Джон Линдли: Англиялық ботаник, бағбан және орхидея зерттеушісі
John Lindley
Джон Линдли (1799-1865) – ағылшын ботанигі, бағбаншы, орхидеялар маманы. Өмірбаяны, отбасы, ерте балалық шағы және гүл өсірумен айналысуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын ботанигі, бағбаны және орхидеялар зерттеушісі (1799–1865)
English botanist, gardener and orchidologist (1799–1865)
Джон Линдли ФРС (5 ақпан 1799 – 1 қараша 1865) – ағылшын ботанигі, бағбаны және орхидеялар зерттеушісі.
John Lindley FRS (5 February 1799 – 1 November 1865) was an English botanist, gardener and orchidologist.
Алғашқы жылдар
Джон Линдли Англияның Норвич қаласына жақын Каттон ауылында дүниеге келді. Ол Джордж және Мэри Линдлидің төрт баласының бірі болған. Джордж Линдли балабақшашы және жеміс-жидектерді зерттеуші болды, сондай-ақ коммерциялық балабақша бағын басқарды. Ол бау-бақша шаруашылығында көп білімді болғанымен, кәсіпорын табысты болмады және Джордж қарызға батты. Бала кезінде ол бақта көмектесіп, сонымен қатар Норфолк ауылдық жерінде өсетін жабайы гүлдерді жинады. Линдли Норвич мектебінде оқыды. Ол университетте білім алуды немесе әскерде қызмет етуді қалаған, бірақ отбасының мұндай мүмкіндігі болмады. 1815 жылы ол Лондон тұқым саудагерінің Бельгиядағы өкілі болды. Осы кезде Линдли ботаник Уильям Джексон Хукермен танысты, ол оған ботаникалық кітапханасын пайдалануға рұқсат берді және оны сер Джозеф Бэнкспен таныстырды, ол оған гербарийінде көмекші болып жұмыс істеуді ұсынды. Оның алғашқы жарияланымы 1819 жылы L. C. M. Richard-тың "Analyse du fruit" еңбегінің аудармасы болды, ал 1820 жылы жаңа түрлердің сипаттамалары мен өзі салған суреттері бар түпнұсқа "Monographia Rosarum" жарық көрді, содан кейін 1821 жылы "Monographia Digitalium" және "Pomaceae туралы байқаулар" жарияланды, олардың барлығы Линней қоғамына ұсынылды.
Born in Catton, near Norwich, England, John Lindley was one of four children of George and Mary Lindley. George Lindley was a nurseryman and pomologist and ran a commercial nursery garden. Although he had great horticultural knowledge, the undertaking was not profitable and George lived in a state of indebtedness. As a boy he would assist in the garden and also collected wild flowers he found growing in the Norfolk countryside. Lindley was educated at Norwich School. He would have liked to go to university or to buy a commission in the army but the family could not afford either. He became Belgian agent for a London seed merchant in 1815. At this time Lindley became acquainted with the botanist William Jackson Hooker who allowed him to use his botanical library and who introduced him to Sir Joseph Banks who offered him employment as an assistant in his herbarium. His first publication, in 1819, a translation of the Analyse du fruit of L. C. M. Richard, was followed in 1820 by an original Monographia Rosarum, with descriptions of new species, and drawings executed by himself, then in 1821 by Monographia Digitalium, and "Observations on Pomaceae", which were both contributed to the Linnean Society.
