одақтастар күтпеген шабуыл жасап, Амиен шайқасы үлкен жетістікке ие болды. 8 тамызда, генерал Эрих Людендорф «неміс армиясы үшін қара күн» деп атаған күні, одақтастар 12 000 тұтқынға алды және 450 қаруды жаулап алды. Неміс және одақтас басшылығы неміс әскерлерінің рухының құлдырауына және көптеген немістердің қарсылықсыз берілуіне таң қалды. Одақтастар өздерінің артықшылықтарын тым асыра пайдаланбауға сақтық танытты және 11 тамызда Роулинсон Хейгке шабуылды тоқтатуға кеңес берді. Қыркүйекте, тағы да британдық, австралиялық және американдық дивизиялардың аралас күштеріне басшылық етумен, Роулинсон жүз күндік шабуылдың маңызды бөлігі болған Гинденбург шебін бұзуға қатысты. Бастапқы жоспарды австралиялық командир Джон Монаш жасаған, бірақ Роулинсон майданды кеңейтіп, оған көбірек танктар берді. Одақтастардың шабуылына қарсы күшті артиллериялық оқ жаудырылды. Одақтастардың табысы орталықта ең айқын болды, онда 46-шы (Солтүстік Мидленд) дивизиясы Сент-Квентин каналын кесіп өтіп, бекіністерге шабуыл жасады, алға жылжып 5300-ге жуық тұтқынға алды. Төртінші армияның алға жылжуы Сель және Самбр және Уаз каналдары шайқастарында жалғасты. Жүз күндік шайқаста 4-армия 80 000 тұтқынға және 1100 қару-жараққа ие болды.

On 28 March 1918, Rawlinson took over Fifth Army from Hubert Gough, sacked in the wake of the German March offensive, Operation Michael; his Fourth Army Staff joined him and Fifth Army became Fourth Army on 2 April. By this time the German Army's offensive had been checked, and the Allies were preparing a counter offensive. Following the success of the Australian attack at Le Hamel on 4 July, Rawlinson proposed to Haig a larger attack, designed to force the Germans back from the city of Amiens and further to damage the German Army's weakening morale. At lunch on 16 July Haig agreed, saying he had already proposed such an operation. Rawlinson had learned from his experiences on the Somme. "The immeasurable superiority of the planning for 8 August 1918 over that for 1 July 1916 testified to the distance the BEF had travelled in the interim." The attack was to be on a relatively narrow front, with no prior bombardment and limited objectives. To ensure a breakthrough, Haig gave Rawlinson command of virtually the whole British armoured forces. By this stage of the war British manpower was severely depleted, and to achieve the breakthrough, the 4th Army comprised four Canadian, five Australian, five British and one American division. The Allies achieved surprise and the Battle of Amiens proved a striking success. On 8 August, described by General Erich Ludendorff as "the black day of the German Army", the Allies took 12,000 prisoners and captured 450 guns. The German and Allied commands were struck by the collapse in German morale and the high number of Germans surrendering without a fight. The Allies were still cautious about pressing their advantage too far and on 11 August Rawlinson advised Haig to halt the offensive. In September, again commanding a mixed force of British, Australian and American divisions, Rawlinson participated in the breaking of the Hindenburg Line, a major part of the Hundred Days Offensive. Initial planning was by John Monash, the Australian commander, but Rawlinson broadened the front and gave him more tanks. The Allied attack was preceded by a massive artillery bombardment. Allied success was most striking in the centre where 46th (North Midland) Division crossed the St Quentin Canal and stormed trenches beyond, advancing up to and taking over 5,300 prisoners. The Fourth Army's advance continued in the Battles of the Selle and the Sambre and Oise Canal. In the Hundred Days, the Fourth Army had gained , taking 80,000 prisoners and 1,100 guns.

