Кіріспе

Солтүстік Африканың жеңіл ат әскері француз қызметіндегі Осман ат әскерлері корпусы.

Спахилер (spa. i) – француз армиясының жеңіл ат әскері полктері, негізінен Алжир, Тунис және Марокконың араб және бербер халқынан құралған. Қазіргі француз армиясы спахилердің бір полкін бронеттік бөлімше ретінде сақтап келеді, ал қазіргі кездегі әскери қызметшілер материктік Франциядан тағайындалады. Сенегал да президенттік қауіпсіздік қызметінде спахи тарихынан бастау алатын атты әскер бөлімін ұстап тұр: Қызыл гвардия.

Этимология

Атауы – осман түрік тіліндегі "сипахи" сөзінің француз тіліндегі нұсқасы, бұл сөз жаңа парсы тіліндегі "сепах" сөзінен туындаған, ол "әскер" немесе "атты әскерлер" мағынасын береді; немесе "жауынгерлер" дегенді білдіретін "сипари" сөзінен шыққан.

Ерте тарих

1830 жылы Алжирдің француздық оккупациясынан кейін, Солтүстік Африкадағы қызметке тағайындалған жеңіл атқыштар полкіне, жергілікті жұмылдырылған жалдамалы атты әскерлердің бөлімдері қосылды. Бұл қосымша әскерлер «шассер-спахи» деп аталды. 1834 және 1836 жылдар аралығында олар төрт эскадрильяға ұйымдастырылды. 1841 жылы сол кездегі 14 эскадрилья бір спахи корпусына біріктірілді. Соңында, 1845 жылы үш жеке спахи полкі құрылды: 1-ші Алжирлік, 2-ші Орандық және 3-ші Константинлік. Спахи полктері француздың Алжирді жаулап алу кезінде, Франко-прусс соғысында, Қытай-француз соғысының (1885) соңындағы Тонкинде, Марокко және Сирияны оккупациялауда, сондай-ақ екі дүниежүзілік соғыста кеңінен көзге түсті. Спахилердің бір отряды Қырым соғысында маршал Жак Лерой де Сен-Арноның жеке күзеті ретінде қызмет етті және Роджер Фентон оларды суретке түсірді. Спахилердің контингенті 1860 жылғы Солтүстік Қытай жорығына да қатысты. 1870-71 жылдардағы Франко-прусс соғысы кезінде спахилердің бір эскадрильясы Парижді қорғаған күштердің құрамына кірді, ал үш эскадрильядан тұратын уақытша полк Луара армиясына қосылды. 1871-72 жылдары Алжирде француз үкіметіне қарсы ірі көтеріліс, 3-ші спахилердің 5-ші эскадрильясының бүлік көтеруінен басталды, олар Францияға күштерді нығайту үшін жіберілген. Үшінші республика кезінде, 1871 және 1914 жылдар аралығында спахи бөлімдері Индоқытай, Тунис, Марокко, Сенегал және Мадагаскарда белсенді қызмет атқарды. Француз әскери күштерінің құрамында айқын көзге көрінетін спахилер көбінесе барлаушы, шабуылшы және күзетші ретінде шағын топтарда қызмет етті. 1844 жылғы Исли шайқасы (Марокко) ерекше жағдай болды, онда 1-ші және 2-ші спахи полктері толық құрамда сәтті шайқасты.

