Альпілердің Солтүстігіндегі Ренессанс: Еуропалық өзгерістер мен дамулар

Кіріспе

Алп тауларынан солтүстікке қарай орналасқан Еуропа елдерінде болған Ренессанс. Солтүстік Қайта өрлеу – Альп тауларының солтүстігіндегі Еуропадағы Ренессанс. XV ғасырдың соңғы жылдарынан бастап оның Ренессанс дәуірі Еуропаға тарады. Итальяндық Ренессанстан солтүстікте болғандықтан Солтүстік Ренессанс деп аталады, бұл кезең неміс, француз, ағылшын, Нидерланд және поляк Ренессанстары болып дамыды, ал олар өз кезегінде әрқайсысы ерекше ерекшеліктері бар ұлттық және жергілікті қозғалыстарды тудырды. Францияда король Франциск I итальяндық өнерді импорттады, итальян суретшілерін (Леонардо да Винчиді қоса) шақырып, француз Ренессансын бастау үшін үлкен шығындармен сарайлар салды. Бұл Франция Корольдігін ғана емес, сонымен қатар Бургундия герцогтігін де қамтыды. 15 ғасырдағы Бургундия қалалары Брюгге және 16 ғасырдағы Антверпендегі сауда-саттық Италия мен Нидерланд арасындағы мәдени алмасуды күшейтті. Алайда, өнерде, әсіресе сәулетте, барокко келгенге дейін, тіпті суретшілер итальяндық үлгілерге көбірек ден қойған кезде де, кеш готикалық ықпал сақталды. Университеттер мен баспа кітаптары осы дәуірдің рухын Франция, Нидерланд және Киелі Рим империясы арқылы, содан кейін 16 ғасырдың басында Скандинавия мен Ұлыбританияға таратуға көмектесті. Бұл процеске Генрих VIII-нің тудырған діни жарылысы тосқауел болды, өйткені ол бұрын Томас Уолсидің басшылығымен Нонсуч сарайында және Хэмптон-кортта итальяндық шеберлерді кеңінен пайдаланған болатын. Рабеля, Пьер де Ронсар және Дезидерий Эразм сияқты жазушылар мен гуманистер итальяндық Ренессанс үлгісімен үлкен ықпалға түсті және сол интеллектуалдық қозғалыстың бір бөлігі болды. Ағылшын Ренессансы (Елизавета дәуірімен бірге) кезеңінде Уильям Шекспир мен Кристофер Марлоу сияқты жазушылар ұзаққа созылатын әсерлі туындылар жазды. Ренессанс Польшаға Флоренция мен Нидерландтан келген суретшілер арқылы Италиядан тікелей әкелінді, осылайша поляк Ренессансы басталды. Кейбір аймақтарда Солтүстік Ренессанс саяси биліктің орталықтандырылуы тұрғысынан итальяндық Ренессанстан ерекшеленді. Италия мен Германияда тәуелсіз қала-мемлекеттер басым болса, Еуропаның көп бөлігі ұлттық мемлекеттер немесе тіпті елдер одағы ретінде қалыптаса бастады. Солтүстік Ренессанс сонымен қатар протестанттық реформациямен тығыз байланысты болды, нәтижесінде әртүрлі протестанттық топтар мен Рим-католик шіркеуі арасындағы ұзаққа созылған ішкі және сыртқы қақтығыстар туды.

