Кіріспе

1503-1513 жылдар аралығында Католик шіркеуінің басшысы Папа Юлий II (Iulius II; туған кезде Джулиано делла Ровере; 5 желтоқсан 1443 – 21 ақпан 1513) Католик шіркеуінің басшысы және 1503 жылдан 1513 жылдың ақпан айындағы өліміне дейін Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Ол өзінің папалық атын «Соғыс Папасы» немесе «Қорқынышты Папа» деп атады, және оны Папа Юлий I-ге құрмет көрсету үшін емес, Юлий Цезарьді үлгі етіп таңдады. Ең күшті және ықпалды папалардың бірі Юлий II Жоғары Ренессанстың маңызды тұлғасы болды және маңызды мәдени және саяси мұра қалдырды. Италия соғыстары кезінде оның саясатының нәтижесінде Папалық мемлекеттер өздерінің билігін және орталықтандыруын арттырды, ал папалық кеңсе 16 ғасыр бойы Италияда және Еуропада дипломатиялық және саяси тұрғыдан маңызды рөл атқарды. 1506 жылы Юлий II Ватикан мұражайларын құрып, Әулие Петр базиликасын қайта жаңартуды бастады. Сол жылы ол жеке қорғанысы үшін әйгілі Швейцария гвардиясын ұйымдастырды және Романьядағы жергілікті билеушілерге қарсы сәтті науқанға жетекшілік етті. Юлий II-нің қызығушылығы Жаңа әлемге де қатысты, ол Тордесильяс келісімін бекітіп, Америкадағы алғашқы епископтарды құрып, Латын Америкасын католиктендіруді бастады. 1508 жылы ол Сикстин капелласындағы Рафаэль бөлмелері мен Микеланджелоның суреттерін тапсырды. Юлий II-ні Макиавелли өзінің еңбектерінде идеалды князь ретінде сипаттады. Папа Юлий II күнәдан арылу іздегендерге шіркеуге ақша беруге рұқсат берді, ол Әулие Петр базиликасын салуға жұмсалды. Ол өлімінен кейін Роттердамдық Эразм «Жулиус жұмақтан шығарылды» атты еңбегінде қатты сынға алды, онда есіктен кіргізілмеген мас папа өзінің дүниелік өмірін ақтады және өзінің жұмағын құрумен қорқытты. Папалық биліктің алғашқы жылдары Юлий II Борхаларды биліктен алып тастап, Испанияға жер аударды. Романья герцогы Чезаре Борджия да осындай тағдырға ұшырап, мүлкінен айырылды. Ол Франция, Испания және Австрияда Камбрайда құрылған Венецияға қарсы лигаға қосылды. Осы мақсатқа жеткеннен кейін, ол Агнаделло шайқасындағы соңғысының жеңілісінен кейін Венециямен французға қарсы «Киелі лиганы» құрды. Оның басты мақсаты енді «варварларды қуу» (Fuori i Barbari!) болды. Юлий II католик Фердинанд II Арагонды одаққа қабылдап, Неапольді папалық феод деп жариялады және ресми түрде иелік беруге уәде берді. Бұрын императорлық сайлау Максимилианға өзін Киелі Рим императоры ретінде танытуға жеткілікті деп жариялағаннан кейін, ол кейінірек Францияға қарсы Габсбургтердің қолдауын алды. Юлий II Папаның қарулы күштерін Мирандола қоршауында жеке басқарды және Равенна шайқасындағы жеңіліске қарамастан, Людовик XII француз әскерлерін швейцариялық жалдамалылар келгеннен кейін Альпі тауларының артына шегінуге мәжбүр етті. 1512 жылы Мантуядағы конгресс кезінде Юлий II француз билігінің орнына итальяндық отбасыларды билікке қайтаруды бұйырды: императорлық швейцариялықтар Массимилиано Сфорца басшылығымен Миланда Сфорца билігін қалпына келтірді, ал Джованни де Медичи басшылығымен испан әскері Флоренцияда Медичи билігін қалпына келтірді. Неаполь патшалығы папалық феод ретінде танылды. Венециялықтар Франциядан жоғалтқан аумақтарын қайтарып алды, ал Папалық мемлекет Парма мен Моденаны аннексиялады. Шетелдік монархтар қолдаған соборлық қозғалыс жойылды, ал Юлий II Бесінші Латеран кеңесінде ультрамонтанизмді бекітті. Бұл дәстүрлі тарихнамада Ренессанс Италиясының 15 ғасырдың соңындағы Итальян лигасының аяқталуынан кейін бірігуге ең жақын келген сәт ретінде көрінеді. Алайда, Юлий II Италияның біртұтас патшалығын құру мүмкіндігінен алыс болды, егер бұл оның мақсаты болса, өйткені оның соғыстарына шетелдік әскерлер көптеп араласты және француздар Милан үшін швейцарияға қарсы жаңа науқандарды дайындады. Неаполь, папалық феод ретінде танылса да, әлі де Арагонның билігінде болды және Юлий II оңтүстікте испандықтардың болуын тоқтатуды жоспарлап отырды. Дегенмен, папалық билігінің соңына қарай, Италия соғыстарында шіркеуді басты күшке айналдыру жөніндегі папалық мақсатқа қол жеткізілді. 1513 жылғы Рим карнавалында Юлий II өзін «Италияны азат етуші» деп жариялады. Юлий Константинопольді қайтару үшін Осман империясына қарсы крест жорығын шақыруды жоспарлаған, бірақ ресми мәлімдеме жасамай жатып қайтыс болды. Оның ізбасары Папа Лев X император Максимилианмен бірге 1516 жылы Брюссель және Нуайон келісімдерін бекіту арқылы Италиядағы статус-квоны қалпына келтірді; Франция Марьяно шайқасындағы Франциск I жеңісінен кейін Миланды қайта бақылауға алды, ал Испания Неапольдің билеушісі ретінде танылды.

