Кіріспе

2001 жылғы Цинциннати қаласындағы тәртіпсіздіктер – 2001 жылдың 9-13 сәуірі аралығында Огайо штатының Цинциннати қаласының орталық аймағындағы Рейн маңындағы ауданда және оның төңірегінде болған бірқатар азаматтық тәртіпсіздік оқиғалары. Олар қаланың орталығындағы Фонтан алаңында қарусыз афроамерикалық 19 жасар Тимоти Томасқа полицияның шабуыл жасауына полицияның тиімсіз жауап бергеніне қарсы бейбіт наразылықпен басталды. Бейбіт наразылық көп ұзамай құрбанның Рейннен жоғары орналасқан тұрғын үйіне қарай шеруге айналды. 19 жасар қарусыз афроамерикалық Тимоти Томас Цинциннати полициясының патрульдік қызметкері Стивен Роуч оны зорлық-зомбылықсыз құқық бұзушылықтар үшін ұстауға тырысқанда атып өлтіргеннен кейін жағдай ушықты. Аталған құқық бұзушылықтардың көп бөлігі жол қозғалысы ережелерін бұзу болды. Бұрыннан қалада полицияның қатыгездігі мен нәсілдік дискриминацияға қатысты бірнеше оқиғалар болғандықтан, жағдай шиеленісіп тұрды, оның ішінде он үш адам қаза тапқан. Наразылықтар төрт түнге созылған тәртіпсіздікке ұласты, оның барысында Цинциннатиде мүлік қиратылған, наразылар полиция қызметкерлеріне заттар лақтырған, сондай-ақ кәсіпорындар тоналып, зардап шекті. Қалалық билік енгізген кешкі сағаттардың шектеуі салдарынан тәртіпсіздік тоқтатылды. Ақырында, тәртіпсіздік кезеңінде кәсіпорындарға 3,6 миллион доллар, ал қалаға тағы 1,5-2 миллион доллар көлемінде зиян келгені анықталды. Кейіннен қаланың орталық ауданындағы кәсіпорындарды бойкоттау салдарынан аймаққа шамамен 10 миллион доллар зиян тиді. Осыдан кейін бірнеше жыл бойы қаланың орталық аймағында зорлық-зомбылық қылмыстарының саны артты. Қала билігі қауымдастық және полициямен бірлесіп, Томас қаза тапқан сияқты оқиғалардың алдын алу үшін оқыту мен саясатты жақсарту жұмыстарын жүргізді.

