Кіріспе

Австрия экономикасы – жоғары дамыған әлеуметтік нарықтық экономика, ел жан басына шаққандағы ЖІӨ (жалпы ішкі өнім) бойынша әлемдегі ең бай он төрт елдің біріне жатады. 1980 жылға дейін Австрияның көптеген ірі өнеркәсіптік кәсіпорындары мемлекеттік меншікте болды. Соңғы жылдары жекешелендіру мемлекеттік үлестің көлемін басқа еуропалық экономикалармен салыстыруға мүмкіндік берді. Еңбек қозғалысы Австрияда өте күшті және еңбек саясатына елеулі әсер етеді. Жоғары дамыған өнеркәсіппен қатар, халықаралық туризм ұлттық экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Австрияның орташа ЖІӨ өсімі 1992 жылдан 2017 жылға дейін ЭЫДҰ елдері арасында 13-ші орында тұр. Австрияда халық санының орташа көрсеткіштен 1,37%-ға артуы – күшті фактор. Германия тарихи тұрғыдан Австрияның негізгі сауда серіктесі болып келген, бұл австриялық экономиканы Германия экономикасындағы кез келген өзгеріске осал етеді. Алайда, Австрия Еуропалық Одаққа мүше болғаннан бері, Еуропалық Одақтың басқа экономикаларымен байланысын нығайтты. Бұл Германияға экономикалық тәуелділігін азайтты. Сонымен қатар, Еуропалық Одаққа мүшелік шетелдік инвесторларды тартты, олар Австрияның Еуропаның бірыңғай нарығына қол жеткізуіне және Еуропалық Одаққа дамушы экономикаларға жақын орналасуына қызығушылық танытты. ЖІӨ өсімі соңғы жылдары үдеді және 2006 жылы 3,3%-ға жетті. 2023 жылы Австрияның жан басына шаққандағы номиналды ЖІӨ $56,802 құрады, бұл көрсеткіш бойынша 12-ші орында. Вена Еуропадағы ең бай NUTS 2 айманы деп танылды (Еуропалық Одақтың экономикасын қараңыз), оның жан басына шаққандағы ЖІӨ 38,632 евроға жетті. Вена Ішкі Лондон, Люксембург, Брюссель астанасы аймағы және Гамбургтен кейін қалып қойды. 2002 мен 2006 жылдар аралығында өсім тұрақты болды, 1-ден 3,3%-ға дейін ауытқып отырды. 2013 жылы өсім 0%-ға дейін төмендегеннен кейін, сәл өсім тіркелді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, өсім 1,5% деңгейінде болды.

Аңшылу

Австрия 1938 жылы нацистік Германияға аннексияланды және 1945 жылы Екінші Республика құрылғанға дейін өз экономикалық саясатын бақылау мүмкіндігінен айырылды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері Австрия тұрақты экономикалық өсімге қол жеткізді. 1950 жылдары Австрияны қайта құруға бағытталған жұмыстардың нәтижесінде орташа жылдық өсім нақты шамада 5%-дан асып, 1960 жылдардың көп бөлігінде шамамен 4,5 пайызды құрады. 1995 жылы 1,7%, 1996 жылы 2% және 1997 жылы 1,2% құраған орташа нақты ЖІӨ өсімінен кейін экономика жаңарып, 1998 жылы 2,9% және 1999 жылы 2,2% өсім көрсетті. Австрия 1995 жылдың 1 қаңтарында Еуроодаққа (ЕО) мүше болды. Мүшелік экономикалық артықшылықтармен қатар қиындықтар да әкелді және Австрияның бірыңғай еуропалық нарыққа қол жеткізуіне байланысты шетелдік инвесторлардың көптеп келуіне себеп болды. Австрия сонымен қатар халықаралық бәсекеге қабілеттілігін жалпы жоғарылатуда да жетістіктерге қол жеткізді. Еуропалық Одақтың экономикалық және валюталық одағының (ЭВО) мүшесі ретінде Австрия экономикасы басқа ЕО елдерімен, әсіресе Германиямен тығыз байланыста. 1999 жылдың 1 қаңтарында Австрия есептесу мақсатында жаңа валюта – евроны енгізді. 2002 жылдың қаңтарында австриялық шиллингті алмастырған евро банкноттары мен монеталары айналымға шығарылды.