Мансап
Линдли Лондонға Банкс үйіне жұмысқа түсті. Ол Роза және Дигиталис туыстарына ден қойды және "Розаның ботаникалық тарихы" атты монографиясын жариялады, онда жетпіс алты түрді бөліп көрсетті, он үш жаңа түрді сипаттады және өзі салған он тоғыз түрлі-түсті суреттермен безендірілді. Ол Джозеф Сабинмен танысты, ол үлкен гүлдер жинағын өсірді және Лондон Бау-бақша қоғамының хатшысы болды. Оның жұмысы Банкс қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң күрт аяқталды. Банкстің достасының бірі, бай саудагер Уильям Кэтли, Линдлиге Барнеттегі бағында жаңа өсімдіктерді суреттеп, сипаттап беру үшін жалдамақы төледі. Ол сондай-ақ "Digitalia Monographia" басылымын шығаруға қаржы жұмсады. (Кейін Линдли оның құрметіне орхидеялар туысына Кэтлея деген ат берді.) 1820 жылы, жиырма бір жасында Линдли Лондон Линней қоғамының мүшесі болып сайланды. 1821-1826 жылдары ол өзі салған түрлі-түсті суреттері бар "Collectanea botanica or Figures and botanic Illustrations of rare and curious exotic Plants" атты фолиолық еңбегін жариялады. Бұл өсімдіктердің көптегені оның өмір бойы қызығушылық танытқан Орхидея тұқымдасына жататын. Линдли 1822 жылы Корольдік Бау-бақша қоғамының және оның Чизвиктегі жаңа бағының көмекші хатшысы болып тағайындалды, онда ол өсімдіктер жинағын бақылады. 1822 жылдан бері Бағбандық қоғамның көмекші хатшысы, 1829 жылы Линдли Лондон Университетінің колледжінде ботаника кафедрасының профессоры болып тағайындалды, ол 1860 жылға дейін осы лауазымда қалды. Ол сондай-ақ 1831 жылдан бастап Корольдік институтта ботаникадан дәріс берді, соның ішінде 1833 жылғы Корольдік институтының Рождестволық лекциясын оқыды, ал 1836 жылдан бастап Челси физикалық бағында 1830 жылдардың соңында қоғамның гүл көрмесін ұйымдастырды. Линдли Томас Ливингстон Митчеллдің 1838 жылғы экспедицияларынан әкелінген өсімдіктерді сипаттады және 1839 жылғы Эдвардстың ботаникалық тізіміне қосымша жазды, онда Батыс Австралиядағы Суан өзені колониясының Джеймс Драммонд және Джорджиана Моллой жинаған өсімдіктер сипатталды. 1839 жылдың қарашасы мен 1840 жылдың қаңтары аралығында Эдвардстың ботаникалық тізімінде және аяқталуымен жеке жарияланған эскиз тоғыз қолмен боялған литографиялармен және төрт ағаш кесігімен суреттелді.
Lindley went to work at Banks’ house in London. He concentrated on the genera Rosa and Digitalis and published the monograph “A Botanical History of Roses” which distinguished seventy six species, describes thirteen new ones and was illustrated by nineteen coloured plates painted by himself. He became acquainted with Joseph Sabine who grew a large assortment of roses and was the Secretary of the Horticultural Society of London. His employment came to an abrupt end with the death of Banks a few months later. One of Banks’ friends, a wealthy merchant called William Cattley, paid Lindley to draw and describe new plants in his garden at Barnet. He also paid for the publication of “Digitalia Monographia”. (Later Lindley honoured him by naming the orchid genus Cattleya after him.) In 1820, at the age of twenty one, Lindley was elected a fellow of the Linnean Society of London. From 1821 to 1826 he published a folio work with coloured illustrations that he had painted himself, “Collectanea botanica or Figures and botanic Illustrations of rare and curious exotic Plants”. Many of these plants came from the family Orchidaceae with which he had a lifelong fascination. Lindley was appointed assistant secretary to the Royal Horticultural Society and its new garden at Chiswick in 1822, where he supervised the collection of plants. Assistant secretary to the Horticultural Society since 1822, in 1829 Lindley was appointed to the chair of botany at University College, London, which he retained until 1860. He also lectured on botany from 1831 at the Royal Institution, including delivering the 1833 Royal Institution Christmas Lecture, and from 1836 at the Chelsea Physic Garden, starting the society's flower show in the late 1830s. Lindley described the plants collected on Thomas Livingstone Mitchell's expeditions of 1838 and wrote an Appendix to Edwards's Botanical Register of 1839, describing plants collected by James Drummond and Georgiana Molloy of the Swan River Colony in Western Australia. The Sketch, which was published during November 1839 and January 1840 in Edwards’ Botanical Register and separately on its completion, was illustrated by nine hand coloured lithographs and four wood cuts.