Ерте өмір

Джулиано делла Ровере Генуя Республикасындағы Савонаға жақын Альбизола қаласында дүниеге келді. Ол Рафаэлло делла Ровере мен грек тегінен шыққан Теодора Манероланың ұлы, асыл, бірақ кедей отбасынан таралған. Оның үш бауыры болды: Бартоломео, францискан монах, кейін Феррара епископы болған (1474–1494); Леонардо; және Джованни, Рим қаласының префекті (1475–1501) және Сора мен Сенигалия князі. Оның Люсина есімді қарындасы да болды (кейін кардинал Систо Гара делла Ровередің анасы). Джулианоны оның ағасы, дінбасы Франческо делла Ровере, О. Ф. М., оқытты, ол оны францискандардың арнайы қамқорлығына алды. Кейіннен осы ағасы (сол кезде францискандардың бас министрі болған (1464–1469)) оны Перуджадағы францискан монастырына жіберді, онда ол университетте ғылымдарды оқи алды. Делла Ровере жас кезінде қатыгез, қарапайым мінезді және жаман сөзге құмар болған. 1490-шы жылдардың соңында ол кардинал де Медичимен және оның туысы Джулио де Медичимен жақын танысты. Екі династия папалық саясат аясында бейшара одақтастарға айналды. Екі үйдің де Италия жерлерін Франция әскерлерінің басып алуын тоқтатуға ниеттері болды. Ол теологияға онша қызығушылық танытпаған секілді; керісінше, Пол Стратерн оның қиялындағы батырлар Фредерик Колонна сияқты әскери қолбасшылар болғанын айтады.

