Кіріспе
Ресейде туған поляк-британ жазушысы Сергиуш Пиасецкий (1901 жылы Лаховичиде, Баранович маңында дүниеге келген, 1964 жылы Лондондағы Пенлиде қайтыс болған) – 20-шы ғасырдың ортасындағы ең белгілі белорус-поляк жазушыларының бірі. Ол негізінен Минсктегі қылмыскерлер мен маргиналдардың өмірін, сондай-ақ Кеңес Одағындағы польша тыңшыларының қызметін және Вильнодағы нацизмге қарсы конспирацияны суреттеді, ол екі саланың да куәсі болған. Оның түрмеде жазылған "Ұлы аюдың сүйіктісі" романы 1937 жылы жарық көрді және Екінші Польша Республикасында ең көп оқылатын үшінші роман болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша Халық Республикасында коммунистік цензура Пиасецкийдің кітаптарына тыйым салды. Кеңес Одағының құлауынан кейін, 1990-шы жылдардың басында "Ұлы аюдың сүйіктісі" қайтадан елдегі ең көп сатылатын кітаптардың біріне айналды, деп хабарлады Rzeczpospolita газеті. Оның тағы бір романы, Кеңес Одағына қарсы сатиралық "Қызыл Армия офицерінің естеліктері" бірнеше рет қайта басылды.
Sergiusz Piasecki (; 1901 in Lachowicze near Baranowicze – 1964 in Penley, London) was one of the best known Belarusian Polish writers of the mid 20th century. He was mainly portraying life of criminals and lowlifes of Minsk, which he knew very well, as well as work of Polish spies in Soviet Union and later the anti Nazi conspiracy in Wilno; he had personal experience in both matters. His novel written in prison, Lover of the Great Bear, published in 1937, was the third most popular novel in the Second Polish Republic. Following World War II, Piasecki's books were banned by communist censorship in the People's Republic of Poland. After the collapse of the Soviet Union, in early 1990s, Lover of the Great Bear became again one of the best selling books in the country according to Rzeczpospolita daily newspaper. His other novel, an Anti Soviet satire The Memoirs of a Red Army Officer, had already been reprinted several times.
Ерте өмір
Сергиуш Пиасецкий 1901 жылдың 1 сәуірінде (немесе 1899 жылдың 1 маусымында) Минск қаласынан 130 шақырым қашықтықтағы Лаховицеде, сол кезде Ресей империясының Солтүстік-Батыс аймағында (қазіргі Брест облысы, Беларусь) дүниеге келді. Кейінгі күнді Пиасецкий билікті жаңылыстыру үшін бірнеше рет айтқан. Ол пошта бастығы Михал Пиасецкий мен қызметші Клаудия Кукаловичтің заңды емес ұлы болды. Оны өгей анасы Филомена Грушевская тәрбиеледі, ол оны физикалық және рухани жағынан қорлаған. Оның отбасы үйде тек орыс тілінде сөйлесетін, ал ол кейінірек түрмеге қамалғанға дейін поляк тілін білмеді. Оның балалық шағы өте қиын болды, себебі мектептегі балалар оның поляк тегін мазақтап, "Лах" деп атады. Пиасецкий орыс мектебін жек көреді – кейін түсіндіргендей, жетінші сыныпта ұстазына тапаншамен шабуыл жасады. Түрмеге сотталғаннан кейін қашып кетті, осылайша оның ресми білімі аяқталды. Түрмеден қашқаннан кейін ол Мәскеуге бет бұрды, онда Қазан революциясын бастан кешірді және жақын достарының қазасын көрді. Содан бастап ол коммунистік идеологияға деген наразылығын білдірді. 1919 жылы ол Беларусь "Ақ" ұйымының мүшесі ретінде Минскіге сапарлады.
Айқындық
Өмірі, еңбектері және аңызы туралы монографиясында зерттеуші Кшиштоф Полехоньский Пиасецкийдің қайда болғаны туралы қолжетімді көптеген деректер шындыққа сай келмейтінін, тіпті жазушының өзі айтқандары да күмәнді екенін атап өтті. Бұл қарама-қайшылықтар оның барлау қызметінде жұмыс істегенінен туындаған болуы мүмкін, бірақ оның көптеген жеке баяндарының рас екенін растауға жол жоқ. Пиасецкийдің Вильнюстегі мекенжайлары және ол тұрған үйлердің тізімдері табылмады. Пиасецкийдің ұлының қолындағы жеке құжаттары – Ядвига Васкьевичпен неке куәлігінің көшірмесі немесе ұлы Владислав Томазевичтің туу туралы куәлігі сияқты – Вильнюс мұрағатындағы іздестірулер көрсеткендей, жалған екенін Полехоньскийдің өзі анықтады. Оның эвакуациялық куәлігінің нақтылығын анықтау мүмкін емес. Лукишки түрмесінің тұтқындар фотоархивінде оның суреті жоқ. Вильнюс тұрғындары арасында оның тұрғанына ешқандай дәлел жоқ. Ол қонақ үйде болған болуы мүмкін. Ол Польша қарсыласымен ынтымақтастық еткен және 1943 жылы Польшаның жер асты соттарының шешімімен өлім жазасын орындайтын атқарушыға айналды. Соғыс кезінде оның "Суч", "Кира" және "Конрад" деген аттары болды. Кейін ол өзінің соғыс оқиғалары туралы екі кітап жазды: "Вейжа Бабел" (Бабел мұнарасы) және "Адам мен Хауа" (Адам мен Хауа). Ол немістермен ынтымақтасқан деген жалған айыппен Йозеф Маккевичті өлтіруге бұйрық алды. Бірақ Пиасецкий оны өлтіруден бас тартты, кейіннен Маккевичке тағылған айыптамалар Совет Одағы тарапынан жасалғаны белгілі болды.
Қалған жері
Соғыстан кейін Пьясецкий Польшада бір жыл бойы құпия полициядан жасырынды. 1946 жылғы сәуірде ол Италияға қашып кетті, онда өзінің «Kochanek Wielkiej Niedzwiedzicy» романының итальян тіліне аудармасын тапты. Көп ұзамай ол эмиграцияда тұратын поляк жазушыларымен, соның ішінде Ежи Гидройцпен байланысқа түсті. 1947 жылы Пьясецкий Англияға көшті, оның аты Польша жазушыларының эмиграциядағы одағының қаулысында кездеседі, онда барлық мүдделі тараптар коммунистік билік астындағы елде жарияланымдарды тоқтатуға шақырылған. Бірде ол коммунизмді жоюға көмектесетін кез келген жұмысты қуана атқаратынын ашық айтты. Шетелде тұрып, Пьясецкий жазуын тоқтатқан жоқ. 1940 жылдардың соңында ол юмордың коммунистермен күресудің ең тиімді құралы екеніне келді. Сондықтан ол «Қызыл Армия офицерінің естеліктері» атты сатиралық туынды жазды, онда Қызыл Армия офицері Мишка Зубовтың 1939 жылғы 17 қыркүйекте жасаған жасағымен бірге Польшаға кірген шалқасы ұсынылған. Зубов өзінің «шалқасында» оның жалғыз мақсаты – сағат пен велосипеді бар барлық буржуазияны өлтіру екенін мәлімдейді. Пьясецкий ересек болғаннан кейін ағылшын тілін жетік меңгерді. Сергиуш Пьясецкий 1964 жылы 65 жасында Лондонда қайтыс болды. Оның Англиядағы Гастингс зиратындағы қабірінде 1899 жылғы 1 маусымда туылғаны жазылған.