Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1973–1989 жылдарғы Эфиопиядағы сомали қарулы сепаратистік тобы
1973–1989 Somali armed separatist group in Ethiopia
Батыс Сомали Азаттық фронты (; қысқартылған WSLF) – Огаден аймағын эфиопиялық үстемдіктен босату мақсатында Эфиопияның шығысында күрескен огадендік сепаратистік ұйым. 1977–1978 жылдардағы Огаден соғысында маңызды рөл атқарды, шабуыл жасаған сомали армиясына көмектесті.
The Western Somali Liberation Front (; abbreviated WSLF) was an Ogaden separatist group fighting in eastern Ethiopia to liberate the Ogaden region from Ethiopian control. It played a major role in the Ogaden War of 1977–78, assisting the invading Somali Army.
Өмірбаян
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Эфиопияның Огаден аймағындағы сомали лидерлері өзін-өзі билеу құқығын тұрақты түрде жақтады, бірақ олардың тілектері Эфиопия да, Біріккен Ұлттар Ұйымы да тарапынан үнемі назарсыз қалды. Соғыстан кейінгі кезеңде британдықтар Огаденді Хайле Селассие үкіметіне берді. Аймақ 1800 жылдардың соңында Менелик II жасаған кеңеюлерден бастап Эфиопия империясының билігінде болған. Бұған қоса, британдықтар Эфиопия империясы ешқашан басқармаған, Джиджиганың шығысындағы жерлерді де тапсырды.
After World War II, Somali leaders in the Ogaden region of Ethiopia persistently advocated for self determination, yet their pleas were consistently disregarded by both Ethiopia and the United Nations. In the post war period, the British handed over the Ogaden to Haile Selassie's government. The region had been nominally under the rule of the Ethiopian Empire since Menelik's expansions in the late 1800s. Additionally, the British also handed over lands east of Jigjiga that had never been administered by the Ethiopian Empire.
1963 жылғы көтеріліс
1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдары Огаденде аймақты эфиопиялық үстемдіктен босату мақсатымен сомалидің құпия ұйымдары құрылды. 1963 жылы аймақтағы алғашқы ірі көтеріліс басталды. "Насралла" немесе Огаден Азат ету фронты деп белгілі болған бұл ұйым 300 адамнан басталып, тез арада 3000-ға дейін өсті. Эфиопия Императорлық Армиясы 1963 жылдың жазы мен күзінде кең ауқымды қарсы көтеріліс науқанын жүргізді. Огадендегі сомали қалаларын ауқымды артиллериялық оққа тұтып бомбалаудан тұратын қарсы көтеріліс науқаны кезіндегі императорлық үкіметтің жазалау шаралары Эфиопия Империясы мен Сомали Республикасы арасындағы қарым-қатынастың күрт нашарлауына алып келді, нәтижесінде 1964 жылғы шекара соғысы болды. 1965-1975 жылдар аралығында "Насралла" тағы бір азаттық күресі үшін саяси және дипломатиялық базаны құруға ерекше мән берді. Ұйым Могадишуде және Ирак, Сирия сияқты араб елдерінде кеңсе ашты.
During the late 1940s and 1950's, covert Somali organizations in the Ogaden formed with the aim of freeing the region from Ethiopian rule. In 1963, the first major rebellion in the region broke out. Known as 'Nasrallah' or the Ogaden Liberation Front, the organization began with 300 men and soon swelled to 3,000. The Ethiopian Imperial Army launched a large scale counterinsurgency campaign during the summer and fall of 1963. The imperial governments reprisals during the counterinsurgency campaign, which consisted large scale artillery bombardments of Somali cities in the Ogaden, resulted in rapidly deteriorating relations between the Ethiopian Empire and the Somali Republic, eventually resulting the 1964 Border War. Between 1965 and 1975, Nasrallah began emphasizing on building the political and diplomatic groundwork for another liberation struggle. The organization opened an office in Mogadishu and in sympathetic Arab states such as Iraq and Syria.