Соғыстан кейінгі іс-шаралар

Роулинсон Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі үшін көптеген құрметтермен марапатталды. 1917 жылы ол Корольдік Виктория орденінің Ұлы крестімен марапатталды және 1918 жылы Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің Командирі дәрежесіне тағайындалды. 1919 жылдың тамызында Парламент оған әскери қызметі үшін алғыс айтып, қазынадан 30 000 фунт стерлинг сомасын берді. 1919 жылы ол Дорсет графтығындағы Трент бароны Роулинсон атанды және Бат орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Ол өмірінің соңына дейін осы лауазымды атқарды. Үшінші Ауған соғысы аяқталғанмен, Вазиристанда әскери қақтығыстар жалғасты. Көптеп кеңейтілген армия соғыстан кейінгі демобилизациямен және жаңғыртудың үнемі талап етуімен бетпе-бет келді. Жаңа бас қолбасшыдан "үндістандандыру" шараларын енгізу күтілді, яғни үндістерге офицерлік лауазымдар беру. Дьярхия жүйесінде әскери шығындарға қарсы болған үндістер үкіметте белгілі бір үлес қосты, ал Роулинсон армия бюджетін қорғауы керек болды. 1921 жылғы Мопла көтерілісі кең ауқымды тәртіпсіздікке әкелді. 1920 жылдың 1 тамызында Ганди британдықтармен ынтымақтастықтан бас тарту науқанын бастағанда, ол халық арасында зорлық-зомбылықты болдырмауға тырысты, бірақ 1922 жылы науқан бұзылды: наразылар Чаури Чаурадағы полиция бекетіне шабуыл жасап, ғимаратты өртеп, 22 немесе 23 полицейді өртеді немесе көпшілікпен кесіп тастады. Ганди науқанды тоқтатты, бірақ ол және қарсылықтың басқа да көшбасшылары тұтқындалды. Роулинсон өзінің қызметін армия тәртіпті сақтауға тиіс деп сенумен бастады. 15 шілдеде ол былай деді:

"Егер біз, үкімет ретінде, экстремистердің құпия үгітіне қарсы белсенді әрекет етуге және қатаң шаралар қолдануға дайын болмасақ, Үндістанда көп ұзамай бүлік шығуы мүмкін. Сіз Үндістанды қылышпен ұстамау туралы не айтсаңыз да, оны 100 жыл бойы қылышпен ұстап келдіңіз, ал қылыштан бас тартсаңыз, сізден бас тартады. Сіз қылышты дайын ұстауыңыз керек және қиындықтар туғанда немесе бүлік болғанда оны қатал түрде қолдануыңыз керек. Монтегю оны терроризм деп атайды, сондықтан ол терроризм және сіз тума халқымен барлық деңгейде жұмыс істегенде, сізге оны ұнаса да, ұнамаса да қолдануыңыз керек." Джон Ньюсингер "Үндістандағы британдықтардың басым көпшілігі, әскерилер, шенеуніктер, азаматтар Роулинсонмен осы мәселеде келісетініне күмән жоқ" деп мәлімдеді. Бірнеше айдан кейін ол күнделігінде "ақ қауымды кез келген қара бүлік немесе бүлікке қарсы күресуге бел буғанын" және қажет болса "келесі Дайер болуға" дайын екенін жазды. Дегенмен, Ганди уақытша түрмеде отырған және 1920-ші жылдарда экономикалық жағдай жақсарған кезде, Роулинсон армияның санын азайтуға, жабдықтарын жаңғыртуға және вице-корольдер Челмсфорд пен Редингпен тығыз жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Вазиристанда британдық және үнділік әскери күштері ұшақтардың көмегімен соғысты тоқтатып, жолдар салып, Размақта бригадалық база құрды. Роулинсон 1923 жылдың 17 ақпанында Заңнамалық жиналыста "үндістандандыру" жоспары туралы мәлімдеді. Оның мақсаты "үндістерге барлық жағынан тиімді болатын бөлімдерге офицерлік лауазымдарға ие болуға әділ мүмкіндік беру" болды. 1922 жылы Дехра-Дун қаласында Уэльс принцінің Корольдік Үндістан әскери колледжі құрылды, ол ағылшын жеке мектептерінің үлгісінде құрылып, болашақ офицерлерді даярлауға бағытталды. 1924 жылы Роулинсон Үндістан жұлдызы орденінің Ұлы командирі болып тағайындалды. Үндістандағы қызметінің соңында ол Үндістан армиясын санда және шығындарда азайтты, бірақ оның атыс қуатын, жылдамдығын және жаттығуларын жақсартты. Қаржылық мәселелерде оған сэр Бхупендра Митра үлкен көмек көрсетті, ол барлық қаржылық мәліметтерді жақсы білді. Үндістаннан кеткеннен кейін ол Лорд Каванның орнын басатын Бас штабтың бастығы (CIGS) болып тағайындалды.

