Кіріспе

1991 жылы түсірілген фильм, Héctor Babenco-ның туындысы

«Құдайдың алқаптарында ойнайтын» – 1991 жылы түсірілген, американдық жазушы Питер Маттиессеннің 1965 жылы жарық көрген, осы аттас романы негізінде түсірілген, Héctor Babenco режиссерлік еткен эпикалық оқиғалы драмалық фильм. Сценарийін Бабенко мен Жан Клод Каррьер жазды, басты рөлдерде Том Беренджер, Джон Литгоу, Дэрил Ханна, Эйдан Куинн, Том Уэйтс және Кэти Бейтс сомдады. Режиссер және продюсер Джеймс Кэмерон «Құдайдың алқаптарында ойнайтын» фильмі 2009 жылғы «Аватар» блокбастеріне үлгі ретінде алынғанын айтты.

Сюжет

Екі зерттеуші, Льюис Мун мен Вольф, ұшақтағы отын біткеннен кейін Бразилия Амазонкасының тереңдігіндегі Мауэ-де-Деус (португалша: Құдайдың анасы) қаласында қалып қояды. Жергілікті полиция бастығы өзен жоғарысында тұратын Ниаруна тайпасының ауылын көшіруді қалайды, себебі олар алтын іздеушілердің шабуылына ұшырап, провинциялық үкіметпен оған мәселе тудырмауы керек. Бастық Мунмен келісім жасайды: егер ол және оның жалдамалы серігі Ниаруна ауылын әуеден бомбалап, оларды ығыстырса, оларға ұшаққа жететін отын беріліп, кетіп қалуға рұқсат етіледі. Қайта туған христиан евангелисі (және миссионер) Мартин Кварриер және оның әйелі Хейзел, ұлы Биллимен бірге Ниаруна тайпасына христиан дінін тарату үшін келеді. Олар Мауэ-де-Деусқа Ниарунадан көмекші Лесли мен Энди Хьюбендермен кездесу үшін жетеді. Қалаға келгенде, олар бұрынғы миссионер Ниаруна тайпасымен жанжалдасып өлгендіктен, миссионерлік жұмысты қайта жаңғыртуды көздеген католик священнигімен танысады. Мун мен Вольф Ниарунаға шабуыл жасау үшін ұшақпен жолға шығады. Бірақ, қауымды өз көзімен көргеннен кейін, сондай-ақ ұшаққа жебе атып жатқан жергілікті адамды көргеннен кейін, Мун ойынан қайтады. Ұшақ Мауэ-де-Деусқа қайта оралады. Сол түні, Вольф, Кварриер және священникпен әңгімелескеннен кейін, Мун жергілікті есірткіні қолданып, галлюцинация көре бастайды. Ол ұшағымен жалғыз ұшып, Ниаруна ауылына парашютпен түседі. Мун, жартылай шайен үндісі, Ниаруна тайпасымен бірігіп кетеді. Ол Ниаруна құдайларының бірі "Кису Му" ретінде қабылданып, Ниарунаның өмірі мен мәдениетіне бейімделе бастайды. Төрт евангелист миссионерлік жұмысын құру үшін өзен бойымен саяхаттайды. Католиктерге көшкен жергілікті үндістер Ниаруна тайпасының келуін күтіп, келіп тоқталады. Олар келіп, Кварриерлер ұсынған сыйлықтарды қабылдап, көп уақыт болмайды. Жас Билли қара су қызуынан (малярияның ауыр асқынуы) қайтыс болады, бұл Хейзелдің ақыл-санасын жоғалтуына себеп болады. Ол Мауэ-де-Деусқа қайтарылады. Мартин Леслимен дауласып, бірте-бірте имандылығынан айырыла бастайды. Осы уақытта Мун Эндидің жалаңаш жүзіп жүргенін көреді. Олар сүйіскеннен кейін, Мун суық тиіп қалады. Ол Ниаруна лагеріне оралып, кездейсоқ инфекция таратады. Тайпаның көп бөлігі ауырады. Мун мен тайпа басшылары Лесли миссионерінен дәрі сұрап жалбарынады. Лесли бас тартады, бірақ Мартин дәрі-дәрмек беруге келіседі. Ол миссионерлердің жас көмекшісімен бірге Ниаруна ауылына барады. Ауылға келгеннен кейін, Мартин Мунмен сөйлескен соң, бомбалау үшін тікұшақтар келіп қонады. Мартин бомбалаудан аман қалады, бірақ көп ұзамай оның көмекшісі оны өлтіреді. Мунның құдай емес, адам екені анықталады. Ол қашып, жалғыз қалады.