Құрылу
1970 жылдардың басында Огаден азаттық қозғалысы Насралланың негізінде өркендеуін жалғастырды, бірақ бастапқы ұйым бірте-бірте ыдырай бастады. Осыған байланысты Сиад Барре үкіметіне қарасты Огаден аймағының тәжірибелі көтерілісшілері мен жас зиялылары Сомалидің қарулы күресті қайта бастауын қолдауға шақырулар жасады. Хали Селассиенің императорлық режимін Дерг әскери хунтасы құлатуынан кейін Огадендегі жағдай нашарлады. Сол кезеңде Огаденді ауыр құрғақшылық қамтыды, нәтижесінде көптеген адамдар қиналып, зардап шекті. Дерг аймақтағы жағдай туралы ақпаратты жасыруды жөн көрді, көмек көрсетуден гөрі, аймақтағы әскери репрессия күшейді. 1974 және 1975 жылдары Огаден сомалилерінің үкіметке қысымы күшейді. 1975 жылы Сомали үкіметі қозғалысқа көмек көрсетуге көндірілді. Осы кезеңде маңызды қайта ұйымдастырулар жүргізілді, соның ішінде жаңа атау таңдау туралы шешім қабылданды. Ұйымды «Огаден» немесе «Батыс Сомали» азаттық фронты деп атау мәселесі бойынша қызу пікірталас болды, нәтижесінде соңғысы таңдалып алынды. 1976 жылдың қаңтарында Батыс Сомали қоғамының бас конференциясы Могадишодан солтүстік-батысқа қарай 100 шақырым жерде өтті. WSLF-ті басқару үшін жиырма бес мүшеден тұратын комитет сайланды, ал Абдуллахи Хасан Махмуд ұйымның алғашқы жетекшісі болды. Сол жылы Огаден мен Сомалиде оқу лагерлері құрылды. Ұйымның сомалилерге басымдық бергеніне қарамастан, WSLF мұсылман харари және оромо халықтарының арасында қолдау тапты. Көптеген харарилер ұйымға қосылды, олардың ішінде полковник Езедин Юсуф сияқтылары қарулы күрес кезінде жетекші лауазымдарда болды. WSLF есебінде, фронттың жас партизандарының көп бөлігі харари «жігіттері мен қыздары» болды. Бірінші бригада «Дууфан» деп аталды. Екінші бригада «Ахмед Гурей» деп аталды және WSLF-тің ең ірі бригадасы болды. Үшінші бригада «Хорьяал» және Төртінші бригада «Циил Тире» деп аталды. Әр бригадаға Эфиопияның Сомали аймағындағы әртүрлі майданға ену міндеті жүктелді. 1976 жылы Сомали үкіметі Оромо аймақтарында күресу үшін WSLF-тің аналогын құрды, оны Сомали Або Азаттық Фронты (SALF) деп атады. Оның операциялық аймағы Бале, Сидамо және Арси провинцияларында болды, онда Сомалимен бірігуді немесе тәуелсіз мемлекет құруды жақтады. Уако Гуту және Шейх Хусейн – Оромо Азаттық Армиясынан (OAF) басып өтіп, SALF-қа қосылған көрнекті Оромо ұлтшылдары еді. Сомали екі топты да кеңестік қарумен жарақтандырды және 1977 жылдың басында Сомали армиясынан 3000 сарбазды WSLF-пен партизандық күрес жүргізуге жіберді. 1977 жылдың басында, стратегиялық маңызы бар жолдар мен қиылыстарда орналасқан қалаларды қоспағанда, WSLF Огаденнің жазық жерлерінің көп бөлігін бақылады. Көтерілісшілер шабуылдап, қашқан тактикасын қолданды, эфиопиялық әскерді оның осал жерлерінде нысанаға алып, содан кейін оларды қолдаған немесе оларға жаны ашыған жергілікті халыққа араластырды. Бұл тактика эфиопиялық әскерлердің рухын түсіріп, оларды бекіністер мен лагерлерге шегінуге мәжбүр етті. Эфиопия әскері қалаларды қоршауға алып, олардың көпшілігі қоршауға түсті. Осы гарнизондық қалаларды шабуылдауға тырысу эфиопиялық қорғаушылардан күшті қарсылыққа ұшыраса да, қалалар арасындағы саяхат қауіпті болды. Әскери және азаматтық көліктерге қарулы сүйемелдеу қажет болды, көбінесе тұзаққа түсіп немесе жер миналарына тап болды. 1977 жылдың 11 ақпанында Хоракелифо (Дегехабур мен Джиджига арасында) маңындағы тұзақта 25 солдат пен офицер қаза тауып, тағы 24 адам жараланды, бронетехника мен жүк көліктері қирады. Сол уақытта Филтудан алыс емес жерде полиция жасағы құрылыстың күл-қоқысына айналды. Көліктік желілердің бұзылуы лагерьлерге тасымалдауды жиі кешіктірді. Әскерлердің рухын түсіруден басқа, экономиканы саботаждауға бағытталған партизандық әрекеттер де болды. 1977 жылдың жазында WSLF жауынгерлері бірнеше маңызды нысандарды қиратты, ал 1 маусымда Эфиопия астанасын Джибути портына жалғастыратын темір жолды жарытты. Эфиопияның экспорттық өнімдерінің 70 пайызын және импорттық өнімдерінің 50 пайызын қамтамасыз ететін бұл маңызды экономикалық артерия тамыз айына дейін тоқтатылды. 1977 жылдың маусым айында Сиад Барре соғысты күшейту үшін Сомалидің ресми әскерлерін тарту туралы шешім қабылдады. 1977 жылдың 13 маусымында шамамен 5000 СНА сарбазы шекараны кесіп өтіп, Огадендегі нақты нысандарға қарсы координацияланған шабуылды бастады. Олар операция кезінде әскери формаларын алып тастап, партизан кейпінде жасырынып, SNA офицерлерінің басшылығымен WSLF эфиопиялық әскери бекеттеріне шабуыл жасады, Годе, Дегехабур және Кебри Дахарды минометтер мен ракеталармен атқылады. Алайда, шабуыл ауыр шығындармен тойтарыс берілді. Годеде ғана 300 WSLF партизаны мен 14 жоғары ранкті СНА офицері қаза тапты. Әсіресе Огаден кланы арасында әскерде наразылық күшейді. Осы сәтсіз шабуылдан кейін Эфиопияға басып кіру және WSLF-ті қолдау туралы шешім қабылданды.
