Кіріспе

Автомобильдің шатыры

Қатты шатыр – автомобиль шатырының берік түрі, әдетте металлдан жасалған және көліктің дизайны, мықтылығы мен стилінің бөлігі. Кей жағдайларда қатты шатырды ажыратуға болады (көбінесе багаж бөлімінде сақтау үшін) немесе көліктің ішінде жиюға болады. Тірегі жоқ қатты шатыр (көбінесе жай ғана "қатты шатыр" деп аталады) – B тірегі жоқ автомобильдердің корпусының түрі.

Шығу тегі

Алғашқы автомобильдердің шатыры мен қабырғалары болмады, бірақ 1900 жылға қарай бірнеше машина мата шатырымен және қарапайым бүгілетін жоғарғы жақтарымен ұсынылды. Дегенмен, толық жабық корпусты (яғни, қатты шатыры мен қабырғалары бар) автомобильдер танымал болып, көп ұзамай қалыпты жағдайға айналды. Спрингфилд дизайнында есіктердегі жоғарғы жақтаулар бүктеліп, артқы шыны жақтаулары алынып, орындықтардың астында немесе артында сақталады. 1910-жылдардың соңында Cadillac "B" тіректері алынып тасталатын седанды ұсынды. Ертедегі тірексіз қатты төбелердің тағы бір түрі – "Калифорния төбесі", ол Лос-Анджелесте пайда болып, 1917 жылдан 1927 жылға дейін ең танымал болды. Бұл төбелер туристік автомобильдердің бүгілетін шатырларын ауыстыру және жақсы ауа райынан қорғану үшін машинаның бүйірлерін жабу мақсатымен жасалған. Бұл қосымша нарықтағы төбелердің бір мақсаты – жабық автомобильдің құнын тиісті ашық автомобильдердің бағасына жақындату болды. Автосаудагерлер ашық көліктерге "жазда салқын, қыста жылы және құрғақ" екенін көрсету үшін Калифорния төбесін орнатуға ынталандырылды. Қатты төбелер көбінесе ролик сияқты керіліп-жабылатын целлюлоид терезелермен жабдықталды, бұл ашық және жабық автомобильдер арасындағы төмен бағалы компромисс ұсынды.

Америка Құрама Штаттары

1916 жылға дейін әртүрлі қатты төбелі кузов түрлері болған. Chrysler Corporation 1946 жылы жеті тірексіз Town and Country қатты купелерді концепт көлік ретінде жасады, тіпті сол жылы Town and Country Custom Club Coupe деп аталатын жарнамасына осы кузов стилін қосты. 1951 жылы Plymouth Cranbrook Belvedere-ді 1953 жылға дейін төмен бағадағы екі есікті қатты төбе ретінде ұсынды. Қатты төбелерді жаппай өндіру 1949 жылы General Motors компаниясы екі есікті, тірексіз қатты төбелерді – Buick Roadmaster Riviera, Oldsmobile 98 Holiday және Cadillac Coupe de Ville модельдерін шығарғанда басталды. Олар, әрине, Buick басшысының әйелінен шабыттанды, ол әрқашан кабриолеттерде жүрген, бірақ төбесін ешқашан түсірмеген. Kaiser Frazer 1949 Virginian төрт есікті қатты төбенің ерте мысалы болды, бірақ бес бұрандамен бекітілген жұқа, хромдалған және шыныдан жасалған 'B' тірегі алынып тасталмайтын еді. Көлік кабриолет сияқты көріну үшін жасалған, ал төбесіне жұмсақ көрініс беру үшін нейлон немесе мақта жабылды. Екі есікті қатты төбелер 1950 жылдары тұтынушылар арасында танымал болды, ал екі есікті седан кузовы сатып алушылардың сұранысын жоғалтты. 1955 жылы General Motors алғашқы төрт есікті қатты төбелерді ұсынды. Екі есікті нұсқаларындағы үлгіні сақтай отырып, GM Солтүстік Америкадағы барлық брендтерінде төрт есікті кузов түрлері үшін бірдей арнайы қосымша атауларды пайдаланды. Cadillac үшін de Ville, Buick үшін Riviera, Oldsmobile үшін Holiday, Pontiac үшін Catalina және Chevrolet үшін Bel Air терминдері қолданылды. Басқа өндірушілер де өздерінің тірексіз модельдеріне ерекше атаулар берді. Ford оларды Victoria деп атады, Chrysler Newport қолданды, ал олардың люкс бөлімшесі Imperial Southampton атауын пайдаланды, Packard оларды Mayfair деп атады, ал Hudson-ның машиналары Hollywood деп аталды. Nash Country Club атауын қолданды, ал Studebaker-лер Starliners болды, бұл атау кейінірек Ford Galaxie қатты төбесі үшін қолданылды. 1956 жылға қарай АҚШ-тың барлық ірі автокөлік өндірушілері әртүрлі модельдер қатарында екі және төрт есікті қатты төбелерді ұсынды. General Motors жаңа модельдерін қайта жасап, барлық бөлімдерден және ең төмен бағадағы желілерден басқа барлық сериялардан төрт есікті қатты төбелерді ұсынды. Chrysler де Imperial, Chrysler, DeSoto, Dodge және Plymouth брендтері үшін екі және төрт есікті қатты төбелерді ұсынды. 1956 жылы American Motors Corporation Rambler желісіне алғашқы төрт есікті қатты төбелі универсалдарды енгізді. Келесі жылы Mercury Commuter қатты төбелі универсалдары екі және төрт есікті кузов түрлерінде қол жетімді болды. Chrysler 1964 жылға дейін Chrysler және Dodge 880 желілерінде төрт есікті қатты төбелі универсалдарды жасады. 1960 жылдар бойы екі есікті тірексіз қатты төбе осындай модель ұсынылатын көптеген желілерде ең танымал кузов стилі болды. Тіпті Chevrolet Impala сияқты отбасылық көліктерде де екі есікті қатты төбелер төрт есікті седаннан көбірек сатылды. Кейбір автомобиль желілері (мысалы, 1957-64 Cadillac және 1965–69 Corvair) тек тірексіз модельдерді ұсынды, тірексіз седан болған жоқ. Нағыз қатты төбелер соншалықты кең таралған еді, тіпті Popular Mechanics 1967 жылғы толық өлшемді Oldsmobile Delmont модельдерінде "тірек" седаны да бар екенін сипаттауға мәжбүр болды. АҚШ өнеркәсібінің соңғы тірексіз екі және төрт есікті қатты төбелері 1978 жылғы Chrysler Newport және New Yorker желілерінде болды. Содан бері АҚШ-тың ешбір өндірушісі тұрақты өндірісте нағыз қатты төбе ұсынған жоқ.