Кардиналат

Оның ағасы 1471 жылғы 10 тамызда Папа Сикст IV сайланғаннан кейін, Джулиано 1471 жылғы 16 қазанда Контат Венассиндегі Карпентрас епископы болып тағайындалды. Ашық түрдегі жолбасшылықтың нәтижесінде ол 1471 жылғы 16 желтоқсанда бірден кардинал дәрежесіне көтерілді және бұрынғы әкесінің, Сан-Пьетро-ин-Винколи шіркеуімен бірдей титулдық шіркеуді алды. Көптеген симония және плюрализмге кінәлі болған ол бірнеше маңызды лауазымды бірден атқарды: Авиньон архиепископтығынан басқа, ол сегіз епископты басқарды, оның ішінде 1472 жылдан бастап Лозанна және 1476–1477 жылдары Кутанс епископтықтары да болды. 1474 жылы Джулиано папаның өкілі ретінде Тоди, Сполето және Ситта-ди-Кастелло қалаларына әскер басқарды. Ол мамыр айында Римге оралды, оған Урбино герцогы Федериго сүйікті ұлы Джулианоның інісі Джованниға қызын беруге уәде берді, кейіннен ол Сенигалия және Мондовидің мырзасы аталды. 1475 жылғы 22 желтоқсанда Папа Сикст IV Авиньонның жаңа архиепископтығын құрды, оған Васон, Кавайон және Карпентрас епархияларын бағынышты епархиялар ретінде бекітті. Ол Джулианоны алғашқы архиепископ етіп тағайындады. Джулиано папалыққа сайланғанға дейін архиепископ лауазымын атқарды. 1476 жылы Легаттың міндеті қосылды, ол ақпан айында Римнен Францияға аттанды. 1476 жылғы 22 тамызда ол Авиньонда Collegium de Ruvere колледжін құрды. 1476 жылғы 4 қазанда Римге қайтып келді. 1479 жылы кардинал Джулиано Кардиналдар алқасының палата төрағасы болып бір жыл қызмет етті. Бұл лауазымда ол кардиналдарға топ ретінде (мысалы, ad limina сапарларынан) түскен барлық кірістерді жинауға және Рим куриясында қызмет ететін кардиналдарға тиісті үлестерді дұрыс бөлуге жауапты болды. Джулиано 1480 жылғы 28 сәуірде Францияға Папаның легаты болып тағайындалды және 9 маусымда Римнен кетіп қалды. Легат ретінде оның міндеті үш еселі болды: король Людовик XI мен Австрияның эрцгерцогы Максимилиан арасында бейбітшілік орнату; Осман түріктеріне қарсы соғыс үшін қаражат жинау; және кардинал Жан Балу мен епископ Гийом д’Харанкурдың босатылуы туралы келіссөздер жүргізу (олардың екеуі де Людовик патшаның опасыздық айыбымен он бір жыл түрмеде отырған). Ол қыркүйекте Парижге жетті, содан кейін 1480 жылғы 20 желтоқсанда Людовик Балуды Папа атынан қабылдау үшін Легат тапсырған Лудун архиерейіне тапсыруға бұйрық берді. Ол 1482 жылғы 3 ақпанда Римге оралды. Одан кейін француздардан соғысқа көмек ретінде 300 000 эку алтын түсті. 1483 жылғы 31 қаңтарда кардинал делла Ровере 22 қаңтарда қайтыс болған кардинал Гийом д’Эстутевиллдің орнына Остияның субурбикарий епископы болып тағайындалды. Остия епископының құрметті міндеті – сайланған папаны епископқа бағыштау болды, егер ол бұрын епископ болмаса. Бұл іс жүзінде Пьос III (Франческо Тодескини Пиколомини) жағдайында болды, ол 1503 жылғы 30 қыркүйекте дін қызметкері болып тағайындалды және 1503 жылғы 1 қазанда кардинал Джулиано делла Ровере оны епископқа бағыштады. Осы шамада, 1483 жылы, заңды емес қызы Феличе делла Ровере дүниеге келді. 1483 жылғы 3 қарашада кардинал делла Ровере Болонья епископы және Папаның легаты болып тағайындалды, 21 қазанда қайтыс болған кардинал Франческо Гонзаганың орнын басты. Ол 1502 жылға дейін епархияны басқарды. 1484 жылғы 28 желтоқсанда Джулиано ағасы Джованниді Папа Иннокентий VIII Папалық әскерлерінің генерал-капитаны етіп тағайындау рәсіміне қатысты. 1484 жылға қарай Джулиано он екі апостол шіркеуінің жанында салған жаңа сарайында тұрып жатқан, сонымен қатар ол оны қалпына келтірген. Папа Сикст IV 1482 жылғы 1 мамырда жаңадан қалпына келтірілген ғимаратқа ресми сапар жасады, және Джулиано сол кезде онда тұрып жатқан болуы мүмкін.