The early 1970's saw the Ogaden liberation movement continue to gain momentum off the foundations of Nasrallah, though the original organization had gradually started to disintegrate. In light of this, veteran insurgents and young intelligentsia from the Ogaden region within Siad Barre's government lobbied for Somalia to support the resumption of the armed struggle. Following the toppling of Halie Selassie's imperial regime by the Derg military junta, the situation in the Ogaden deteriorated. In the same period, a severe drought gripped the Ogaden resulting in mass suffering. The Derg opted to suppress news of the situation in the region rather than provide relief, and under the junta military oppression in the region increased. As 1974 and 1975 drew on, pressure from Ogaden Somalis rapidly built on the government of Siad Barre. By 1975, the Somali government had been convinced to aid the movement. Significant reorganizations were made in this period, including the decision to choose a new name. There was a sharp debate over whether to name the organization the 'Ogaden' or 'Western Somali' liberation front, with the latter eventually prevailing as the choice. In January 1976, a general conference of Western Somali society was held 100 km north west of Mogadishu. A twenty five member committee was elected to lead the WSLF, and Abdullahi Hassan Mahmoud became its first leader when the organization was formerly founded at the conference. That same year, training camps were soon formed across the Ogaden and Somalia. Despite the organizations clear emphasis on Somalis, the WSLF found support among Muslim Harari and Oromo populations. Many Hararis joined the organization, with several such as Colonel Ezedin Yusuf in leading positions during the armed struggle. According to WSLF accounts, a large number of the fronts younger guerrillas were Harari "boys and girls". First Brigade was known as "Duufaan". Second Brigade was known as "Ahmed Gurey" and was the largest Brigade of the WSLF. Third Brigade was known as "Horyaal" and the Fourth Brigade was known as "Ciil Tire". Each brigade was assigned to enter different front in the Somali Region of Ethiopia. In 1976, the Somali government set up a counterpart of WSLF to fight in the Oromo areas, calling it the Somali Abo Liberation Front (SALF), whose sphere of operations was in the provinces of Bale, Sidamo, and Arsi, where it advocated union with Somalia or the creation of an independent state. Wako Gutu and Shekih Hussein were some of the prominent Oromo nationalists who joined SALF, which soon surpassed the Oromo Liberation Army (OLF). Somalia equipped both groups with Soviet arms, and in early 1977 sent 3,000 soldiers from the Somali Army to fight as guerrillas with the WSLF. By early 1977, with the exception of towns strategically positioned on vital routes and intersections, the WSLF effectively controlled most of the Ogaden lowlands. The rebels employed hit and run tactics, targeting the Ethiopian army at its vulnerable points and then blending into a predominantly supportive or sympathetic local population. These tactics eroded the morale of the Ethiopian troops, compelling them to retreat to bunkers and camps. The Ethiopian army found itself confined to garrison towns, many of which were besieged. While any attempt to storm these garrison towns invited devastating firepower from the Ethiopian defenders, travel between towns became perilous. Military and civilian vehicles required armed escorts, often falling into ambushes or encountering land mines. On February 11, 1977, a notable ambush occurred near Horakelifo (between Degehabur and Jijiga), resulting in the death of 25 soldiers and officers, with another 24 wounded, and the destruction of armored cars and trucks. Around the same time, a police contingent was annihilated not far from Filtu. These