Еуропа

Түрлі еуропалық өндірушілер B бағанасы жоқ қатты шатырларды (әдетте купелер) жасады. Дегенмен, олар көбінесе бағанасыз қатты шатыр ретінде сатылмайды. Мысалдарға қазіргі Bentley Continental GT, 2008 жылғы Bentley Brooklands, 2001-2003 жылдарғы Renault Avantime, Rolls Royce Wraith және 2012-2017 жылдарғы Ford B Max кіреді. 1958-1964 жылдарғы Facel Vega Excellence – Еуропада жасалған төрт есікті қатты шатырлардың санатындағы сирек үлгілердің бірі. Неміс тірексіз қатты шатырларына Ford таңбасының бір бөлігі – Taunus автомобильдері кірді. Атап айтқанда, Ford Taunus P5 және Ford P7, соның ішінде P7A және P7B нұсқалары. Олардың B бағанасы бар стандартты купе түрлері болды, бірақ Hardtop Taunus модельдерінде B бағанасы болмады және барлық терезелер түсірілгенде көлік ішінде ашық ауа сезімін сыйлады. DKW – 1953 жылдан бастап үш есікті, сондай-ақ жылыжайдың артқы бөлігіндегі терезелерді (3=6 F91) және 1959 жылдан бастап алдыңғы әйнекті (1000 Coupe) жауып тұратын жалғыз неміс өндірушісі болды. Британдық тірексіз қатты шатырларға Sunbeam Rapier және Ford Consul Capri (355) кірді, олар американдық модельдерден айырмашылығы, орталық тірегі бар седан түрлеріне қарағанда аз сатылды. Жаңа Mini екі есікті седаны АҚШ-та қатты шатыр ретінде таныстырылды, бірақ оның ішінде құрылымдық B бағанасы бар, ол сыртқы жағындағы қара жиекпен жасырылған артқы терезелер арқылы көрінбейді. 2016 жылғы Mercedes E класының купесі W213 – заманауи тірексіз дизайнның мысалы.

Жапония

1965 жылдың шілдесінде Toyota үшінші буын Toyota Corona желісінде Жапонияның алғашқы екі есікті қатты шатырын ұсынды. Бұдан кейін бірнеше өндірушілер осы танымал стильді сәнді автомобильдің сыртқы түрі ретінде ұсынды. 1970 жылдары Toyota Crown тірексіз екі есікті қатты шатырлы нұсқада шығарылды. Nissan компаниясы Nissan Cedric және Nissan Gloria модельдерін төрт есікті седан және екі есікті қатты шатырлы стильдерде ұсынды, соңғысы "жоғары сапалы жеке автомобиль ретінде ұсынылды". Subaru 1971 жылы Subaru Leone моделімен нағыз екі есікті қатты шатырлы жаңа шағын купе ұсынды. Тірексіз қатты шатырлы модельдер седан нұсқаларынан қымбат әрі сәнді болды. 1980 жылдары Toyota Mark II, Nissan Laurel, Mazda Luce және Subaru 1989 жылдан 2009 жылға дейін Legacy/Outback седандары мен универсалдарымен бұл дизайнды жалғастырды, бірақ жасырын B тірегі бар нұсқада, ол дәстүрлі терезе дизайнына ауыстырылды, Legacy универсалдарының әйнек шатыр стилінен бас тартылды.

Ажырату мүмкін қатты үстіңгі қабаттар

Алып тасталатын қатты төбе – автомобильден алынып, көбінесе машинаның багаж бөлімінде сақталынатын қатты, шешілетін шатыр панелі.

Қалқымалы қатты үстіңгі қабаттары

Қалқымалы қатты шатыр (купе кабриолет немесе купе кабриолет деп те аталады) – жұмыртқаша тоқыма шатыры болмайтын, орнына автоматты түрде ашылып-жабылатын, көп бөліктен тұратын, өзіне-өзі сақталайтын шатыры бар кабриолеттің бір түрі. Мұндай шатырдың қатты бөліктері жарық өткізбейтін, жартылай өткізгіш немесе жеке-жеке басқарылатын болуы мүмкін.