Кіріспе
Кеміргіштер түрі. Еуропалық су құсқұсы немесе солтүстік су құсқұсы (Arvicola amphibius) – жартылай суда тіршілік ететін кеміргіш. Оны көбінесе су егесі деп атайды, бірақ ол сыртқы пішінімен ғана нағыз егеске ұқсайды. Су құсқұсының мұрыны егестен дөңгелек, түгі қою қоңыр, денесі жуан, құлақтары қысқа да жұмсақ; егестен айырмашылығы, оның құйрығы, аяқтары мен құлақтары түкпен жабылған. Табиғатта су құсқұсының өмір сүру ұзақтығы орташа есеппен бес айды құрайды. Ең ұзақ өмір сүру мерзімі тұтқын күйде екі жарым жылға жетеді.
The European water vole or northern water vole (Arvicola amphibius), is a semi aquatic rodent. It is often informally called the water rat, though it only superficially resembles a true rat. Water voles have rounder noses than rats, deep brown fur, chubby faces and short fuzzy ears; unlike rats their tails, paws and ears are covered with hair. In the wild, on average, water voles only live about five months. Maximum longevity in captivity is two and a half years.
Сыртқы келбеті
Су құстың ұзындығы, құйрығы дене ұзындығының шамамен жартысы болады. Ересектердің салмағы әртүрлі болуы мүмкін. Ірі, жақсы жағдайдағы ересек су құстың салмағы шамамен 100 граммға жете алады. Бірақ бұл ең жоғары салмақ. Басқа жерлерде орташа дене массасы 80-100 грамм деп хабарланған, бірақ бұл көрсеткішке жас су құстар да кіреді. Сәтті көбейіп, қысқы маусымды өткеру үшін әйелдердің салмағы кемінде 60 грамм, ал еркектердің салмағы 80 грамм болуы керек. Тұқымның орташа дене массасы 90 грамм деп есептеледі. Жалпы, еуропалық су құстың түсі біркелкі қара қоңыр, құрсақ жағы сәл ақшыл. Олардың жүні тығыз және бүкіл денесі, тіпті құйрығы да түкпен жабылған, егеуқұйрықтан айырмашылығы. Олардың қара түсі, мекендейтін тығыз өсімдіктер арасында жақсы жасыруға мүмкіндік береді.
Overall, European water voles are a uniform dark brown colour, with slightly paler coloration on the underside. Their pelage is quite thick and they are furred over their entire body, including their tail, unlike rats. Their dark colour allows them to blend in well in the densely vegetated areas they inhabit.
Таксономия
Еуропалық су құсқысының биноминалды атауы – Arvicola amphibius; бұрынғыда ол кіші синониммен, A. terrestris деп белгілі болған. Сандардың шатасуына себеп – Линней бір еңбектің бір бетінде су құсқысының екі түрін сипаттағандығы. Қазір бұл екі форма бір түр деп есептеледі. Ол A. amphibius (Линней, 1758) деп мойындалды, себебі Линней бұрын бөлек қараған екі түрді біріктіріп, бір түр еткен алғашқы зерттеу A. amphibius атауын дұрыс деп таңдады.
Ауқым
Еуропалық су құс (Arvicola amphibius) Еуропаның көп бөлігінде, Ресейде, Батыс Азияда және Қазақстанда таралған. Су құсқыштары ағаштардан алыс, ашық ылғалды жерлерді ұнататындықтан, өзен жағалауындағы орманды және бұталы жерлердің пайда болуы оларды мекендерінен ығыстыруы мүмкін. Су құсқындары су өсімдіктерінің көп болуымен сипатталатын жазық жерлерде жиі кездеседі, сонымен қатар 1000 метрге дейінгі биіктіктегі құрғақ жерлердегі шағын арықтар, өзендер мен көлдерді пайдаланатын "торфты" өсімдіктерде де жайлы сезінеді (мысалы, Солтүстік Шотландия). Еуропа мен Ресейде олар орманға, егістікке және бақшаларға да шығады. Қыс айларында қардың астында тіршілік етеді. Қазіргі уақытта Англияның Йоркшир аймағында су құсқыштарының популяциясын қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде, себебі олардың саны азайып барады. Дегенмен, Францияның Массив-Централь аймағындағы фермерлер су құсқыштарына қарсы шаралар қабылдау үшін үгіт жүргізіп жатыр, өйткені осы кеміргіштердің көбеюі егінге зор зиян келтіреді.
Диета
Су құсқұйрығы негіз суға жақын шөптер мен өсімдіктермен қоректенеді, бірақ мүмкіндік туғанда жемістерді, түйірлерді, бұтақтарды, бүршіктерді және тамырларды да жейді. Еуропадағы мол өнім жинау кезеңдерінде су құсқұйрығының саны артып, "қырғынға" ұшырауы мүмкін, осы кезде олар ашкөздікпен жеп, шөп егілген бүкіл далаларды жойып, орлармен толы қылып қояды. Англияның кейбір аймақтарында су құсқұйрығының бақалар мен шағыландарды жейтіні анықталған; бұл құсқұйрықтарының рационындағы белок жетіспеушілігін толықтыру үшін жасалған болуы мүмкін. Тамақ қалдықтары ғана осы түрдің болуын сенімді түрде көрсетпейді, себебі басқа ұсақ құсқұйрықтар да ірі шөптер мен қамыстардың қалдықтарын қалдыра алады.
