Кіріспе

Католик шіркеуіндегі ерекше есік түрі – Рим католик дәстүріндегі қасиетті есіктер

Қасиетті есік (Porta Sancta) – дәстүрлі түрде Римдегі Папалық бас базиликалардың ішіндегі кіреберіс порталы. Есіктер әдетте ішкі жағынан цемент пен балшықпен мөрленгендіктен, оларды ашу мүмкін емес. Олар Папа белгілеген юбилей жылдары салтанатты түрде ашылады, себебі осы есіктерден кіретін паломниктер юбилей жылдарының тойлауларымен байланысты толық кешірімділікке ие болуға мүмкіндік алады. 2015 жылдың қазан айында Папа Франциск бұл дәстүрді кеңейтіп, әлемдегі әрбір Рим католик епархиясына Мерекелік Кешірім жылында бір немесе бірнеше жергілікті қасиетті есіктерді белгілеуге рұхсат берді, соның арқасында католиктер Римге бармастан, юбилей жылында толық кешірімділік алуға мүмкіндік алды.

Екінші Ватикан кеңесінен кейін

1975 жылы Папа Павел VI Екінші Ватикан соборының жаңартушылық өзгерістеріне байланысты рәсімді қайта қарастырып, жабылу рәсімінде арақшаны және әсем кірпіштерді пайдалануды жойды. Папа Иоанн Павел II 2000 жылғы Ұлы юбилейге арналған рәсімді қауіпсіздік себептерімен одан әрі жеңілдетті; бұрын Папа Павел VI есікті соққан кезде қиыршықтар құлап кеткен еді. Жұмысшылар есікті ашу рәсімінен бұрын бетонды алып тастады, сондықтан Папа есіктерді тек қолымен итеруге тура келді. Әулие Петр базиликасының қасиетті есігін Папа 1999 жылдың 24 желтоқсанында ашты, ал Әулие Иоанн Латеран және Әулие Мария Майор шіркеулерінің есіктері тиісінше 25 желтоқсанда және 1 қаңтарда ашылды. Дәстүрге қайшы, Папа бұл екі шіркеудің есіктерін кардиналға тапсырудың орнына өзі ашты. 18 қаңтарда, Христиандық бірлік үшін Әлемдік дұға аптасының бірінші күні, Әулие Павел қабырғасынан тыс жердегі базиликаның есігін Папа, Кентербери архиепископы және Экуменикалық Патриархтың өкілі экуменикалық рәсімде ашты. Әулие Петрдегі есік 2001 жылдың 6 қаңтарында жабылды, ал қалғандары бір күн бұрын жабылды. 2000 жылғы Ұлы юбилейге дейін Папа күміс балғамен есікті үш рет соғып, «Маған әділет қақпаларын ашыңдар» деген әнді айтқан. Әулие Петр базиликасының қасиетті есігінің үстінде есіктің соңғы екі рет ашылғанын еске түсіретін мәрмәр ескерткіш тақталар орналасқан. Иоанн Павел II және Франциск соңғы екі юбилейді өткізгендіктен, екі тақташада да олар есікті ашқандарын және жапқандарын көрсетеді.

Қайырымдылық жылы

Қасиетті Қақпаның ашылуы туралы жариялаған Папа Франциск: «Қасиетті Қақпа – Мейірім қақпасы болады, одан өтетін әркім Құдайдың жұбатушы, кешіруші және үміт сыйлайтын сүйіспеншілігін сезінеді». 2015 жылдың 8 желтоқсанында Папа Франциск Киелі Петр базиликасында Мейірімнің Қасиетті есігін ашып, Мейірім жылының ресми басталуын белгіледі. Бірнеше күннен кейін ол Қасиетті Иоанн Латеранның бас базиликасындағы Қасиетті есіктің ашылу рәсімін өткізді. Қамал сыртындағы Қасиетті Пауыл базиликасындағы Қасиетті есікті сол базиликаның бас діни қызметкері, кардинал Джеймс Харви ашты. Папа Франциск кейіннен Сент-Мари-Майорда және Римнің орталық теміржол вокзалының жанындағы Каритас орталығында Қасиетті есікті ашты. Франциск Римге бару қажеттілігін жою арқылы дәстүрді бұзды. 2015 жылдың 29 қарашасында, Мейірім жылының ресми басталуына дейін, Папа Франциск Орталық Африка Республикасының Банги қаласындағы Нотр-Дам соборында Қасиетті есікті ашты. Содан кейін әлемнің 40 елінде, оның ішінде Вестминстер соборы, Глостерширдегі Принкнаш аббаттығы және Торонтодағы Сент-Пол базиликасы сияқты жерлерде Қасиетті есіктер ашылды.

Қасиетті орын белгілеген басқа да қасиетті есіктер

Келесі тізімде Киелі Тақтың мәңгілікке белгілеген Киелі Есіктердің тізімі келтірілген. Папа Александр III бұл құрметті Испанияның Галисиядағы Сантьяго-де-Компостела соборына 1178 жылдың 25 шілдесінде, испандардың бас қамқоршысы Сент-Джеймс күнінде, өз папалық бұйрығы арқылы Regis Æterni папалық қағазымен берді. Папа Бенедикт XVI 2007 жылдың шілдесінде Францияның Форманс қаласындағы Арс Куресі, Сент-Джон Вианнидің қайтыс болғанына 150 жыл толуына орай, қасиетті есікті ашу құрметін берді. Папа Бенедикт XVI 2010 жылдың 21 желтоқсанында Филиппиннің Манила қаласындағы Санто-Томас Пап университетіне 2011 жылы университеттің 400 жылдығын атап өту үшін қасиетті есік берді. Рим Папасы Франциск 2013 жылдың 8 желтоқсанында Канаданың Квебек қаласындағы Нотр-Дам соборына, Мексикадан солтүстікке қарай Солтүстік Америкадағы алғашқы католик шіркеуінің мерейлі жылы ретінде, 1666 жылдың 11 шілдесінде негізі қаланғанына 350 жыл толуын атап өту үшін Киелі Есікті ашу құрметін берді. + Киелі Тақ белгілеген әлемдік Киелі Есіктер Белгіленген орынЕлСәңке Петір базиликасыВатикан қаласыЛатеранның архибазиликасыРимҰлы Мария базиликасыРимҚабырға сыртындағы Сәңке Пауыл базиликасыРимСантьяго-де-Компостела соборыГалиция, ИспанияСанто-Томас Пап университетінің шіркеуіМанила, ФилиппинАрс-сюр-Форманс ғибадатханасыКвебек, Канада