Жұмысқа қабылдау негізі

1914 жылға дейін француз армиясында төрт спахи полкі болды, олардың үшеуі Алжирде, ал біреуі Тунисте орналасқан. Атты әскер ретінде Спахилердің құрамында негізінен француз офицерлерінің басшылығымен араб және бербер сарбаздары болды. Дегенмен, бұл бөлініс толық болған жоқ, қатарда әрдайым белгілі бір мөлшерде француз еріктілері болды (мысалы, кейін танымал лирик ақын Раймонд Ассо 1916-1919 жылдар аралығында спахи қызметінде болды). Қатардағы әскердің 20 пайызы француздардан, ал қалғаны арабтар мен берберлерден тұрды. Бұған қоса, капитан шеніне дейінгі лауазымдардың белгілі бір саны мұсылман офицерлеріне сақталды. Сержанттар мен қатардағылардың арасында француздар да, мұсылмандар да кездесетін. Солтүстік Африкалық тирайлер (жаяу әскер) бөлімдерінен өзгеше, атты спахилер «үлкен шатырлардан», яғни араб және бербер қауымдастықтарының жоғары әлеуметтік топтарынан таңдалып алынды. Бұл корпустың құрылған кезіне дейін, Гийом Станислас Марей Монге әрбір жаңадан келген сарбаздың өзімен бірге ат әкелуін талап еткен уақытқа дейін соңғысы жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде спахи бөлімдерінің механикаландырылуына байланысты қатардағы француздардың саны артты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың тамызында соғыс басталғанда, спахилер Францияға жіберілді. Олар жылдам қимылды соғыстың бастапқы кезеңінде қатысты, бірақ траншеялық соғыс пайда болғаннан кейін олардың рөлі азайды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде марокколық спахи полктері құрылып, алжирлік әскері кеңейтілгенімен, жасақтардың саны артты. 1918 жылға қарай жеті спахи полкі болды, олардың барлығы Батыс майданында қызмет еткен. Бұған қоса, екі эскадрилья Chasseurs d'Afrique әскерлерімен бірге Осман империясына қарсы Синай және Палестина жорығында 5-ші жеңіл атты бригада құрамында қызмет етті. Бұл француз атты әскерінің біріккен күші 1-ші Миксте де Марш де Кавалери де Левант деп аталды. 1918 жылы марокколық спахилердің "жорықтық полкі" (Régiment de Marche des Spahis Marocains) Балқанда активті қызмет атқарды және Médaille militaire ұжымдық наградасын жеңіп алды.

Дүниежүзілік соғыстар аралығы

1921 жылы Спахи полктары он екіге дейін көбейді (1914 жылы төрт болған), және бұл жағдай тұрақты болып бекітілді. 1920 жылдары атты Спахи полктары Сирия және Ливан мандаттарында, сондай-ақ Мароккода белсенді қызметте кеңінен қолданылды. Олар Алжир мен Тунис елдеріндегі қауіпсіздік және гарнизондық міндеттерді атқаруға, сондай-ақ Франциядағы бөлімшелерге күш беруге жалғасты. 1930 жылдары Африкалық Шассёрлер мен Шетелдік легионның атты әскері механикаландырыла бастағанымен, Спахилер 1942 жылдан кейін ғана толығымен атты күш болмай қалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Спахи құрамында әрқайсысы екі полкпен және әлі де атты әскер болып саналатын үш тәуелсіз бригада болды. Әр полк бес офицер мен 172 сарбаздан тұратын төрт сабель эскадрильясынан құралды. 1940 жылы Францияда үш полк активті қызмет атқарды. Герман Балк оларды екі дүниежүзілік соғыста кездескен ең жақсы әскерлер деп есептеді. Spahi полкінің бірі (1-ші Régiment de Marche de Spahis Marocains) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бос Франция әскерлерімен қызметте ерекше көзге түсті. Виши үкіметі бақылауындағы Сирияда атты әскер бөлімі ретінде орналасқан полктің бір бөлігі 1940 жылдың маусымында Трансиордания шекарасын кесіп өтті. Эритреяда атты әскер болып қызметтен кейін, бұл бөлім британдықтар тарапынан Мысырда бронетранспорттық құралдармен қайта ұйымдастырылып, жабдықталды. Көлемді және механикаландырылған полк Мысырда, Ливияда және Тунисте қызмет етті, сондай-ақ 1944 жылдың тамызында Парижді азат еткен француз күштерінің құрамына кірді.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген Spahi полктері механикаландырылды, бірақ бірнеше эскадрильялар Солтүстік Африкадағы патрульдік жұмыстар үшін, сондай-ақ Франциядағы эскорт және басқа да салтанатты міндеттерді атқарды. 1961 жылға дейін Париждегі Бастилия күнінің жыл сайынғы парадында Spahi атты әскері дәстүрлі киімдерімен және ақ араб жылқыларымен әрқашан болды. Атты бөлімдерде арабтар мен берберлердің үлесі басым болғанымен, механикаландыру бронеполктерде француз кадрларының көптігіне әкелді. "Спахи" бронебөлімдері 1947-1954 жылдардағы Индокитай соғысында және 1954-1962 жылдардағы Алжир соғысында қатысты. Алжир соғысы кезінде 9-шы Алжир Spahi полкі атты күйін сақтап, жауынгерлік қызметте 24 адамнан айырылды. 1961 жылы бір эскадрильяға бір атты взвод пен полк фанфары (трубашылар) болғаннан басқа, бөлім толығымен механикаландырылды, ал оның жүздеген жылқылары Алжирде сатылды немесе Францияға қайтарылды. 6-шы Spahi полкі 1956 жылы, ал 9-шы полкі 1961 жылы таратылды. 1962 жылы Алжир соғысы аяқталғаннан кейін 2-ші, 3-ші, 4-ші және 8-ші Spahi полктері де таратылды, нәтижесінде бұрынғы марокколық 1-ші Spahi полкі ғана сақталды.