Лондонның бау-бақша қоғамы
Осы шамада Лондон бау-бақша қоғамы, кейіннен Корольдік бау-бақша қоғамы болып аталған, Линдлиден гүлдердің, әсіресе раушандардың суретін салуды өтінді, ал 1822 жылы ол қоғамның бағының көмекші хатшысы болды. Қоғам тарихшысы Гарольд Р. Флетчер кейіннен оны «қоғамның тірегі және, мүмкін, оның ең адал қызметшісі» деп сипаттады. Енді тұрақты табысы болған соң, 1823 жылы ол Сара Фристоунға (1797–1869) үйленді. Олар ауылдық Актон Гринде үй жалдады, бұл орын қоғамның Тернхэм Гриндегі бағына ыңғайлы болды. Сол кезде Лондон бау-бақша қоғамының хатшысы Жозеф Сабин болды және ол қоғамның қаржылық мүмкіндігінен асып түсетін ірі жобаларға шығын жұмсауға рұқсат берді. Линдли тек наразылық білдіре алды, бірақ оның іс-әрекеттерін тоқтатуға қол жеткізе алмады. 1830 жылға қарай қоғамдың қарызы артып, тергеу комиссиясы құрылды. Сабин хатшы лауазымынан кетті, ал Линдли өз орнын сәтті қорғап, жаңа Құрметті хатшы Джордж Бентаммен бірге қоғамды дамытуға көмектесті.
About this time, the Horticultural Society of London, which became the Royal Horticultural Society at a later date, asked Lindley to draw roses and in 1822 he became the Assistant Secretary of the Society's garden. The Society's historian, Harold R Fletcher, later described him as “ the backbone of the Society and possibly the greatest servant it had ever had.” Now with a steady income, in 1823 he married Sarah Freestone (1797–1869). They rented a house in rural Acton Green, a location convenient for the Society's garden at Turnham Green. The Secretary of the Horticultural Society of London at that time was Joseph Sabine and he authorised expenditure on large projects beyond the Society's means. Lindley could only expostulate and was unsuccessful in moderating his actions. By 1830, the Society had mounting debts and a committee of enquiry was set up. Sabine resigned as Secretary and Lindley successfully defended his own position and carried the Society forward with the new Honorary Secretary, George Bentham.
Орта жастары
Сол кездегі көрнекті ботаник Джон Клаудиус Лудон, Линдлидің "Өсімдіктер энциклопедиясы" еңбегі бойынша ынтымақтастық сұрады. Бұл энциклопедия шамамен он бес мың гүлді өсімдік және папоротник түрін қамтыды. Бұл зор жұмыс болды және оның көп бөлігі Линдлидің жауапкершілігінде болды. 1829 жылы аяқталған бұл жұмыстың барысында және белгілерді мұқият зерттеу арқылы, ол Антуан Лоран де Жюссье жасаған "табиғи" жіктеу жүйесінің артықшылығына көз жеткізді – бұл жүйе, оның пікірінше, Линнейдің "Өсімдіктер энциклопедиясында" қолданылған "жасанды" жүйеден гөрі табиғаттың ұлы жоспарын көрсетеді. Бұл сенім "Британ флорасының синопсисі" (1829) және "Ботаниканың табиғи жүйесіне кіріспе" (1830) еңбектерінде көрініс тапты. 1828 жылы Линдли Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1833 жылы Мюнхен университетінің философия докторының құрметті атағымен марапатталды. Франция, АҚШ және Швейцариядан да марапаттар алды. 1829 жылы Линдли табысын арттыру мақсатымен, жаңадан құрылған Лондон университетінде ботаника профессоры болды, сонымен қатар Корольдік бау-бақша қоғамындағы қызметін жалғастырды. Ол өзі университет бітірмегенімен, еңбекқор ұстаз болды және аптасына алты сағаттан лекция оқыды. Қолда бар оқулықтарға қанағаттанбағандықтан, ол студенттері үшін бірнеше ботаникалық оқулықтар жазды. Жозеф Банкс және оның меценаты үшінші Георг қайтыс болғаннан кейін Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтар құлдырауға ұшырады. Үкімет бақтардың болашағы туралы есеп дайындауды Линдлиге, Джозеф Пакстонға және Суррей графының бас бағбаны Джон Уилсонға тапсырды. 1845 жылы Линдли картоп шіруі мен Ирландиядағы ашаршылықты зерттеу үшін Үкімет құрған ғылыми комиссияның құрамында болды. Сол кезде саңырауқұлақтың қоздырғышы белгісіз болғандықтан, ауа райы кінәлі деп есептелді. Комиссия мәселені шеше алмаса да, олардың есебі Америкадан арзан бидай импортын тыйым салған 1815 жылғы Астық заңдарының жойылуына әкелді. Бұл картопқа тәуелді болған халыққа аурудың салдарынан азат болуға көмектесті. 1859 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Линдли өте еңбекқор болды және он жыл бойы жазған "Орхидеялы өсімдіктердің туыстары мен түрлері" сияқты бірнеше еңбектерін жариялады. Ол өз заманында орхидеяларды жіктеудегі ең білікті маман ретінде танылды. Бентам мен Хукер 1883 жылы оның атаған және сипаттаған 114 туысын, ал Пфицер 1889 жылы 127 туысын мойындады. Линдли көп жылдар бойы көптеген орхидея түрлерін және басқа да көптеген өсімдіктерді сипаттап, оларға атау берді және әрқайсысының сипаттамасын қысқаша түсіндірді. Ол басқа ботаниктер тарапынан жоғары бағаланды және 200-ден астам түрге "lindleyi", "lindleyana", "lindleyanum", "lindleyanus", "lindleya" және "lindleyoides" деген эпитеттермен құрмет көрсетілді.