Неапольмен соғыс

1484 жылғы 12 тамызда Сикст IV қайтыс болды. Папа Иннокентий сайлау рәсімдері аяқталғаннан кейін кардиналдар өз үйлеріне таратылды, бірақ кардинал делла Ровере жаңа Папамен бірге Ватикан сарайына барып, онымен жалғыз қалды. Людвиг Пастор Флоренциялық елшінің: «[Папа Иннокентий] өз ойынша емес, басқалардың кеңесімен басшылыққа ие адам сияқты көрінеді», – деген сөзін келтіреді. Ферраралық елші: «Өзінің інісі [Делла Ровере] мүлдем ықпалы болмаса да, енді жаңа Пападан қалағанын алады», – деді. Делла Ровере тәж кигізу рәсімін ұйымдастыру үшін тағайындалған бес кардиналдың бірі болды. 1485 жылы Папа Иннокентий және кардинал делла Ровере (Папаның жаңа бас кеңесшісі ретінде) Неаполь Корольдігінің саяси ісіне араласуға шешім қабылдады, бұл «Барондардың қастандығы» деп аталды. 20 наурыздағы Құрма жексенбісінде кардинал делла Ровере өзінің іс-әрекетін басты қарсыласы кардинал Родриго Борджиядан (кейіннен Папа Александр VI) жасырып, Римнен шығып, Остия порты арқылы Генуя мен Авиньонға бағыт алып, Шіркеу мен Неаполь Королі Фердинанд I (Ферранте) арасында соғысқа дайындалды. 28 маусымда Папа Неаполь Королінің мойынсұнуын білдіретін және ұзақ дәстүрге сәйкес Неаполь Корольдігінің Рим Шіркеуіне толық феодалдық бағынуын талап ететін пальфрей сыйлығын Неапольге жіберді. Арагон монархиясын құлатуға жасалған екінші әрекет кезінде Салерно князі Антонелло II ди Сансеверино Антонелло Петруччи мен Франческо Копполаның кеңесімен Гвельфтер фракциясына жататын және Неапольге Анжу талабын қолдаған бірнеше феодалдық отбасыларды біріктірді. Антонелло де Сансеверино кардинал делла Роверенің інісі Джованнидің туысы болды, ол Сорадағы иелігі арқасында Неапольдің ақсүйек адамы еді. Барондардың басты шағымдары Фердинандтың 1480 жылы Бариді басып алған Османдықтарға қарсы соғысын қаржыландыру үшін салған ауыр салықтары және Феррантенің Корольдіктің әкімшілік аппаратын орталықтандыруға жасаған күшті әрекеттері, оны феодалдық жүйеден бюрократиялық жүйеге көшіруі болды. Барондар Л’Акуила қаласын басып алып, феодалдық билеуші ретінде Пападан көмек сұрады. Генуя мен Венеция Папалық билікті қолдады, ал Флоренция мен Милан Неапольді таңдады. Римде Орсини отбасы Ферранте ұлы Альфонсомен одақтасып, ал олардың қарсыластары Колонна отбасы Папаны көшедегі қақтығыста қолдады. Ферранте барондардың иеліктерін тартып алып, жауап ретінде әрекет етті. Екі тарап татуласу үшін кездескенде, Ферранте оларды тұтқындап, ақырында өлім жазасын орындады. Делла Ровере отбасының беделі күрт төмендеді, ал өзін ақтауға тырысқан Папа Иннокентий оларға деген қолдауын тоқтата бастады. 1487 жылы бейбітшілік орнады, бірақ Иннокентий VIII-нің Папалық билігіне нұқсан келді.