Өмірбаян

Бастапқы оқиға және одан кейінгі тәртіпсіздіктің көп бөлігі Цинциннати қаласының орталығындағы Фонтайн скверінде басталды. Кейінгі тәртіпсіздіктің басым бөлігі Over the Rhine ауданында, яғни Цинциннатидің орталық бизнес ауданынан солтүстікке қарай орналасқан, құрбан болған жерде орын алды. 2000 жылы ауданның демографиялық сипаттамасы 7,368 тұрғыны бар екенін көрсетті, оның ішінде 5,974-і афроамерикалықтар. Сондай-ақ, бұл аймақтағы кедейлік, жұмыссыздық және бірнеше онжылдықтар бойы дамудың тоқтап қалуы байқалды. Ауданның 3,594 тұрғын үйінің 1,667-сі, яғни үштен бірі бос тұрды. Тұрғын үйлердің 96 пайызы жалға алынған. Аудан афроамерикалықтардың шоғырланған жері болды, олар қаланың 331,000 тұрғынының жалпы санының 40 пайызын құрады. Автор Дэвид Уоддингтон аймақтың кедейлігін қаладағы өндіріс орындарының жабылуынан және қаладағы жастар бағдарламаларының қысқартылуынан туындаған жұмыссыздықтың жоғары деңгейіне байланысты деп санайды. Аудан жоғары қылмыс деңгейіне ие болды, әсіресе есірткіге қатысты құқық бұзушылықтар көп болды. Кедейлікпен байланысты проблемалардың жиынтығы аудан тұрғындары арасындағы, әсіресе афроамерикалықтар мен Цинциннати полиция бөлімі арасындағы шиеленісті күшейтті. 1995 жылдан 2001 жылдың сәуір айына дейін қылмысқа күдікті деп саналатын он бес қара нәсілді ер адам Цинциннати полициясымен қарсыласу кезінде немесе қамауда ұстағанда қаза тапты, оның ішінде төрт адам 2000 жылдың қарашасынан бері, ал бұл кезеңде ақ нәсілді күдіктілер қаза тапқан жоқ. Соңғы екі өлім оқиғасы шиеленісті күшейтті: Роджер Оуэнсби 2000 жылдың 7 қарашасында полиция қызметкерінің мойын қысып өлтіруінен қайтыс болды, ал Джеффри Айронс келесі күні полициямен болған қақтығыста көз жұмды. Бір офицер ақталды, ал екіншісінің ісі сотқа қаралмай қалды және ол қайтадан сотқа тартылмады. Бұл қазалардың тізбегі тұрғындардың полицияның кемсітушілікпен әрекет еткеніне сенуіне себеп болды. Наразылық акциялары мен тәртіпсіздіктерге үш апта қалғанда, Америка Азаматтық Бостандықтар Одағы (ACLU) және жергілікті ұйымдар тобы полиция бөлімі мен қалаға қарсы азаматтық сотқа шағымданып, 30 жыл бойы нәсілдік белгілерге сүйене отырып әрекет етуге айыптады. Департаментке қарсы тағы бірнеше азаматтық сот процестері басталды, соның ішінде бір афроамерикандық ер адам жол қозғалысын тоқтату кезінде қолғаппен байланып, ұрып-соққанын мәлімдеді. Бомани Тьехимба 1999 жылы Цинциннати қаласына қарсы сотқа шағымданып, полиция қызметкерлерінің оны көлігінен түсіріп, қолғаппен байлап, басына қару ұстағанын айтты. Жергілікті тәуелсіз газет, CityBeat, "Цинциннати полициясының 22 ай ішінде жазған 141,000 жол қозғалысы туралы айыпты талдау" нәтижесінде ақтарға қарағанда қара нәсілді жүргізушілердің жүргізуші куәлігісіз жүргізуі екі есе көп, қауіпсіздік белбеуін тақпауы екі есе көп және сақтандыру полисінсіз жүргізуі төрт есе көп екенін көрсетті. NAACP мұндай статистиканың полицияның "қара нәсілді жүргізушілерді" мақсат еткенінің салдары екенін, әртүрлі топтар жасаған құқық бұзушылықтардың нақты айырмашылығы емес екенін мәлімдеді.

Оқиға

Осы оқиғаға дейін екі айдан астам уақыт бұрын Тимоти Томас көптеген жол қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін айыппұл алған: оны "алты ақ және төрт қара офицер 11 рет тоқтатып, 21 рет айып таққан, олардың көбісі дерлік бірдей нәрсе үшін – қауіпсіздік белбеуін тақпағаны немесе жүргізуші куәлігісіз көлік жүргізгені үшін". 2001 жылдың 7 сәуіріне қарай таңғы сағаттарда Цинциннати полициясы Овер-де-Райн ауданында 19 жастағы жігітті тұтқындауға тырысты, ол 14 жеңіл қылмыс жасаған, оның 12-сі жол қозғалысы ережелерін бұзу болған. Томасты 10 минут бойы тоғыз офицер қуды, кейін оларға патрульдік офицер Стивен Роуч қосылды. Қуу-дабыл сағат 2:20-да аяқталды, Томас қараңғы аллеяда бұрылыс жасағанда Роучты күтпеген жерден таңқалдырды, ол оны кеудесіне жақыннан атты. Роуч Томас белбеуінен қару шығарып жатыр деп ойлаған, бірақ тергеу көрсеткендей, Томас шалбарын жоғары көтеруге тырысқан. Роуч сондай-ақ Томасқа тағылған айыптардың зорлықсыз екенін білмейтінін және Томас тоқтау туралы бұйрықты орындамағанын айтты. Томас жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді, бірақ алған жарақатынан көз жұмды.