An eminent botanist of the time, John Claudius Loudon, sought Lindley's collaboration on his “Encyclopedia of Plants”. This covered nearly fifteen thousand species of flowering plants and ferns. It was a massive undertaking and Lindley was responsible for most of it. During his labour on this undertaking, which was completed in 1829, and through arduous study of character patterns, he became convinced of the superiority of the "natural" classification system devised by Antoine Laurent de Jussieu – a system that he believed reflected the great plan of nature as distinct from the "artificial" system of Linnaeus followed in the Encyclopaedia of Plants. This conviction found expression in A Synopsis of British Flora, arranged according to the Natural Order (1829) and in An Introduction to the Natural System of Botany (1830). In 1828 Lindley was elected a fellow of the Royal Society of London and in 1833 was awarded the honorary degree of Doctor of Philosophy from the University of Munich. Other honours came from France, the United States and Switzerland. In 1829 Lindley sought to augment his income and became professor of botany at the newly established London University while still continuing his post at the Royal Horticultural Society. He had not been to university himself but apparently was an excellent teacher, giving six hour long lectures each week. Being dissatisfied with what was available, he wrote some botanical textbooks for his students. After the death of Joseph Banks and the death also of their patron, King George III, the Royal Botanic Gardens at Kew went into a decline. The Government commissioned a report on their future to be prepared by Lindley, Joseph Paxton and John Wilson, head gardener to the Earl of Surrey. In 1845, Lindley was part of a scientific commission set up by the Government to investigate potato blight and the Irish famine. The cause of the fungal disease was not known at the time and the weather was thought to be to blame. Although the commission was powerless to solve the problem, their report brought about the repeal of the 1815 Corn Laws which had forbidden the import of cheap wheat from America. This helped to alleviate the effects of the disease on populations that had become reliant on the monoculture of potatoes. He was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1859. Lindley was very industrious and published a number of works including ‘’The Genera and Species of Orchidaceous Plants’’, the writing of which occupied him for ten years. He was acknowledged to be the top authority on the classification of orchids of his time. Bentham and Hooker, writing in 1883, accepted 114 genera he had named and described, and Pfitzer, in 1889, accepted 127. Over many years, Lindley had described a large number of orchid species, and many other plants, naming them and giving each a concise description of the plant’s characteristics. He was held in high regard by other botanists and was honoured by naming more than 200 species with the epithets "lindleyi", "lindleyana", "lindleyanum", "lindleyanus", "lindleya" and "lindleyoides".
Кейінгі жылдар
1861 жылы Линдли Оңтүстік Кенсингтондағы халықаралық көрмеге британдық колониялардың экспонаттарын ұйымдастыруға жауапкершілік алды. Бұл өте шаршатарлық жұмыс болды және оның денсаулығына кері әсерін тигізген сияқты. Оның есте сақтауы да нашарлай бастады. Ол сол жылы университеттегі профессорлық қызметінен, ал екі жылдан кейін Корольдік бау-бақша қоғамының хатшысы лауазымынан қанағаттанды.
In 1861, Lindley took charge of organising the exhibits from the British colonies for the International Exhibition at South Kensington. This was exhausting work and seems to have taken a toll on his health. His memory also began deteriorating. He resigned his university professorship that year and his position as Secretary to the Royal Horticultural Society two years later.