Өсіру
Жұптасу кезеңі наурыздан күзге дейін созылады. Мекеңнің жүктілігі шамамен 21 күнге солады. Бір мекеңге дейін 8 шағатай тууы мүмкін, олардың әрқайсысының салмағы шамамен ... (салмақ көрсетілмеген). Шағатайлар туғаннан кейін үш күннен соң көздерін ашады. Емізілген кезде олар толыққанды мекеңнің жартысына жуық болады.
Мінез-құлық
Су құсқыштары шебер жүзушілер және суға шомырушылар. Олар көбінесе үлкен топтарда өмір сүрмейді. Ересек су құсқыштарының әрқайсысының жеке аумағы болады, оны ұясының немесе қуыстың жанында немесе су жағасындағы, құсқыштар суға кіретін немесе судан шығатын сүйікті жерлерде орналасқан нәжіс латриналарымен белгілейді. Олар денелерінен шығатын секрецияны (жағалық без) пайдаланып иіс із қалдырады, бірақ мұны далалық зерттеу кезінде көбінесе анықтау мүмкін емес. Егер олардың аумағына басқа су құсқышы келсе, олар шабуылдай алады.
Жауыздық
Ірі және көп тараған микротинді кеміргіш ретінде, еуропалық су құсқынына көптеген түрлі жыртқыштар кездеседі. Дегенмен, көптеген жыртқыш түрлері сандық артық болуына байланысты Микротус құсқарлары мен орман тышқандары сияқты басқа кеміргіштерді көбірек ұнатады. Америкалық винктің бақылаусыз көбейіп бара жатқан инвазивті популяциясы Ұлыбританияда су құсқынының санының азаюына себеп болды деген хабар бар.
Ұлыбритания
Ұлыбританиядағы су құс популяциясы 1960 жылға дейінгі шамамен 8 миллионнан 1990 жылы 2,3 миллионға дейін және 1998 жылы 354 000-ға дейін (басқа дереккөз: 750 000) төмендеді. Бұл 90-95%-ға жуық жоғалтуды білдіреді. Ол әлі де күрт азайып келеді: 2004 жылғы ең соңғы бағалау шамамен 220 000 құрады. Бұл төмендеудің бір себебі - американдық норк, су құсының агрессивті жыртқышы, сондай-ақ су құсының тіршілік ету ортасының бөлігін жойған, оған немқұрайлы шаруашылық және су арналарын басқару. 2008 жылғы 26 ақпанда Ұлыбритания үкіметі 2008 жылғы 6 сәуірден бастап су құстарын толық құқықтық қорғауды енгізетінін жариялады. Бұл олардың көбейетін жерлерін бұзуды, зақымдауды немесе кедергі келтіруді қылмыс етеді. Су құсы - Ұлыбританиядағы ең жылдам азайып бара жатқан сүтқоректі жануар және оны және оның тіршілік ортасын одан әрі жойылудан қорғау үшін күш-жігер жұмсалуда. Ұлыбританиядағы су құсын сақтаудың бір аспектісі кең желілерді немесе метапопуляцияларды қолдайтын қамыс тоғайлары сияқты сызықты емес тіршілік орындарына бағытталған. Су құсының салауатты популяциясын қолдайтын басқа аймақтар - Бирмингем мен Лондон сияқты ірі қалалар және американдық норк сирек кездесетін кейбір таулы аймақтар. Ұлыбританияда Wildlife Trusts және басқа ұйымдар су құс популяцияларын сақтау және қалпына келтіру үшін көптеген практикалық жобаларды жүзеге асырып жатыр. Жақында Чеширдегі Линдоу табиғи қорығына көп жылдар бойы болмаған су құстары оралды. Қорғаушылар бұл ормандағы ағаштарды сирету арқылы, яғни орманды жұқартқандықтан мүмкін болды деп есептейді. 2019 жылдың қыркүйегінде Бокс Мур Траст үш жылдық жоспардың бір бөлігі ретінде Хемель Хемпстедтегі Булборн өзеніне 177 су құсын қайтадан қоныстандырды. Жақын маңдағы Саратта да қоныстанған топ бар, және уақыт өте келе екі топтың да көбейетініне үміт артылуда. Wetlands West (бұрынғы Severn and Avon Vales Wetlands Partnership) Беркли аңғарындағы Су құсын қалпына келтіру жобасының бір бөлігі ретінде атқарылған жұмыстар туралы хабарлайды. Глостерширде 2009/2010 жылдары Ниндте (бұрынғы форель шаруашылығы) су құсы үшін жаңа табиғи қорық құрылды. Глазго жақында су құсының маңызды ортасы ретінде анықталды, оның ішінде "жер қазғыш" су құсының ерекше популяциясы бар, олар бұрынғы өнеркәсіптік аймақтарда, жол жиектерінде және қалалық саябақтарда мекендейді деп хабарланды. Еуропалық сусар су құсын аулайтын норкқа шабуыл жасайтыны белгілі. Сонымен қатар, Ұлыбританияның еуропалық сусары қайтып келген аймақтарында су құсының санының артуына байланысты белгілер бар.
Ұлттық су-вольді бақылау бағдарламасы (NWVMP)
2015 жылы People's Trust for Endangered Species Ұлыбританияда су егесін қорғау жөніндегі күш-жігерді үйлестіру мақсатында жаңа жоба бастады. Ұлттық су егесін бақылау бағдарламасы (NWVMP) – Ұлыбританиядағы осы түрді үздіксіз бақылаудың алғашқы жобасы болып табылады және жыл сайын осы жануардың жағдайын бағалауға мүмкіндік беру үшін жүзден астам орыннан алынған деректерді біріктіруді көздейді.