Кіріспе

Төсек жамылғысының түрі

Жамылғы – дененің көп бөлігін жабуға немесе орап алуға жеткілікті үлкен, жұмсақ матадан жасалған және конвекция арқылы жоғалатын дене жылуын сақтап, денеге жылу беруге қабілетті, қалың мата.

Этимология

Бұл термин «бланк» деп аталатын нақты матаның жалпылануынан туындады, ол тығыз тоқылған, боялмаған жүн мата. Басты теория бойынша, бұл атау 14 ғасырда Англияның Бристоль қаласында тұрған фламанд тоқымашысы Томас Бланкеттің (Бланкетт) есімінен шыққан. Дегенмен, терминнің бұрынғы қолданылуы да мүмкін, ол 1278 жылға дейін куәландырылған және «ақ» деген мағынаны білдіретін «blanc» сөзінен алынған көне француз тіліндегі «жамылғы» сөзінен қабылданған болуы мүмкін. Уильям Шекспир «жапқышпен немесе жапқыш сияқты жабу» мағынасында «жапқыш» етістігін алғаш қолданған адам ретінде танылады. 1608 жылы жарық көрген «Король Лир» пьесасында Эдгар кейіпкері былай дейді: «Менің бетімді кірмен жабатынмын, белді жапқышпен жабатынмын, әйтпесе шашым түйін-түйін болады».

Тарих

Ежелгі кезде "Камбала" деп аталатын жамылғы түрі тіркелген. VII ғасырдағы қытай саяхатшысы және ғалымы Сюаньцзян 629-645 жылдар аралығында Үндістанға жасаған сапары туралы жазған саяхатнамасында осы затты атаған. Ол "камбала" дегенді қой немесе ешкінің жүнінен жасалған жүн мата деп сипаттайды. Ол оны киім материалының бір түрі ретінде жіктеген. Санскрит тілінде "камбала" сөзінің мағынасы – "жүн жамылғы". Үндістанның ежелгі мәтіні – Атхарваведаға сәйкес, камбала – шал, жамылғы сияқты материалдарды білдіретін жалпы атау. Ескі үнді жамылғыларының басқа да түрлері: "кека лаках", "каламитика", "таличчакам", "вараванах", "сарумитика", "паристомах", "самана табхад", "турангастаранам", "варнакам", "паристомах", "самана табхад". Олардың қалың түрлерін шаруалар мен малшылар қолданған. Кейбіреулері жылқы, піл, бұқа сияқты жануарлардың үстіне төсеу үшін пайдаланылған.

Түрлері

Жүн сияқты көптеген жамылғы материалдары қолданылады, себебі олар қалың және құрылымы тығыз болады, бірақ жеңіл жамылғылар үшін мақта да қолданылуы мүмкін. Жүн жамылғылар мақтаға қарағанда жылырақ және салыстырмалы түрде жақынырақ өртеуге төзімді. Ең көп таралған жамылғы түрлері – тоқылған акрил, тоқылған полиэстер, күміс түлкі, мақта, флис және жүн. Жамылғылар экзотикалық өнермен және жібек сияқты ерекше материалдармен де жасалады, мысалы, ілмекпен тоқылған афған жамылғысы. «Жамылғы» термині көбінесе жапқыш, көрпе және пуховиктермен шатастырылады, өйткені олардың барлығы бірдей мақсатта қолданылады.

Қолданылуы

Ғасырлар бойы әскерлер жамылғыларды пайдаланып келеді. Әскерилер жүн жамылғының ең ірі жеке тұтынушыларының бірі болып табылады. Әскери жамылғылар көбінесе 20 микроннан қалың талшықтары бар, қараңғы сұр түсті болады. Сәбилерді суықтан қорғау үшін арнайы «сәби жамылғылары» қолданылады. Кішкентай балалар (және кейбір ересектер) жамылғыны көңіл көтеру үшін де пайдаланады. Адамдар пикникке немесе шөпті немесе лайлы жерге киімдерін кірлетпей отыру үшін жамылғыны жерге жайып қояды. Осы мақсат үшін арнайы уақытша жамылғылар жасалған.