Кіріспе

Сомалилендтің 2-ші президенті (1993-2002)

Мохамед Хажи Ибрагим Эгал (محمد حاجي إبراهيم عقال; 15 тамыз 1928 – 3 мамыр 2002) – 1993 жылдан 2002 жылы қайтыс болғанға дейін Сомалиленд президенті қызметін атқарған сомали саясаткері. Бұрын ол 1960 жылдың 26 маусымы мен 1 шілдесі аралығында Сомалиленд мемлекетінің премьер-министрі, сондай-ақ 1960 жылы он бір күнге Сомали Республикасының тұңғыш премьер-министрі және 1967 жылдан 1969 жылға дейін осы қызметте болды.

Өмірі және білімі

Эгал 1928 жылы Британдық Сомалилендтің бір бөлігі болған Одвейнде дүниеге келді. Ол Исаак тайпасының Хабар Авал руының Иса Муссе тармағынан шыққан. Ол бастауыш, орта және жоғары білімін бұрынғы Британдық Сомалилендте аяқтады, содан кейін Ұлыбританияға көшіп кетті. Эгал Аша Саид Әббиге үйленді, олардың үш ұлы мен екі қызы болды.

Сомалиленд мемлекетінің премьер-министрі

1960 жылдың 26 маусымында Эгал жаңадан тәуелсіз Сомалиленд мемлекетінің премьер-министрі болды, ол бес күннен кейін Сомалидің бұрынғы қамқорлық аймағымен бірігіп, 1960 жылдың 1 шілдесінде Сомали Республикасын құрды.

Мемлекеттік қызмет

Сомали Республикасының бірінші қорғаныс министрі (1960–1962), білім министрі (1962–1963), премьер-министр (1967–1969) және Үндістандағы елші (1976–1978) қызметтерін атқарды, бірақ Барре диктатурасы тұсында екі рет түрмеге қамалған.

Сомали Республикасының Премьер-Министрі

1967 жылы Абдирашид Али Шермарке президент болып сайланды және ол Эгалды премьер-министр етіп тағайындады. Ол әлі де премьер-министр қызметін атқарып, Вашингтон қаласында болғанда, президент Абдирашид Али Шермарке 1969 жылғы 15 қазанда қаза тапты. Содан аз уақыт өткен соң, генерал-майор Сиад Барре, бригадир генерал Мохамед Айнаше Гуле, подполковник Салаад Габире Кедие және полиция бастығы Джама Коршель басқаратын, жаңадан құрылған Жоғарғы революциялық кеңес (ЖЖК) билікті қолға алды. ЖЖК кейіннен елді Сомали Демократиялық Республикасы деп атады, бұрынғы азаматтық үкімет мүшелерін тұтқындады, саяси партияларды тыйым салды, парламент пен Жоғарғы сотты таратып, конституцияның күшін тоқтатты. Эгал елдің алғашқы үкіметінде атқарған маңызды рөлі үшін ЖЖК-мен тұтқындалған саясаткерлердің қатарында болды. Кейіннен босатылып, 1976-1978 жылдары Үндістанға елші болып тағайындалды, бірақ Барре режимі оны 1985 жылға дейін құлық жасады деген айыппен қайтадан түрмеге қамады.

Сомалиленд президенті

Егал көтерілісші топтарды қарусыздандырып, оларды қайта оңалтуға, Сомалилендтің солтүстік-батыс аймағы мен экономикасын тұрақтандыруға, шетелдік елдермен екіжақты сауда қатынастарын орнатуға, Сомалилендтің жаңа валютасы – Сомалиленд шиллингін, сондай-ақ Сомалиленд паспортын және Сомалилендтің ұлттық туын енгізуге, Сомалидегі ең табысты және күшті қарулы полиция және әскери күштерді құруға сәттілік танытты. Сомалиленд Республикасының президенті қызметін атқарган кезінде, Эгалдың сепаратистік идеяға берілгендігіне күмән келтіріліп, оған қарсы шыққандар болды, әсіресе Сомалидің Ұлттық Қозғалысы (СНМ) ішіндегі радикалды топтар, олар ол Сомалидің қалған бөлігіндегі саяси тұлғалармен келісуді әлі де үміттенеді деп сенді. 2001 жылдың тамызында Эгал бірнеше аймақтық депутаттар ұсынған, оны сепаратизмді жартылай қолдайтындығы айыптаған ұсыныстан бір дауыс айырмасымен құтылды. Сол жылы IRIN агенттігіне берген сұхбатында СНМ жетекшісі Абдирахман Авале Эгал туралы: «Ол тәуелсіздік жақтасымын десе, ол тек ішкі тұтынуға арналған. Ол мұндағы халыққа бір нәрсе айтады, ал басқа жерде сөйлеген сөздерінде Сомали бір күні бірігеді деп нақты айтады. Оңтүстік аймақтың халқы өз үйлерін тәртіпке келтіргенде олармен сөйлесіп, келіссөздер жүргіземіз дейді. Ол халыққа бір нәрсені, ал халықаралық қауымдастыққа басқа нәрсені айтады» деді.

Өлім

Эгал 2002 жылғы 3 мамырда Оңтүстік Африканың Претория қаласындағы әскери госпитальде операция кезінде қайтыс болды. Оның денесі мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі үшін Сомалилендке жеткізілді, содан кейін үш ұлы оның өсиетімен әкесінің қасына жерледі. Берберадағы жерлеу рәсіміне шамамен 4 мың адам қатысқандығы хабарланды, ал аймақтық парламент жеті күндік аза тұруды жариялады. Дахир Раяле Кахин келесі күні жаңа президент ретінде қызметке кірісті.