Unless we, as a government, are prepared to act vigorously and take strong measures to combat the insidious propaganda of the extremists we are bound to have something very like rebellion in India before long You say what you like about not holding India by the sword, but you have held it by the sword for 100 years and when you give up the sword you will be turned out. You must keep the sword ready to hand and in case of trouble or rebellion use it relentlessly. Montagu calls it terrorism, so it is and in dealing with natives of all classes you have to use terrorism whether you like it or not. John Newsinger argues that "there is no doubt that the great majority of the British in India, soldiers, officials, civilians, agreed with Rawlinson on this. A few months later he noted in his journal that he "was determined to fight for the white community against any black sedition or rebellion", and, if necessary, "be the next Dyer". Nonetheless, with Gandhi temporarily behind bars and increasing economic stability as the 1920s advanced, Rawlinson had the scope to reduce the Army's strength, modernise its equipment and work closely with Viceroys Chelmsford and Reading to try to make dyarchy a success. In Waziristan, the British and Indian Field Force backed by aircraft put an end to the fighting, built roads and established a brigade base at Razmak. Rawlinson announced a scheme of "Indianisation" to the Legislative Assembly on 17 February 1923. Its aim, he said, was to "give Indians a fair opportunity of providing that units officered by Indians will be efficient in every way". The Prince of Wales' Royal Indian Military College was founded at Dehra Dun in 1922, run on English public school lines, to encourage potential officer candidates. In 1924, Rawlinson was appointed a Knight Grand Commander of the Order of the Star of India. By the end of his Indian command, he had reduced the Indian army in numbers and cost, but improved firepower, mobility and training. In financial matters he had been hugely helped by Sir Bhupendra Mitra, who had financial details "at his finger's ends". He had been appointed to succeed Lord Cavan as CIGS when he left India.

Өлім

Роулинсон 1925 жылғы 28 наурызда Үндістандағы Делиде 61 жасында асқазан ауруына байланысты жасалған медициналық операциядан кейін қайтыс болды. Операцияға дейін ол поло және крикет ойнаған және дені сау болып көрінген. Оның денесі SS Assaye кемесімен Англияға жеткізілді, ағылшын арнасына жеткенде Корольдік теңіз күштерінің эсминецтерімен қарсы алынып, табут эсминецке ауыстырылды. Содан кейін ол Портсмут портына жеткізілді, онда Оңтүстік кеменде әскери салтанатты қарсы алу тобы күтіп тұрды. Роулинсон Дорсет графтығындағы Трент қаласындағы Сент-Эндрю шіркеуінің солтүстік бөлігіндегі Сент-Михаэль және Сент-Джордж капелласына жерленді.

Жеке өмір

Роулинсон дарынды суретші, акварельмен сурет салуда шебер болған. 1920 жылдың наурыз айында ол және Уинстон Черчилль Вестминстер герцогының француздық есімінде бірге сурет салу демалысын өткізді. "Генерал су бояуларымен жақсы сурет салады", - деп жазды Черчилль. "Менің барлық көптеген құрал-жабдықтарыма қарамастан, мұнда өте жаман нәтижелерге қол жеткіздім". 1890 жылдың 5 қарашасында ол Лондонның Найтсбридж ауданындағы Санкт-Пол шіркеуінде Мередит София Фрэнсис Кеннардқа (1861–1931) үйленді, бірақ олардың балалары болған жоқ. Генри Роулинсонның қайтысынан кейін баронеттік атағы оның інісі Альфред Роулинсонға көшті.