Қиындықтар

Томас атылуы қалада, әсіресе Овер-де-Райн ауданында кеңінен наразылық тудырды. 9 сәуірде 200-ге жуық наразылық білдіруші, оның ішінде Томас анасы Анжела Лейзер, Цинциннати қалалық әкімдігі алдына жиналды. Олар Томас атылуына қатысты толық мәлімет беруді талап етті. Наразылар полиция тергеуінің нәтижелерін білуге тырысты, бірақ полиция бөлімі әлі дайын емес екенін және тергеу жалғасып жатқанын мәлімдеді. Әкімдік мүшелері үш сағат бойы ғимаратта болып, наразылардың талаптарына жауап бермеді. Кейін сол күні кешке бірнеше жүз тұрғын Цинциннати полициясының 1-ші бөлімі алдына жиналды. Олар атты полиция және патрульдік машиналардағы полицейлерге қарсы тұрды. Шамамен бір сағат бойы наразылар полицейлерге тас және бөтелке лақтырды, бекеттің алдыңғы есігін қиратты, бекеттен туды алып, кері ілді. Полиция наразыларды жас газ, қапшық және резеңке оқтармен таратып жіберді. Оқиға кезінде 10 адам тұтқындалды. 10 сәуір күні түстен кейін Фонтан алаңындағы наразылық акциясынан кейін тәртіпсіздік қайта басталды. 20-30 афроамерикандық адам қала көшелерімен Овер-де-Райнге қарай бет алды, олардан кейін полицейлер ерді. Екі жол тоғысқан жерде наразылар полицейлерге бөтелкелер мен қоқыс лақтыра бастады, полицейлер екі рет де кері шегінді. Наразылардың бір бөлігі қала орталығына қайтып, қоқыс жәшіктерін аударып, сатушылардың тіктөртбұрыштары мен газет стендтерін қиратты. Наразылар дүкендердің терезелерін сындырып, дүкендерді тонауға кірісті. Полицейлер атты немесе қол ұстасып тұрып, наразыларды қапшықтармен, жас газбен және резеңке оқтармен таратып жіберді. Күні бойы 66 наразыл тұтқындалды. Қала Хэмилтон округінің шериф кеңсесінен көмек сұрады, себебі Цинциннатидің кедей аудандары, оның ішінде Уолнат Хиллс және Авондейлде тонау мен вандализм орын алды. Вандалдар терезелерді сындырып, шағын өрттер шығарды. Түнде бірнеше рет оқ атылды, оқиға кезінде бірнеше адам жарақат алды. Тәртіпсіздікке қатысушылар таңертеңгі сағаттарда тарады. Қала орталығындағы зақымданған көптеген кәсіпорындар келесі күні жұмысын қайта бастады. Бірақ 11 сәуірде түнгі уақытта қала орталығында тағы да тәртіпсіздік орын алды, себебі Тимоти Томас өлтірілгеніне жаза ретінде ештеңе жасалмады. Көптеген кәсіпорындар тағы да зақымдалып, тоналды. Келесі күні кешке де оқиғалар жалғасты, нәтижесінде полицейлер тағы 82 адамды тұтқындады. 12 сәуірде қала орталығындағы көптеген кәсіпорындар ашылмады, ал көптеген жұмысшылар қала орталығына барудан бас тартты. Үшінші түнде де тәртіпсіздіктер жалғасып, одан әрі зақым келтірді. 13 сәуір күні таңертең Цинциннати қаласының әкімі Чарльз Дж. Лукен барлық қала бойынша кешкі сағат 8-ден таңғы 6-ға дейін, жұмыс сапарындағы адамдарды қоспағанда, үйге шығуға тыйым салды. Ол сондай-ақ төтенше жағдай жариялады және полиция жұмысына көмек көрсету үшін 125 Огайо тас жолы патрульін шақырды. Барлығы 800 адам коменданттық сағатты бұзғаны үшін тұтқындалды. Бұл коменданттық сағат қала маңындағы елді мекендерге таралмады, бұл Цинциннати тұрғындарының коменданттық сағатты біркелкі қолданбауына қатысты сынға ұшырады. 14 сәуір - Тимоти Томас жерленген күні. Полиция тікұшақты әуеде ұстап, полицейлерді қызмет орнынан екі блокқа қашықтықта орналастырды. Шамамен 2000 адам қызметтен кейін қала орталығына бейбіт шеруге шықты. Жерлеу рәсімінен шыққан 30 адам Елм және Либерти көшелерінің қиылысына қарай жүріп барды. Жеті құқық қорғау органы патрульдік машиналарда келді және 20 адамнан тұратын топқа қапшықтармен оқ атып, төрт адамды, оның ішінде екі баланы жарақаттады. Полиция олардың қиылыстықты бөгейтін үлкен топты таратуға бұйрық алғандарын мәлімдеді, ал куәгерлер полиция ескерту жасамағанын және топтың қара нәсілді мүшелерін ерекшелегенін айтты.