Ақшалай валюта

Австрияда евро 1999 жылы пайда болды, бірақ 2002 жылы шығарылған барлық австриялық евро монеталарында осы жыл көрсетілген; еуроаймақтың басқа елдерінен айырмашылығы, онда монетада соғылған жылы басылады. Австрия монеталары үшін номиналына қарай сегіз түрлі дизайн таңдалды. 2007 жылы еуроаймақтың басқа елдері сияқты жаңа картаны қабылдау мақсатында Австрия монеталарының ортақ жағы өзгертілді. 2002 жылы еуроны қабылдауға дейін Австрия 1924 жылдың желтоқсанында алғаш құрылған австриялық шиллингті пайдаланған. Шиллинг 1938 жылы Аншлюс салдарынан жойылды және 1945 жылдың қарашасында Екінші дүниежүзілік соғысы аяқталғаннан кейін қайта енгізілді. Австрия еуроаймақта номиналы 10-ден 100 евроға дейін болатын коллекциялық монеталардың ең бай коллекциясына ие (2004 жылы 100 000 евролық монета ерекше жағдайда соғылған болса да). Бұл монеталар күміс және алтын монеталарды соғудың ежелгі ұлттық дәстүрінің мұрасы болып табылады. Құрамындағы монеталар сияқты, бұл монеталар еуроаймақтың барлық елдерінде заңды төлем құралы болып табылмайды. Мысалы, 5 евролық австриялық естелік монетасын басқа елдерде қолдануға болмайды.

Жекешелендіру, мемлекеттік қатысу және жұмысшылар қозғалысы

Еліміздің көптеген ірі фирмалары соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде оларды соғыс өтемақысы ретінде кеңестік тараптан тартып алудан қорғау үшін мемлекеттік меншікке берілді. Көп жылдар бойы үкімет және оның мемлекеттік кәсіпорындар конгломераты Австрия экономикасында маңызды рөл атқарды. Алайда, 1990 жылдардың басынан бастап бұл топтар таратылды, мемлекеттік фирмалар көбінесе жеке бизнес ретінде жұмыс істеуге көшті, ал көптеген фирмалар толығымен немесе жартылай жекешелендірілді. Кейбір фирмалар, мемлекеттік монополиялар, коммуналдық қызметтер мен сервистер әлі де үкімет басқаруында. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін екі банк мемлекеттік меншікке қайтарылды. 2019 жылдан бері Österreichische Industrieholding (ÖBAG) Австрия Республикасының жартылай немесе толығымен мемлекеттік меншікке алынған компанияларға инвестицияларын басқарады, бірақ Томас Шмидт қадағалау кеңесінің тағайындалуына әсер еткенін және жалғыз директор болғанын көрсеткен ақпараттар жарияланғаннан кейін күшті сынға ұшырады. Австрияда дамыған өнеркәсіп, банк ісі, көлік, сервистік және коммерциялық салалар бар. Австрияда күшті еңбек қозғалысы бар. Австрия Кәсіподақтар Федерациясы (ÖGB) құрамына барлығы шамамен 1,5 миллион мүшесі бар кәсіподақтар кіреді – бұл елдегі жалақы және еңбекақы алатын халықтың жартысынан астам. 1945 жылдан бері ÖGB орташа, келісімге бағытталған жалақы саясатын ұстанды, «Австрияның әлеуметтік серіктестігі» деп аталатын әлеуметтік және экономикалық мәселелердің кең ауқымы бойынша өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және үкіметпен ынтымақтаса жұмыс істеді. ÖGB бюджетті консолидациялау, әлеуметтік реформалар және бизнес ахуалды жақсарту бойынша Шюссель үкіметінің бағдарламасына жиі қарсылық көрсетті, сонымен қатар Австрияның бейбіт әлеуметтік ахуалы шиеленісуі мүмкін екенін көрсететін белгілер де көбейіп келеді.