Өмірбаян

Продюсер Саул Зенц бұл фильмді алғаш рет 1965 жылы түсіруге тырысты. Ол MGM компаниясының Питер Маттиессеннің романына құқығы бар екенін анықтады. Зенц 1989 жылға дейін MGM-дегі жоғары лауазымды тұлғалар ауысып тұрған сайын осы мүлікті сатып алуға талпынды, сонда жаңа студия басшылары Джей Кантер мен Алан Лэдд кіші MGM фильмді түзбейтінін шешті. Одан кейін Зенц құқықтар үшін 1,4 миллион доллар төледі. 1983 жылы Тейлор Хакфорд пен Кит Бариш фильмді алуға ұсыныс жасады, бірақ компания MGM/UA Entertainment Co. тарапынан фильмді бірлесіп дамыту туралы келісімді бұзғаны үшін сотқа тартылды. Фильм Бразилияның Пара штатындағы Белем қаласында түсірілді. Фильм АҚШ-та 1991 жылдың 6 желтоқсанында кинотеатрларда көрсетілді. Фильм VHS және Laserdisc форматтарында шығарылған болса да, АҚШ-та DVD немесе Blu-ray форматтарында шығарылмады, бірақ оны Google Play, Amazon Prime Video және YouTube арқылы цифрлық түрде (тек стандартты сапада) сатып алуға немесе жалға алуға болады. Mill Creek Entertainment 2023 жылдың 26 қыркүйегінде The Apostle фильмімен бірге фильмнің панорамалық және сканерленген нұсқасын DVD-де шығарды.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes киносыншыларының 57%-ы фильмге оң баға бергенін хабарлады, бұл бағалау 7 сыншының пікіріне негізделген. Белгілі Chicago Sun Times газетінің сыншысы Роджер Эберт романды оқып, фильмнің оның тақырыптарына адал екеніне сенді және фильмге 4 жұлдыздың 3,5-ін берді. Шолуында Эберт продюсер Саул Зенцтің «экрандауға келмейтін» материалдарды өндірудегі тәжірибесі бар екенін айтады. Ол былай деп жазды: «Оны көру – адал ниеттерімен жамандыққа себеп болатын және осы арқылы зұлым адамдардың жолына кедері келтірмейтін әлем туралы моральдық пьесаны көруге татыу. Фильм, негізінен, барлық халықтың өз құдайларына араласпай ғибадат ету құқығы бар екенін көрсетеді, бірақ егер сіздің құдайыңыз жерде және ағаштарда өмір сүрсе, онда біз сіздің жеріңізді жойсақ, сіздің құдайыңызды өлтіреміз деген тұжырымға жетеді. Бұл ойлар фильмнің өзінде, түсірілу әдісінде, локациялардың таңдалуында жатыр, бізге айтылмайды, біз оларды сезінеміз». The New York Times газетінен Винсент Канби фильм туралы қарама-қайшы пікірде болды, бірақ актерлік шеберлігі мен сценарийін ұнатып, былай деп жазды: «Құдайдың даласындағы ойын» тегіс өрбімейді, бірақ көбінесе жақсы ойнатылады. Литгоу мырза және Ханна ханым, әр фильмде актерлік өнеріне сенімділікпен қадам басады, ерекше жақсы жазылған күрделі рөлдерде жақсы ойнайды. Фильмде керемет алдыңғы соңғы эпизод болғанымен, оның қалай аяқталуы белгісіз. Ол бір түрлі жоғалып кетеді, мүмкін, өзінің лайықты пессимизмін жұмсартуға тырысады». Northwest Herald басылымына жазған сыншы Джеффри Уэстхофф фильмге наразылық білдіріп, «Кейбір кітаптар кітап ретінде қалуы керек» деді.