Салдары

Нақтыланған зиянның жалпы сомасы 3,6 миллион долларды құрады. Қала әкімдігінің мәлімдемесіне сәйкес, азаматтық наразылықтар мен тәртіпсіздік салдарынан 120 кәсіпорын зардап шекті. Қалаға төтенше жағдайларда көмек көрсеткен құтқарушылар мен техникаға келтірілген зиян үшін тағы 1,5-2 миллион доллар жұмсалды. Бұл төрт күндік наразылық пен тәртіпсіздік 1992 жылғы Лос-Анджелестегі тәртіпсіздік оқиғаларынан бері АҚШ-тағы ең ірі қалалық дүрбелең деп есептеледі. Жергілікті қоғамда қала маңындағы елді мекендердің құлдырауы мен қала ішіндегі қиратудың салдары, сондай-ақ тарихи Рейн үстіндегі ауданды қайта жаңғырту мәселелері кеңінен талқыланды. Осы оқиғалар қаланың аз ұлттық азаматтары мен полиция арасындағы қарым-қатынасты одан әрі шиеленістірді. 2002 жылы қала аз ұлттық азаматтарға полиция қызметін жақсарту, күш қолдану ережелерін қайта қарау және қоғамдық полициялық бастамалар комитетін құру бойынша келісімге келді. Полиция қызметкерлері ресми емес түрде жұмысты тоқтатты, бұл орталық ауданда зорлық қылмыстарының өсуімен бірге болды. 2001 және 2002 жылдары қалада зорлық қылмыстары мен мүліктік қылмыстардың көрсеткіштері өсті, мүліктік қылмыстар 2003 жылы ең жоғары деңгейге жетіп, 2010 жылға дейін төмендеді. Қаладағы қылмыс деңгейі ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары, бірақ басқа ірі қалалармен салыстырғанда ұқсас. Кейіннен қоғамдық ұйымдар зорлық-зомбылықты азайту мақсатында бірқатар бастамаларды қолға алды. Наразылыққа қатысып, мүліктің зардап шегуіне немесе зорлық-зомбылыққа қатысқан 63 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Роуч 2001 жылдың қыркүйегінде салдарынан адам өліміне кінәлі деп танылды. Цинциннати полициясы сот процесін тоқтатып, сот шешіміне жүгінуге тырысты. Роуч полиция қатарынан шығып, қала маңындағы полиция бөліміне өтті, бірақ кейіннен айыптардан босатылды. Сот шешімі жарияланғаннан кейін бірнеше рет азаматтық тәртіпсіздік оқиғалары болды. Полицияның ішкі тергеуі Роучтың оқиға туралы есепте өтірік айтқанын, бөлімнің қару-жарақ ережелерін бұзғанын және Томасқа бұйрығына орындау үшін жеткілікті уақыт бермегенін анықтады. Полицияның әрекетіне наразылық білдірген бірнеше қоғамдық ұйымдар орталықтағы кәсіпорындарға бойкот ұйымдастырды. Билл Косби, Вупи Голдберг және Смоки Робинсон сияқты қалада өнер көрсетуге жоспарлаған бірнеше танымал афроамерикандық артистер өнер көрсетулерін тоқтатты. Бір жыл өткен соң, қоғамдық бойкоттың қала экономикасына 10 миллион долларлық теріс әсер еткені есептелді. Азаматтық тәртіпсіздік кезеңінен бұрын және одан кейін Рейн үстіндегі ауданды масштабты қайта құру басталды, өйткені әзірлеушілер мүліктің бағасы сатып алуға және қайта дамытуға мүмкіндік беретіндей төмен екенін анықтады. Ауданға бірнеше технологиялық компаниялар мен түнгі ойын-сауық орындары ашылды. 2007 жылға қарай бірнеше жаңа қоғамдық іс-шаралар ұйымдастырылды. Fifth Third Bank, Procter & Gamble және Kroger сияқты Цинциннатидің бірнеше ірі компаниялары қаладағы реформаларды, мысалы, мектептерге инвестиция салу және аз ұлттық азаматтарды жұмысқа алу бағдарламаларын қолдауға уәде берді. Полиция қызметкерлерінің мінез-құлқы мен процедуралары зерттелді және оқытуды жақсарту және қоғаммен өзара әрекеттесу үшін өзгерістер енгізілді. Наразылықтар мен азаматтық тәртіпсіздіктердің он жылдығына орай, Cincinnati Enquirer "[төңкеріс нәсілдік шиеленісті де, полиция реформаларын да бастамады, бірақ екеуін де жеделдетті" деп хабарлады. Реформалардың арасында келесілер болды:

* Тимоти Томас қаза тапқан аллея сияқты "жарық аз жағдайларда" жұмыс істеуге офицерлерді оқыту.
* Күдіктілердің психикалық денсаулығының проблемаларын тану және психикалық аурулармен күресуге офицерлерді оқыту.
* Цинциннати патрульдік көліктерін полиция қызметкерлеріне толық және егжей-тегжейлі қылмыстық деректерге қол жеткізу үшін компьютерлермен жабдықтау.
* Департаменттің "құғындау саясатын" өзгерту, офицерлерден "құғындаудың орындылығын бағалауды", қылмыстың ауырлығын, күдіктінің қарулы болуын және оны кейінірек ұстау мүмкіндігін ескере отырып талап ету.
* Көлік тоқтағаннан кейін офицерлерден көлік жүргізушісі мен жолаушылары туралы мәліметтерді, оның ішінде нәсілді көрсететін "байланыс карточкаларын" толтыруды талап ету. Бұл өзгеріс көлік тоқтату кезінде нәсілдік дискриминацияға қатысты шағымдардан туындады.
* 2002 жылы полиция қызметкерлерінің барлық "күш қолдану оқиғаларын" тәуелсіз түрде тексеру үшін Азаматтардың шағымдарын қарау органы құрылды.
* 2003 жылдың соңында қала "Нейтханиэл Джонстың өлімінен кейін барлық офицерлер үшін электрошокерлерді (Taser) жаңартты, ол жүйесінде есірткі заттары бар афроамерикандық ер адам еді". Джонс офицерлер "оны таяқшамен бірнеше рет ұрғаннан" кейін қайтыс болды.