Renaissance that occurred in the European countries north of the Alps. The Northern Renaissance was the Renaissance that occurred in Europe north of the Alps. From the last years of the 15th century, its Renaissance spread around Europe. Called the Northern Renaissance because it occurred north of the Italian Renaissance, this period became the German, French, English, Low Countries and Polish Renaissances, and in turn created other national and localized movements, each with different attributes. In France, King Francis I imported Italian art, commissioned Italian artists (including Leonardo da Vinci), and built grand palaces at great expense, starting the French Renaissance. This included not only the then Kingdom of France but also the adjacent Duchy of Burgundy. Trade and commerce in then Burgundian cities like Bruges in the 15th century and Antwerp in the 16th increased cultural exchange between Italy and the Low Countries; however in art, and especially architecture, late Gothic influences remained present until the arrival of Baroque even as painters increasingly drew on Italian models. Universities and the printed book helped spread the spirit of the age through France, the Low Countries and the Holy Roman Empire, and then to Scandinavia and Britain in the early 16th century a process halted by the religious schism caused by Henry VIII who had earlier extensively employed Italian artisans at Nonsuch Palace and Hampton Court under Thomas Wolsey. Writers and humanists such as Rabelais, Pierre de Ronsard and Desiderius Erasmus were greatly influenced by the Italian Renaissance model and were part of the same intellectual movement. During the English Renaissance (which overlapped with the Elizabethan era) writers such as William Shakespeare and Christopher Marlowe composed works of lasting influence. The Renaissance was brought to Poland directly from Italy by artists from Florence and the Low Countries, starting the Polish Renaissance. In some areas the Northern Renaissance was distinct from the Italian Renaissance in its centralization of political power. While Italy and Germany were dominated by independent city states, most of Europe began emerging as nation states or even unions of countries. The Northern Renaissance was also closely linked to the Protestant Reformation with the resulting long series of internal and external conflicts between various Protestant groups and the Roman Catholic Church having lasting effects.

Шолу

Феодализм Ренессанс дәуірінің басында құлдырап барады. Бұл құлдыраудың себептері: обадан кейінгі жағдай, айырбастау құралы ретінде жерді емес, ақшаны пайдаланудың артуы, ерікті адамдар ретінде өмір сүретін шаруалардың санының өсуі, феодалдардың күшін азайтуға мүдделі монархиялар бар ұлттық мемлекеттердің құрылуы, жаңа әскери технологиялардың (мысалы, оқ-дәрі) алдында феодалдық әскерлердің пайдасыздығы және ауыл шаруашылығының өнімділігінің өсуі, егіншілік технологиялар мен әдістерінің жақсаруының нәтижесінде. Италиядағыдай, феодализмнің құлдырауы Еуропадағы Ренессанс дәуірімен байланысты мәдени, әлеуметтік және экономикалық өзгерістерге жол ашты. Соңында, Еуропадағы Ренессанс Рим-католик шіркеуінің әлсіреуінен де ықпалдасты. Феодализмнің баяу жойылуы, сондай-ақ, көптен бері қалыптасқан саясатты әлсіретті, онда шіркеу қызметкерлері сый-тарту үшін иеліктің халқын бақылауда ұстауға көмектесті. Нәтижесінде XV ғасырдың басында көптеген дүниелік институттар мен сенімдер пайда болды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Ренессанс гуманизмі, Ренессанс өнерінің, музыкасының, ғылымы мен технологиясының көп бөлігі үшін философиялық негізін қалады. Мысалы, Эразм солтүстікте гуманистік идеяларды таратуда маңызды рөл атқарды және классикалық гуманизм мен діни мәселелердің қиылысындағы орталық тұлға болды. Бір ғасыр бұрын шіркеу тыйым салған көркемдік көріністер енді кейбір орталарда төзімділік танытты, тіпті оларды қолдады. Еуропадағы Ренессанс дәуірінің таралу жылдамдығын баспа машинасының өнертабысына да жатқызуға болады. Оның ақпарат тарату қабілеті ғылыми зерттеулерді күшейте түсті, саяси идеяларды таратты және жалпы алғанда Солтүстік Еуропадағы Ренессанс дәуірінің барысына әсер етті. Италиядағыдай, баспа машинасы екі тілде де жазылған кітаптардың санын арттырды, сондай-ақ грек және латын тілдерінде жаңа және көне классикалық мәтіндерді жариялады. Сондай-ақ, Киелі кітаптың аудармалары кеңінен тарала бастады, бұл көбінесе Протестанттық реформацияның таралуына байланысты фактор ретінде қарастырылады.