disruptions to supply lines led to frequent transportation delays to the camps. In addition to affecting the morale of the troops, guerrilla actions aimed at sabotaging the economy also occurred. In the summer of 1977, WSLF fighters destroyed several important installations, and on June 1, they detonated the railway connecting the Ethiopian capital to the port of Djibouti. This crucial economic lifeline, normally handling 70 percent of Ethiopia's exports and 50 percent of her imports, remained out of commission until August. On June 1977, Siad Barre decided to intensify the war by involving the regular Somali forces. On June 13, 1977, approximately 5,000 SNA soldiers crossed the border, launching a coordinated attack on specific targets in the Ogaden. The soldiers had taken off their uniform insignia and disguised themselves as guerrillas for the operation. Under the command of SNA officers, the WSLF engaged in attacks on Ethiopian military positions, pounding Gode, Degehabur and Kebri Dahar with mortars and rockets. However, the offensive was repulsed with heavy casualties. At Gode alone, 300 WSLF guerrillas and 14 high ranking SNA officers were killed. Dissent among the army, especially among the Ogaden clan, became vocal. After this disastrous offensive, the decision was made to invade Ethiopia to support the WSLF.
Огаден соғысы
1977 жылдың 13 шілдесінде сомали әскері Эфиопияға басып кірді. Сомали үкіметі соғыс жариялаудан бас тартып, бұқаралық ақпарат құралдарында барлық әскери әрекеттерді Сомалилік Батыс Әскери Фронты (WSLF) жасағанын мәлімдеді. WSLF саботажға қатысып, эфиопиялық армияның қимылдарына кедергі келтірді. 1977 жылдың қыркүйегіне қарай сомали күштері Огаденнің 90 пайызын басып алды. Ахмет Гурей атты 2-ші бригада соғыс кезінде WSLF-тің басты күші болды, олар 4 апталық қақтығыстан кейін Джиджиганы эфиопиялық әскерден тартып алды. Сомалидің бұрынғы президенті Абдуллахи Юсуф Ахмед BBC World Service тілшісі Абдисалан Хараримен сұхбатында: "WSLF бригадалары өте күшті және барлық қиындықтарға қарамастан біріккен" деді. Бұл мәлімдемені Кубаның бұрынғы басшысы Фидель Кастро да растады. Алайда, 1978 жылдың басында Эфиопия үкіметі кең ауқымды советтік жабдықтарды алды және кубалық жауынгерлердің жетекшілігімен сомалилік шабуылды кері қайтарды. Огаден соғысынан кейін эфиопиялық армия Огаденді қысқа мерзімге ғана толық бақылауда ұстады. Алты айдан соң WSLF елдің көп бөлігін қайта бақылауға алды, ал армия қалалар мен тас жолдармен шектелді. 1979 жылғы іздестіру және патрульдеу шаралары көтерілісшілердің белсенділігін азайтуға көмектесті, бірақ оларды толығымен тазартуға жеткіліксіз болды. 70-ші жылдардың соңына қарай WSLF-тің қатарында 18 000 сарбаз бар екені анықталды, осылайша ол Эритреялық Халықтық Азаттық Фронтынан (EPLF) кейінгі Эфиопиядағы екінші ірі көтерілісші ұйымға айналды.
On July 13, 1977, the Somali army invaded Ethiopia. The Somali government refused to declare war, instead insisting that in the media that all the military actions were taken by the WSLF. The WSLF engaged in sabotage actions, impairing the mobility of the Ethiopian army. By September 1977, the Somali forces had overrun 90% of the Ogaden. The 2nd Brigade, Ahmed Gurey was the main strength of the WSLF during the war, they captured Jigjiga after 4 weeks of heavy fighting with the Ethiopia army. Former Somali President Abdullahi Yusuf Ahmed said "the WSLF brigades were very strong and united against all odds." during his interview with former BBC World Service report Abdisalan Harari. This was claim backed by an interview with former Cuban leader Fidel Castro. However, in early 1978 the Ethiopian government acquired a new arsenal of Soviet equipment and, spearheaded by Cuban combat troops, managed to push back the Somali incursion. After the Ogaden War, the Ethiopian army only remained in full control of the Ogaden for a very brief period of time. Six months later, the WSLF was back in control of most of the countryside, and the army was confined to the towns and the roads. Sweeps and patrols in 1979 managed to reduce rebel activity, but failed to clear out the insurgents. By the end of the 70s, the WSLF was estimated to have an army of 18,000 men, thus becoming the second largest rebel group in Ethiopia, the first being the Eritrean People's Liberation Front (EPLF).