Бүгін

Бүгінде француз армиясында 1-ші Марокколық шпахилер полкі сақталып қалған. Бұл – Перс шығанағы соғысында қатысқан бронетранспорттық бөлім. Полк бұрынғы Спахи корпусының барлық дәстүрін сақтап келеді. 1984 жылға дейін полк Батыс Германияның Шпейер қаласында дислокацияланған. Олардың бұрынғы базасы қазір Шпейер техникалық мұражайы болып табылады. 1-ші шпахилер полкі қазіргі уақытта Лионның оңтүстігінде, Рона аңғарында, Францияда «Прованс есіктері» деп белгілі Валенса қаласында орналасқан, Дром департаментінде.

Бірқалыпты киімдер

Алжир және Тунис спахилері тарихының көп бөлігінде ерекше көзге түсетін зуав стиліндегі форма киген. Ол арабтардың биік бас киімі, қара тігісі бар қысқа қызыл жакет, ашық көк түсті белдік (sedria), кең қызыл белбеу және көк түсті кең шалбарлардан (ыстық ауа-райында ақ) тұрды. Төрт полк жакет алдыңғы жағындағы дөңгелек жалған қалталардың – tombeau-дың әртүрлі түстерімен ерекшеленді. Ақ түсті burnous, қызыл плащпен (марокколық спахилер үшін көк плащпен) бірге тағылды. Француз офицерлері ашық көк кепи, алтын қапталған қызыл түніктік және қызыл жолақты ашық көк шалбар киді. Мұсылман офицерлері араб және бербер сарбаздарының шығыс стиліндегі (tenue orientale) формасының күрделі нұсқасын киді. Француз спахилері ақ араб тымақ орнына қоңыр түйе жүнінен жасалған баулы феске кию арқылы ерекшеленді. Араб/бербер сарбаздары үшін қызыл Марокко былғарынан жасалған қысқа сабаттар немесе дәстүрлі Солтүстік Африка аяқ киімдері, ал француз сарбаздары үшін қара былғары қолданылды. 1915 жылдан бастап, Африка армиясының басқа бөлімшелерімен бірге, қызмет үшін практикалық хаки формасы қабылданды, бірақ 1927 жылы парад және күнделікті киім үшін классикалық қызыл және көк түсті шығыс формасы мен ақ burnous қайта қолданысқа енді. Салтанатты шараларға арналған атты эскадрильялар 1962 жылы таратылғанға дейін осы парад формасының сәл өзгертілген нұсқасын киді. Қазіргі 1-ші спахилер әлі де дәстүрлі ақ burnous және қызыл белбеуді, сондай-ақ бұрынғы марокколық полктердің көк плащтарын толық киімде киеді. 1915 жылы қабылданған ұзын етекті құмды хаки gandourah пальтосы кейде қазіргі рәсімдік форманың бір бөлігі ретінде пайда болады. Бас киім – қызыл forage cap немесе француз атты әскерінің стандартты ашық көк және қызыл кепісі. Француздық бронетехникалық атты әскері полкі үшін ерекше жағдай ретінде, ол алтын (әдеттегі күміс емес) таңбаларды қолданады. 7 желтоқсан 1841 жылғы «Ordonnance du Roi portant organisation de la cavalerie indigène en Algerie» жарлығы спахилерді француз армиясының тұрақты корпусы ретінде бекітіп, француз және жергілікті офицерлер үшін осы ерекшелікті белгілейді.