Feudalism was on the decline at the beginning of the Renaissance. The reasons for this decline include the post Plague environment, the increasing use of money rather than land as a medium of exchange, the growing number of serfs living as freemen, the formation of nation states with monarchies interested in reducing the power of feudal lords, the increasing uselessness of feudal armies in the face of new military technology (such as gunpowder), and a general increase in agricultural productivity due to improving farming technology and methods. As in Italy, the decline of feudalism opened the way for the cultural, social, and economic changes associated with the Renaissance in Europe. Finally, the Renaissance in Europe would also be kindled by a weakening of the Roman Catholic Church. The slow demise of feudalism also weakened a long established policy in which church officials helped keep the population of the manor under control in return for tribute. Consequently, the early 15th century saw the rise of many secular institutions and beliefs. Among the most significant of these, Renaissance humanism would lay the philosophical grounds for much of Renaissance art, music, science and technology. Erasmus, for example, was important in spreading humanist ideas in the north, and was a central figure at the intersection of classical humanism and mounting religious questions. Forms of artistic expression which a century ago would have been banned by the church were now tolerated or even encouraged in certain circles. The velocity of transmission of the Renaissance throughout Europe can also be ascribed to the invention of the printing press. Its power to disseminate information enhanced scientific research, spread political ideas and generally impacted the course of the Renaissance in northern Europe. As in Italy, the printing press increased the availability of books written in both vernacular languages and the publication of new and ancient classical texts in Greek and Latin. Furthermore, the Bible became widely available in translation, a factor often attributed to the spread of the Protestant Reformation.

Ашық ғасыр

Қайта өрлеу дәуірінің ең маңызды технологиялық жетістіктерінің бірі – каравельдің ойдағыдай жасалуы. Еуропа мен Солтүстік Африка кеме жасау технологияларының осы үйлесімі алғаш рет Атлантика мұхиты арқылы кең ауқымды сауда мен саяхат жасауға мүмкіндік берді. Алғаш рет итальяндық мемлекеттер мен итальяндық саяхатшылар, яғни Джованни Кабото, Джованни да Верраццано және Колумб сияқты алғашқы капитантар тарапынан енгізілгенімен, бұл жаңалық Солтүстік Италияның Еуропаның сауда орталығы ретіндегі рөлін аяқтап, байлық пен билікті Португалияға, Испанияға, Францияға, Англияға және Нидерландыға батысқа қарай ықпалдастырды. Бұл мемлекеттер Африка және Азиямен кең көлемде сауда-саттық жасауға кірісті, ал Америкада кең ауқымды отарлау шаралары жүргізілді. Осы зерттеулер мен кеңею кезеңі "Ұлы Географиялық Жаңалықтар дәуірі" деп танылды. Соңында еуропалық державалардың ықпалы бүкіл әлемге тарады.