Пап елшісі

1486 жылы 23 наурызда папа Джулианоны Франция королі Карл VIII сарайына, көмек сұрау үшін Папаның легаты ретінде жіберді. 31 мамырда француздар Римге келді, бірақ бірден испандық кардинал Борджиямен қарым-қатынас ушықты. Алайда Ферранте әскері папаны кемсітуге бекінді, Иннокентий мойынсұнып, 10 тамызда келісімге қол қойды. Иннокентий жаңа одақтастар іздеді және Флоренция Республикасымен келісімге келді. 1487 жылдың 2 наурызында Джулиано Анкона маркасына және Венеция Республикасына легат етіп тағайындалды. Ол осы порттардағы ірі түрік қауымымен сауданы дамытуға ынталандырды. Бірақ Венгрия королі Матиас Корвиннан Осман сұлтаны Баязид II Италияға қауіп төндіріп отырғаны туралы жедел хабар келді. Ол 1488 жылы 8 сәуірде оралды және XII Апостолдар базиликасының қасындағы Колонна сарайында қайтадан тұруға кірісті.

1492 жылғы конклав

1492 жылғы Конклавта, VIII Иннокентийдің қайтысынан кейін, Кардинал делла Ровереге Франция королі VIII Карл және Карлдың жауы – Неаполь королі Ферранте сайлауда қолдау көрсетті. Францияның делла Ровере кандидатурасын ілгерілету үшін 200 000 дукатты банк шотына салып, ал Генуя Республикасы да осы мақсатта 100 000 дукат салды деген хабар тарады. Делла Роверенің жаулары болды, себебі ол Рим Папасы Сикст IV-ке тигізген ықпалы және француздық симпатиялары үшін оған наразылық білдірді. Оның қарсыластары – Кардинал Ардисио делла Порта және Кардинал Асканио Сфорца, екеуі де миландықтардың қолдауында болды. Келлог, Бейнс және Смит былай деп жазады: "[делла Ровере] мен [сол кездегі кардинал] Родриго Борджия арасында бірте-бірте өшпенділік туды, ал 1492 жылы VIII Иннокентий қайтыс болғанда Борджия Асканио Сфорцамен құпия келісім жасап, үлкен көпшілік дауысымен Папа Александр VI болып сайланды". Делла Ровере қызғаныш пен ашуға толы, Борджияның өзінің орнына сайланғанына өкпеледі. 1492 жылдың 31 тамызында жаңа Папа Александр VI консистория өткізді, онда ол алты кардинал легатын тағайындады, олардың бірі – Джулиано делла Ровере, ол Авиньонға легат болып жіберілді. Кардинал Джулиано Кардинал Асканио Сфорца мен Миландық фракцияның Александр VI сарайында алған күшті позициясынан алаңдап, 1492 жылдың желтоқсан айында Рождестводан кейін Тибр өзенінің сағасында орналасқан Остия қаласындағы бекінісіне шегінуді жөн көрді. Сол айда Неаполь королі Фердинандтың (Ферранте) екінші ұлы, Альтамуралық Федерико жаңа Папаға құрмет көрсету үшін Римге келді. Ол әкесіне Александр мен Кардинал Сфорца жаңа одақтар құруға тырысып жатқанын хабарлады, бұл Феррантетің қауіпсіздік шараларын бұзуы мүмкін. Сондықтан Ферранте делла Роверені Папа сарайында Сфорцаға қарсы партияның орталығы ретінде пайдалануға шешім қабылдады, бұл перспектива Ферранте барондық соғыстан кейін Кардинал Джулианомен қарым-қатынасын жақсартқандықтан оңай болды. Ол сондай-ақ Испания королі Фердинанд пен королева Изабеллаға Александрдың француздармен сөз байласып жатқаны туралы ескертті, нәтижесінде испан елшісі дереу Папаға келді. Маусым айында Альтамуралық Федерико Римге оралып, делла Роверемен сөйлесіп, оған неаполитандықтардың қорғауына сендірді. 1493 жылдың 24 шілдесінде Кардинал делла Ровере Римге оралды (Вирджинио Орсинидің ескертулеріне қарамастан) және Папамен бірге кешкі ас ішті.

