Кіріспе

Хобби
жәндіктерді ғылыми зерттеу

Жәндіктерді жинау – жәндіктер мен басқа да буынтұқымдыларды ғылыми зерттеу мақсатымен немесе хобби ретінде жинау. Көптеген жәндіктердің мөлшері кішкентай, ал көпшілігін егжей-тегжейлі морфологиялық ерекшеліктерді зерттемей анықтау мүмкін емес, сондықтан энтомологтар жәндіктер коллекцияларын жасап, күтіп ұстайды. Өте ірі коллекциялар табиғат тарихы музейлерінде немесе университеттерде сақталады, онда оларды мамандар зерттейді және олармен айналысады. Көптеген жоғары оқу орындарында студенттерден шағын коллекциялар құру талап етіледі. Сондай-ақ, коллекцияларын сақтайтын әуесқой энтомологтар мен коллекционерлер де бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, жәндіктерді жинау кең таралған, ал Виктория дәуірінде бұл өте танымал білім беру хоббиі болған. Жәндіктерді жинау Еуропа мәдени тарихында, әдебиетте және әндерде із қалдырған (мысалы, Жорж Брассеннің «Көбелектерді аулау» (La chasse aux papillons) шығармасында). Бұл практика жапон жастарының арасында ерекше кең таралған.

Тұтқындау және өлтіру әдістері

Көбелектерді құлақшалар, тұзақтар, бөтелке тұзақтары, ұшу тұзақтары немесе ұшуды тоқтату тұзақтары сияқты тұзақтарды пайдаланып пассивті түрде ұстауға болады, олардың кейбіреулері тәтті тағамдармен (мысалы, бал) жемделген. Фауналық зерттеулер кезінде түнгі жәндіктерді (әсіресе көбелектерді) жинаған энтомологтар Робинсон тұзағы сияқты ультракүлгін шам тұзақтарын пайдалана алады. Аспираторлар, кейде "потерлер" деп аталады, саусақпен ұстауға тым кішкентай немесе нәзік жәндіктерді сорып алады. Жәндіктерді белсенді түрде аулау көбінесе торларды қолдануды қамтиды. Ұшатын жәндіктерді жинау үшін әуе торлары қолданылады. Көбелек торларының қапшасы көбінесе нәзік көбелек қанаттарына зиян тигізбеу үшін жеңіл тордан жасалады. Шөп және бұталардан жәндіктерді жинау үшін тазалау торлары берік болады. Тазалау торы өсімдіктер арқылы жылдам қозғалып, ашылуын бір жақтан екінші жаққа бұрып, және шалқақ сегіздік пішінді жолмен жүргізіледі. Зерттеуші алға қарай жылжумен бірге шөптер мен өсімдіктерді күшпен аралап өтеді. Тазалау белгілі бір қашықтыққа дейін жалғасады, содан кейін тор кері қайтарылады, қап шетінен ілініп, жәндіктер алынып тасталғанша тұзаққа түсіріледі. Жәндіктерді жинау үшін қолданылатын басқа торларға соққы торлары және су торлары жатады. Жапырақ тіндіктерін пробалау құралдары көбелектер мен дернәсілдерді жинау үшін қолданылады. Жиналғаннан кейін, жәндіктер қашып кетуге тырысып өздеріне зиян келтірмейтіндей етіп, өлтірілуі керек. Қатты денелі жәндіктер үшін өлтіру банкалары қолданылады. Жұмсақ денелі жәндіктер, мысалы, дернәсілдер, әдетте этанол және су ерітіндісі бар құтыға салынады.

Сақтау және сақтау

Қолданылатын бірнеше түрлі сақтау әдістері бар; олардың кейбіреулері: құрғақ сақтау (тігіп бекіту), сұйық сақтау немесе слайдқа орнату. Тағы бір (қазіргі уақытта көбінесе тарихи) тәсіл – кеміргіштің қабығын үрлеу, онда ішкі мүшелері алынып тасталып, терісі кептіріледі. Құрт-құмырсқаларды сақтаудың ең көп таралған түрі – тігіп бекіту. Жәндікті өлгеннен кейін көп өтпей, әлі кеппеген кезде тігіп бекіту жақсы, себебі бұл кеуде бұлшықеттерінің тігішке жабысуына мүмкіндік береді. Бұрын кептірілген үлгілерге тігілген жеріне желім жағылып, айналып түспеуі үшін бекітілуі тиіс. Көп жағдайда жәндіктер мезотораксы арқылы тік тігіліп, орта сызықтан оң жаққа сәл ығыстырылады. Тігіштің жәндіктің үстінен 1/4 бөлігі көрініп тұруы керек, осылайша төмендегі жазулар оқуға жеткілікті орын болады. Қанатты жәндіктерді тігіп бекітерде оларды дұрыс көрсету маңызды: Lepidoptera (көбелектер) қанаттары әрқашан жайылуы керек. Қанаттары бар жәндіктерді, мысалы, көбелектерді кептіргенде, қанаттарды дұрыс орналастыру үшін қағаз қолданылады. Orthopteroid (түз қанаттылар) жәндіктерінің сол қанаты көбінесе кеңінен жайылады. Ғылыми коллекцияларда кеңістікті үнемдеу үшін жәндіктің қанаттары, аяқтары мен антеннасы ішіне жиылады. Кішкентай жәндіктерді тігіп бекіту үшін жәндік қышқылсыз үшбұрышты қағаздың кішкентай бөлігіне желіммен жабыстырылады. Жәндікті кептіргенде, ол көбік блокқа тігіп бекітіліп, тиісінше жайылады, сонда кептіріліп, орны сақталады. Жәндіктерді таңбалау кезінде таңбалар төмендегідей ретпен беріледі: жергілікті орны, қосымша жергілікті орны/квотерлік таңба/кіріктіру нөмірлері, жәндіктің анықтамасы.