Құлдырау
1979 жылы WSLF-тің Исаак қанаты, Afraad, WSLF-тің басты Огаден рулық күштерімен қақтығысқа келді. 1979 жылдың басында WSLF-тің екі жауынгері Тог Ваджале маңында Исаак әйелін зорлады, оның жетіспей жас ағасы WSLF жауынгерлерін атып өлтірді, сосын WSLF бөлімшесінің командирі бала мен оның отбасының бірнеше мүшесін өлім жазасына кесті. Біраз уақыттан кейін Исаак офицері жергілікті халықты мазалағаны үшін Огаден WSLF-тің 14 мүшесін өлімге жіберді. Келесі жылы Исаак жауынгерлері Вердерге жақын жерде 6 WSLF жауынгерін және 13 Огаден азаматын өлтірді. 1980 жылдың тамызында Дерг режимі Огаденді бүлікшілерден тазалау мақсатында "Лэш операциясы" деп аталған, бүлікшілерге қарсы кең ауқымды науқанды бастады. Эфиопия армиясы Мерид Негусси басшылығымен 60 000 сарбаздан тұратын алты дивизияны орналастырды. Сомали шекарасына күштерді орналастырып, күдікті кіру-шығу жолдарын тосқаннан кейін, эфиопиялық күштер көтерілісшілерді таратып, қоршап алып, жойды. SALF тарап кетті, ал WSLF Сомалидің солтүстігіне қашуға үлкерді. 1980 жылдың желтоқсанына қарай Огаден бүлікшілерден толығымен тазартылды. 1981 жылы Менгисту режимі Сомали Ұлттық Қозғалысын (СНМ) қолдауға кірісті. СНМ мен WSLF арасындағы соғыс эфиопиялық стратегияның маңызды бөлігі болды, ол сомали қоғамындағы рулық жіктерді пайдаланып, WSLF-ке соңғы соққы беруге бағытталды. 1982 жылдан 1984 жылға дейін Сомали Ұлттық Қозғалысы (СНМ), эфиопия армиясының қолдауымен, Сомалидің солтүстік-батысында WSLF-пен қатысты қақтығыстарға қатысты. 1984 жылдың желтоқсанында СНМ шабуылға өтіп, WSLF-ті Сомалидің солтүстігіндегі тыл базаларынан ығыстырды. 1985 жылдың қаңтарына қарай WSLF іс жүзінде жойылды.
In 1979, the Isaaq wing of the WSLF, Afraad, came into conflict with the main Ogaden clan forces of the WSLF. In early 1979, two WSLF fighters raped an Isaaq woman near Tog Wajaale, her teenage brother then retaliated by shooting the WSLF fighters dead, the commander of the WSLF unit then had the boy and some other members of his family executed. Shortly afterwards an Isaaq officer had 14 Ogaden WSLF members executed for harassing the local population. The next year, Issaq fighters killed 6 WSLF fighters and 13 Ogaden civilians near Werder, Ethiopia. On August 1980, the Derg regime launched a massive anti insurgency campaign known as "Operation Lash" to clear the Ogaden of insurgents. The Ethiopian army deployed six divisions consisting of 60,000 men under the command of Merid Negussie. After stationing troops around the border of Somalia to block suspected entry and exit points, the Ethiopian forces moved in, dispersing, encircling and liquidating the rebels. The SALF disintegrated, whereas the WSLF managed to escape to northern Somalia. By December 1980, the Ogaden was completely cleared from insurgents. In 1981, the Mengistu regime began to support the Somali National Movement (SNM). The resulting war between the SNM and the WSLF was an important element in Ethiopian strategy, to exploit the clan divisions within Somali society and give the WSLF the final blow. From 1982 to 1984, the Somali National Movement (SNM) with support from the Ethiopian army, engaged in intense clashes with the WSLF in north western Somalia. In December 1984 the SNM launched an offensive that forced the WSLF out of its rear bases in northern Somalia. By January 1985, the WSLF had effectively ceased to exist.