Денсаулық сақтау қызметі

Австрияның денсаулық сақтау жүйесі бастапқыда Венадағы социал-демократтар тарапынан басқа әлеуметтік әл-ауқат бағдарламаларымен бірге құрылған.

Сауда позициясы

Австрияның басқа Еуропалық елдермен саудасы оның импорты мен экспортының шамамен 66%-ын құрайды. Орталық және Шығыс Еуропаның жаңадан дамып келе жатқан нарықтарында сауда мен инвестицияны кеңейту – Австрия экономикалық қызметінің маңызды бөлігі. Осы елдермен сауда Австрияның импорты мен экспортының шамамен 14%-ын құрайды, сондай-ақ австриялық компаниялар осы елдерге еңбекке көп күш жұмысы қажетті, төмен технологиялық өндірісті көшіруде. Инвестициялардың үлкен өрбуі баяулағанмен, Австрияда осы дамып келе жатқан нарықтарға қолайлы қол жеткізуді іздейтін ЕО компанияларын тарту әлеуеті әлі де бар.

Құрама және сатып алулар

Австриядағы бірігулер мен сатып алулар (M&A) саласында айтарлықтай белсенділік байқалады, елдегі компаниялар мен инвесторлар мұндай мәмілелерге белсенді түрде қатысуда. 1991 жылдан бері 7183-тен астам M&A мәмілесі жарияланды, олардың белгілі жалпы құны 261,6 миллиард еуроға жетеді. 2017 жылы ғана 245-тен астам мәміле жасалды, олардың жалпы құны 12,9 миллиард еуродан асты. Австриялық компаниялар тек ішкі M&A мәмілелеріне ғана қатысқан жоқ, сонымен қатар трансшекаралық M&A жобаларында маңызды инвесторлар ретінде де көзге түсті. Австриялық компаниялар M&A саласында белсенді болған елдердің ішінде Германия ерекше маңызды серіктес болып табылады. Бүгінгі күнге дейін австриялық бас компаниялар 854 неміс компаниясын сатып алды, бұл екі ел арасындағы тығыз байланысты көрсетеді. Австрияда M&A белсенділігі ең жоғары болған салаларды талдағанда, қаржы секторы мәмілелер құны тұрғысынан маңызды ойыншы болып шығады. Бұл сектордағы компаниялар нарықтық позицияларын нығайту, өнім портфелдерін кеңейту және мүмкіндіктерін арттыру мақсатында маңызды M&A мәмілелеріне қатысуда. Ал мәмілелер саны бойынша өнеркәсіптік сектор көш бастап тұр, ол Австриядағы барлық M&A мәмілелерінің шамамен 19,2% құрайды. Бұл сектор өндіріс, инженерлік, құрылыс және көлік сияқты кең ауқымды салаларды қамтиды. Өнеркәсіптік секторда M&A белсенділігінің жоғары деңгейі бизнесті шоғырландыруға, синергияны күшейтуге және стратегиялық серіктестіктер мен сатып алулар арқылы өсуді ынталандыруға деген үлкен қызығушылықты көрсетеді. Австриядағы M&A саласы нарық динамикасы, экономикалық жағдайлар және жаһандық трендтер сияқты әртүрлі факторлардың ықпалымен үздіксіз дамуда. Компаниялар кеңейу, әртараптандыру және инновацияларға мүмкіндік іздегендіктен, M&A мәмілелері олардың бизнес мақсаттарына жету үшін стратегиялық құрал болып қала береді. Қаржы және өнеркәсіптік секторлар M&A белсенділігінің алдыңғы қатарында қалуы мүмкін, бұл осы салалардың өркендеуі мен одан әрі өсу әлеуетін көрсетеді.

Компаниялар

2022 жылы Австрияда тіркелген компаниялардың саны бойынша ең көп компания қызмет көрсету саласында тіркелді – 97 733 компания. Одан кейін қаржы, сақтандыру және жылжымайтын мүлік, сондай-ақ бөлшек сауда салалары 70 696 және 59 942 компаниямен тіркелді.