Жәндіктер шыналары

Бөжәк шыналарын энтомологтар жәндік үлгілерін бекіту үшін қолданады. Стандарт бойынша олар ұзын болып келеді және 000 (ең кіші диаметр), 00, 0 және 1-ден бастап 8-ге дейін (ең үлкен диаметр) өлшемдерде шығарылады. Энтомологияда ең жиі қолданылатын өлшем – 2-ші өлшем, оның диаметрі шамамен 0,6 мм, ал 1 және 3-ші өлшемдер одан кейін ең жиі қолданылатындары. Бұрын олар мыс немесе күмістен жасалған, бірақ жәндік денелерімен тікелей жанасқанда олар тот басып, қазір көбінесе қолданылмайды. Оның орнына, олар никельмен қапталған мыстан жасалады, нәтижесінде "ақ" немесе "қара" эмаль жалатылады, тіпті тот баспайтын болаттан да жасалады. Сондай-ақ, 000-ден 1-ге дейінгі ең кіші өлшемдер пластик пен полиэтилен негіздері кеңінен қолданыла бастағанға дейін бекіту үшін ыңғайсыз болды. Сонымен қатар, микрошыналар да бар, олар шамамен 13 мм ұзын. Minutens – бұл бассыз микрошыналар, олар әдетте тот баспайтын болаттан ғана жасалады және қос бекіту үшін қолданылады, онда жәндік минутеньге бекітіледі, ол жұмсақ материалдың кішкентай бөлігіне бекітіледі, ал ол өз кезегінде стандартты, үлкен бөжәк шынайына бекітіледі.

Энтомологиялық үлгілерді тігіп алу

Энтомологиялық шыналар. Тарихи себептерге байланысты «континенталды шыналар» деп аталатын бұл шыналарды музейлер мен коллекционерлер халықаралық деңгейде қолданады. Олар үлгілерді ұзақ мерзімге сақтау үшін, әсіресе, тот баспайтын болаттан жасалады, бірақ қараланған болат та қолданылады. Шыналардың дөңгелек, пластик немесе қатты металдан жасалған басы болады. Континенталды шыналар стандартты ұзындықта (40 мм) келеді, бірақ олардың қалыңдығы 000 (ең жұқасы), 00, 0, 1, 2, 3, 4, 5 және 6 (ең қалың) болып саналады. Бұл стандартты шына ұзындығы жеткілікті мөлшерде деректерді орналастыруға және тиісті қисық формалы шыналармен немесе пинцеттермен, «энтомологиялық шыналар» деп аталатын құралдармен ыңғайлы жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл стандарттан өзгеше, өте үлкен қоңыздар үшін 7-өлшемді, өте ұзын және мықты шыналар да бар; олардың ұзындығы 52 мм және 6-өлшемді шыналардан қалың. Тікелей қадау. Тікелей қадау – энтомологиялық шынаны дананың кеудесіне тікелей енгізу. Жәндіктер кеуде арқылы тік, тиісті өлшемдегі шынамен тіктеп бекітіледі, бірақ конвенция бойынша оларды орта сызықта емес, оң жағына қадап, кем дегенде бір жағының зақымдалмауын қамтамасыз етеді. Нүкте. Нүкте – үшбұрышты ақ картонка. Арнайы жасалған нүкте қадағыштары қажетті стандартты өлшемдегі нүктелерді көптеп өндіруге мүмкіндік береді. Нүктені пайдалану үшін шынаны үшбұрыштың кең негізінен өткізеді. Дананы бекіту үшін, нүктенің ұшына аздаған мөлшерде желім жағып, жәндіктің оң жақ кеудесіне жабыстырады. МакКинлей Кантордың Пулитцер сыйлығын алған «Андерсонвилл» (1955) романының XI тарауында қоңырау шалу жинағы ақыл-ойға қатысты бұзылыстары бар әйел үшін қызығушылық ошағына айналады.