Карл VIII және француздар Неаполь үшін соғысты

Делла Ровере Борджияның қаһарынан құтылу үшін бірден Остияға қашуға бел буды. 1494 жылғы 23 сәуірде кардинал өз бауыры Джованни делла Ровереге Остиядағы бекінісін сеніп, кемеге мініп, Генуяға, содан кейін Авиньонға сапар шекті. Оны король Карл VIII Лионға шақырды, және олар 1494 жылғы 1 маусымда кездесті. Карл VIII Италияны Борджиялардан әскери күшпен қайтарып алуға уәде беріп, оныңмен келісім жасады. Патша 1495 жылғы 31 желтоқсанда әскерімен Римге кірді, оның бір жағында Джулиано делла Ровере, екінші жағында кардинал Асканио Сфорца отырды. Патша Папа Александрдан бірнеше талап қойды, соның бірі – Сант-Анжело бекінісін француз әскерлеріне беру. Папа Александр бұған қарсылық көрсетіп, кардинал делла Ровере оны басып алып, Римнің иесі болады деп мәлімдеді. Бірақ Карл көп ұзамай Неапольді жаулап алды, 1495 жылғы 22 ақпанда қалаға жеңіспен кірді, алайда әскерінің көп бөлігін шығарып алуға мәжбүр болды. Солтүстікке қайтып келе жатқанда, оның әскері 1495 жылғы 5 шілдеде Форново шайқасында жеңіліске ұшырады, осылайша оның итальяндық жорығы аяқталды. Француз басқыншылығының соңғы іздері 1496 жылдың қарашасына дейін мүлдем жойылды. Дегенмен, Остия 1497 жылдың наурызына дейін француздың бақылауында болды, бұл Рим қаласын азық-түлікпен қамтамасыз етуде қиындықтар туғызды. 1496 жылы Лионда Карл VIII және Джулиано делла Ровере тағы бір соғыс жоспарлап отырды. Джулиано Лион мен Авиньон арасында әскер жинау үшін жиі сапар шекті. 1496 жылдың маусымында Францияда король Карл Францияда папа сайлауын өткізуді және кардинал делла Роверені папа етіп сайлауды ниеттенгені туралы хабар тарады. 1497 жылдың наурыз айында Папа Александр кардинал делла Роверені Апостолдық Тақтың дұшпаны деп жариялап, оның игіліктерінен айырды, ал Джованни делла Роверені Рим префектурасынан шеттетуге бұйрық берді. Кардиналға қарсы оның іс-қимылы кардиналдардың консисториядағы келісімінсіз, тіпті олардың қарсылығына қарамастан жасалды. Алайда маусым айында Папа кардиналмен келісуге және Римге оралуына байланысты келіссөздер жүргізді. 1498 жылдың тамызында Папамен келісімге келгеннен кейін оның игіліктері қайта жаңартылды.