Жабдық

1914 жылы спахилердің қару-жарағына француз жеңіл атқышысының M1822/82 қылышы және 1892 жылғы карабин кірді. Жабдықтардың барлығы Солтүстік Африка үлгісіндегі және осы аймақта жасалған қара қызыл былғарыдан жасалған.

Индокитайлық спахи

Қысқа өмір сүрген кавалериялық бөлімдер, "спахи" деп аталатын, француз колониялық армиясы Индокитайда құрылды. Олардың алғашқысы 1861 жылы Кочинкинадан жиналған және 1871 жылы таратылған спахилер эскадрильясы болды. Екіншісі – 1883 жылы Тонкинде құрылған және бюджеттік себептермен 1889 жылы таратылған "Тонкин спахилері" кіші жасағы еді.

Сенегалдық спахи

Сенегал қазіргі президенттік қауіпсіздік бөлімі және салтанатты күзет ретінде спахи тегінен тараған атты әскер жасағын сақтайды. Солтүстік Африка атты әскерінен өзге, француздық Батыс Африкада спахилердің екі эскадрильясы құрылды. Сенегалдағы алғашқы спахилер 1843 жылы Батыс Африкаға тайпалық қақтығыстың туындауына қарсы шара қолдану үшін жіберілген алжирлік жасақ болды. Бұл взводтай бөлімде 25 француз және алжирлік спахи қалды және жергілікті тұрғындарды қабылдауға кірісті. Жаңа жергілікті сарбаздар Сенегал және Француз Суданының халқынан алынды, ал олардың француз офицерлері алжирлік спахи полктерінен тағайындалды. Сенегалдық спахилер 1853 және 1898 жылдар аралығында Францияның Батыс Африка территориялары – Чад, Судан және Конгода, сондай-ақ 1908 және 1919 жылдар аралығында Мароккода кең ауқымда қызмет етті. Сенегалдық спахи 1928 жылы үнемдеу шарасы ретінде таратылды, бірақ жаңадан құрылған атты жандармерияның құрамына кіретін кадрлық базаны құрады. Сенегал Республикасының қазіргі заманғы Ұлттық жандармериясы өзінің тарихын спахилерден бастайды, ал Қызыл гвардия әлі де француз кезеңінен қалған борну, фес және қызыл түсті киім киеді.

Алжирдің республикалық күзетшісі және Тунистің президенті

Қазіргі Алжир Республикалық гвардиясы салтанатты мақсаттар үшін атты жасақты қамтиды. Бұл бөлім 1962 жылға дейін француз спахтары қолданған ақ түсті барб аттарының сол тегіне отырғызылған және олардың ізашарларына ұқсас ақ жапырақтары бар қызыл және жасыл түсті форма киеді. Тунистің президентінің қауіпсіздік қызметінде де осындай салтанатты атты жасақ бар. 4-ші Тунистік спахи полкінен тараған қазіргі бөлім француз кезеңінің формасын сақтап, бірақ Тунис ұлттық түстерінің – қызыл және ақ түстерінде киеді.

Италиялық спахи

Ливияның итальяндық отаршылдық әкімшілігі 1912 және 1942 жылдар аралығында жергілікті жұмылдырылған спахи атқыштар эскадрильяларын құрды. Италиялық спахилер француз әріптестерінен айырмашылығы, олардың негізгі міндеті – ауылдық және шөлді аймақтарды патрульдеумен шұғылданатын атты полиция болды. Оларда итальяндық офицерлер болғанымен, олар ресми ливиялық кавалерия полктерінен (Савари) гөрі нашар ұйымдастырылған. Олар өздерінен жұмылдырылған шөл тайпаларының киім үлгісімен ұқсас әдемі киім киетін.