Сурет және мүсін

Ертедегі Нидерланд суреттері көбінесе күрделі иконографияны қамтиды, ал өнер тарихшылары Губерт пен Ян ван Эйк сияқты суретшілердің туындыларындағы "жасырын символизм" туралы пікір таласты. 1420 және 1430 жылдары Роберт Кампен мен Ян ван Эйк бастаған Ерте Нидерланд суретшілігінің егжей-тегжейлі реализмі бүгінде суретшіліктің ерте Солтүстік Ренессансының бастамасы деп есептеледі. Бұл нақты реализм Италияда жоғары бағаланды, бірақ 15-шы ғасырдың соңына дейін Солтүстікке аз әсер етті. Көптеген мәдени және өнерлік алмасуларға қарамастан, Антверпен манершілері (1500–1530) – итальян манершілігімен уақыт бойынша үйлесетін, бірақ байланысы жоқ – Нидерландтағы алғашқы суретшілердің бірі болды, олар итальяндық формальды дамуды айқын көрсетті. Осы кезеңде Альбрехт Дюрер Италияға екі рет сапар шекті, онда оның гравюралары жоғары бағаланды. Дюрер өз кезегінде онда көрген өнердің ықпалына түсті және ол Солтүстік Жоғары Ренессанс суретшілерінің бірі деп танылды. Ханс Холбейн және Жан Фуке сияқты басқа да көрнекті Солтүстік суретшілері Солтүстікте әлі де танымал болған готикалық стильдің ықпалын сақтап қалды, ал Иероним Бош және Питер Брюгель сияқты ерекше суретшілер көптеген келешек буын еліктеген стильдерді жасады. Кейін, 16-шы ғасырда Солтүстік суретшілері Римге көбірек барып, Римдіктер деп аталды. Микеланджело мен Рафаэльдің Жоғары Ренессанс өнері және манершіліктің соңғы Ренессанс стиліндегі бағыттары олардың жұмысына зор әсер етті. Ренессанс гуманизмі және сақталған классикалық өнер туындылары мен ескерткіштерінің көптігі итальян суретшілерін грек-рим тақырыптарын Солтүстік суретшілеріне қарағанда көбірек зерттеуге ынталандырды, сондай-ақ 15-шы ғасырдың атақты неміс және голланд суреттері көбінесе діни мазмұнды болды. 16-шы ғасырда мифологиялық және тарихи тақырыптар Солтүстік және итальян суретшілері арасында біркелкі болды. Алайда, Солтүстік Ренессанс суретшілері пейзаж және жанрлық сурет сияқты жаңа тақырыптарды енгізді. Ренессанс өнер стильдері Солтүстік Еуропаға тарағанда, олар өзгерді және жергілікті салтыға бейімделді. Англия мен Солтүстік Нидерландыда Реформация діни суретті дерлік толығымен тоқтатты. Англиядағы Тюдор сарайының бірнеше дарынды суретшілеріне қарамастан, портреттік сурет элитадан кеңінен таралуына уақыт кетті. Францияда Фонтенбло мектебін Россо Фиорентино сияқты итальяндықтар соңғы манершілік стильде бастады, бірақ ұлттық стильді орнатуға қол жеткізді. 16-шы ғасырдың соңында Карел ван Мандер және Хендрик Голциус сияқты суретшілер Харлемде жиналып, Солтүстік манершілігінің қысқа, бірақ қарқынды кезеңін құрды, ол Фландрияға да тарады.

Early Netherlandish painting often included complicated iconography, and art historians have debated the "hidden symbolism" of works by artists like Hubert and Jan van Eyck. The detailed realism of Early Netherlandish painting, led by Robert Campin and Jan van Eyck in the 1420s and 1430s, is today generally considered to be the beginning of the early Northern Renaissance in painting. This detailed realism was greatly respected in Italy, but there was little reciprocal influence on the North until nearly the end of the 15th century. Despite frequent cultural and artistic exchange, the Antwerp Mannerists (1500–1530)—chronologically overlapping with but unrelated to Italian Mannerism—were among the first artists in the Low Countries to clearly reflect Italian formal developments. Around the same time, Albrecht Dürer made his two trips to Italy, where he was greatly admired for his prints. Dürer, in turn, was influenced by the art he saw there and is agreed to be one of the first Northern High Renaissance painters. Other notable northern painters such as Hans Holbein the Elder and Jean Fouquet, retained a Gothic influence that was still popular in the north, while highly individualistic artists such as Hieronymus Bosch and Pieter Bruegel the Elder developed styles that were imitated by many subsequent generations. Later in the 16th century Northern painters increasingly looked and travelled to Rome, becoming known as the Romanists. The High Renaissance art of Michelangelo and Raphael and the late Renaissance stylistic tendencies of Mannerism that were in vogue had a great impact on their work. Renaissance humanism and the large number of surviving classical artworks and monuments encouraged many Italian painters to explore Greco Roman themes more prominently than northern artists, and likewise the famous 15th century German and Dutch paintings tend to be religious. In the 16th century, mythological and other themes from history became more uniform amongst northern and Italian artists. Northern Renaissance painters, however, had new subject matter, such as landscape and genre painting. As Renaissance art styles moved through northern Europe, they changed and were adapted to local customs. In England and the northern Netherlands the Reformation brought religious painting almost completely to an end. Despite several very talented artists of the Tudor Court in England, portrait painting was slow to spread from the elite. In France the School of Fontainebleau was begun by Italians such as Rosso Fiorentino in the latest Mannerist style, but succeeded in establishing a durable national style. By the end of the 16th century, artists such as Karel van Mander and Hendrik Goltzius collected in Haarlem in a brief but intense phase of Northern Mannerism that also spread to Flanders.