Людовик XII және оның итальян соғысы

Франция королі Карл VIII, Валуа әулетінің соңғы аға тармағы, 1498 жылдың 7 сәуірінде Амбуаз сарайының есік доғасының төбесіне басы соғылып, қаза тапты. 1498 жылдың қазан айында Чезаре Борджия Францияның оңтүстігі арқылы өтіп, Валентинуа герцогы ретінде тағайындалу үшін король Людовик XII-ге бара жатқанда, Авиньонда тоқтады және кардинал делла Ровере оны зәулім күшпен қарсы алды. Олар содан кейін корольмен кездесу үшін Шинонға бет бұрды, онда Чезаре Борджия Луи мен Александр арасындағы шарттың бір шартын орындады. Руан архиепископы Жорж д’Амбуазға уәделенген кардиналдың қызыл тоқымын ұсынды. Бұл тоқымды Папаның өкілі, кардинал делла Ровере д’Амбуаздың басына кигізді. Людовик патшайым Джоаннан ажырасып, Бретань герцогтігін қоса аннексиялау ниетімен Бретаньнің Аннасына үйленгісі келді; Александр өз кезегінде Чезаре үшін француз ханшайымын әйел ретінде қалады. Борджия әулетімен қарым-қатынасын жақсартуға тырысқан делла Ровере шарттың тағы бір тармағына, яғни Чезаре Борджия мен Неаполь королінің қызы Карлоттаның некесіне де қатысты. Делла Ровере некеге келісті, бірақ Папа Александрдың айтуынша, король Людовик XII келіспеді, тіпті Карлотта оған келісім беруден жалтара берді. Александрдың ұлына патшалық тақ табу жоспары сәтсіз аяқталды, ол қатты ашуланды. Людовик Чезареге өзінің тағы бір туысын, «сұлу әрі бай» Шарлотта д’Альбретті ұсынды, оны Чезаре 1499 жылдың 13 мамырында Блуада үйлендірді. Бұл неке Папа Александрдың көзқарасын түбірімен өзгертті. Ол француздар мен Венецияның ашық жақтасына айналды және олардың мақсатын – Миланды Сфорцалардың билігінен босатуды қабылдады. 14 шілдеде кардинал Асканио Сфорца, делла Роверенің жауы, барлық мүлкін және достарын алып, Римнен қашып кетті. Осы уақытта француз әскері Альпі тауларын кесіп өтіп, Пьемонттағы Алессандрияны басып алды. 1499 жылдың 1 қыркүйегінде Лодовико Иль Моро Миланнан қашып кетті, ал 6 қыркүйекте қала француздарға берілді. Кардинал Джулиано 6 қазанда Миланға кіргенде корольдің сүйемелдемесінде болды. Содан кейін Папа Александр, венециялықтардың ықпалымен, Османлы түркілерінің қатеріне назар аударды. 1499 жылдың күзінде ол барлық христиан әлемінен көмек және қаржы сұрап, крест жорығын жариялады. Еуропа билеушілері оған көп көңіл бөлмеді, бірақ Александр өзінің адалдығын көрсету үшін Папа мемлекеттерінің барлық тұрғындарына оннан бір бөлігін, ал бүкіл әлемдегі дін қызметкерлерінен оннан бір бөлігін жинады. Кардиналдар мен олардың табыстары туралы жасалған тізімде кардинал делла Ровере жылдық кірісі 20 000 дукатпен екінші орында тұрғаны көрсетілген. Папа Александр мен кардинал Джулиано арасындағы қарым-қатынастың тағы бір үзілуі 1501 жылдың соңында немесе 1502 жылдың басында болды, осы кезде Джулиано Болонья епископтығынан Верчелли епархиясына ауыстырылды. 1502 жылдың 21 маусымында Папа Александр өзінің хатшысы Франческо Трохе (Трохия) мен кардинал Аманье д’Альбретті (Чезаре Борджияның қарындасының күйеуі) кардинал делла Роверені жасырын түрде ұстап алып, оны Римге тез әкеліп, Папаға тапсыру үшін Савонаға жіберді. Ұстау тобы 12 шілдеде тапсырмасын орындамай Римге оралды. 1502 жылдың 20 шілдесінде кардинал Джованни Баттиста Феррари Ватикан сарайындағы бөлмесінде қайтыс болды; оны улаған, ал оның мүлкін Борджиялар иеленді. 1503 жылдың 3 қаңтарында кардинал Орсини тұтқындалып, Сант-Анжело сарайына жіберілді; 22 ақпанда ол Александр VI-ның бұйрығымен уланып, сол жерде қайтыс болды.

Сайлау

Қасиетті колледждің қарт теңізі делла Ровере, Флоренция билеушісі Лоренцо де Медичидің көмегімен Папа Пий III сайлауына әсер етті. Делла Ровередің мізгілді мінезі болғанымен, ол шебер дипломатия арқылы Цезарь Борджияның қолдауын жеңіп алды, Борджияның Романьядағы саясатына қаржылай көмек және Папаның тұрақты қолдауын уәде етіп берді. Бұл сайлау, Людвиг фон Пастордың пікірінше, әрине, ақшамен пара беру арқылы, сондай-ақ уәделер арқылы жүзеге асты. "Халықтың пікірінше, жалғыз мүмкін папа болып көрінген Джулиано, өзінің әріптестерінен кем емес ашкөздік танытты. Уәделер мен көндірулер жеткіліксіз болған жағдайда, ол пара алудан тартынбады". Дейін, оның 1503 жылғы 1 қарашадағы сайлауы небары бірнеше сағатқа созылды, ал ол өзінің және ең белсенді қарсыласы, француз монархиясының сүйіктісі Жорж д'Амбуаздың дауыстарын ғана алмады. Ақырында, барлық папалық сайлаулардағыдай, жетекші үміткер сайлауға қажетті дауыс санын жинағаннан кейін дауыс бірауызды болады.

Ренессанс дәуірінің папасы

Джулиано Делла Ровере Юлий есімін алды, оны тек төртінші ғасырдағы бір ғана алдыңғы ілеспесі Юлий I қолданған, және тоғыз жыл бойы, 1503 жылдан 1513 жылға дейін папа болды. Бастапқыда Юлий II өзінің рухани билігіне қарсы шыққан түрлі күштерді жеңуге бел буды; ол бірқатар күрделі амалдар арқылы, ең алдымен, Борджиалардың Папалық мемлекеттердегі билігін сақтап қалуына мүмкіндік бермеді. Шын мәнінде, ол сайланған күні damnatio memoriae жариялады: «Мен Борджиалар тұрған бөлмелерде тұрмаймын. Ол [Александр VI] Киелі шіркеуді бұрын-соңды ешкім арамдамаған. Ол шайтанның көмегімен папалық билікті басып алды, және мен ешкімге Борджиа туралы ойлауға немесе айтуға тыйым салам. Оның есімі мен естелігі ұмытылуы керек. Ол барлық құжаттар мен ескерткіштерден өшірілуі тиіс. Оның билігін жою керек. Борджиалар туралы немесе олар үшін жасалған барлық суреттер қара матамен жабылуы керек. Борджиалардың барлық қабірлері ашылуы керек және олардың денелерін қайтару керек, олар тиесілі жерге – Испанияға. Борджиа пәтерлері басқа мақсаттарға пайдаланылды. Папалық бөлмесі Папа Лев X-тің бұйрығымен Рафаэльдің екі шәкіртімен қайта безендірілді. Бөлмелер Римді тонағаннан кейін (1527) Ватиканға келген император Карл V-ті қабылдау үшін пайдаланылды, ал кейіннен олар кардиналдың немере інісінің, содан кейін мемлекеттік хатшы кардиналының резиденциясы болды. Юлий екі күшті римдік отбасы – Орсини мен Колоннаны татуластыру үшін өзінің ықпалын қолданды. Рим ақсүйектерінің мүдделеріне қатысты жарлықтар шығарылды, ал жаңа папа олардың орнына келді. Римде және оның айналасындағы елде қауіпсіздікке қол жеткізген соң, ол Венеция Республикасын Фаенцадан, Риминиден және папа Александр қайтыс болғаннан кейін Италияның басқа қалалары мен бекіністерінен қууды міндет етті. 1504 жылы Венеция дожымен келісімге келу мүмкін емес екенін түсінген соң, ол Франция мен Киелі Рим империясының қарама-қайшы мүдделерін біріктірді және уақытша Италияның тәуелсіздігінің бір бөлігін құрбан етті. Алайда, бұл одақ бастапқыда номиналды болды және венециялықтарды Романьядағы бірнеше маңызсыз жерлерден бас тартуға мәжбүрлеуде бірден тиімді болмады. 1506 жылы ол Перуджа мен Болоньяға әскерін бастап, екі папалық қаланы олардың диспоттары Жан-Паоло Бальони мен Джованни II Бентивоглиодан азат етті. 1503 жылдың желтоқсанында Юлий болашақ Англияның Генрих VIII-ге Арагонның Екатеринасына үйленуге рұқсат берді; Екатерина бұрын Генрихтің үлкен ағасы, қайтыс болған ханзада Артурға қысқа уақытқа үйленген еді, бірақ Генрих кейін ол бес ай бойы таза қыз болып қалды деп мәлімдеді. Шамамен жиырма жылдан кейін Генрих Анна Болейнге үйленуге тырысқанда (Екатеринадан туған ұлы бірнеше күн ғана өмір сүрді, ал оның екі ұлы өлі туды, сондықтан оның еркек мұрагері болмады), ол өзінің некесін жоюға тырысты, Папа Юлийдің рұқсаты ешқашан берілмеуі керек деп мәлімдеді. Диспенсацияны қайтарудан Рим папасы VII Климент бас тартты. 1506 жылғы 24 қаңтарда жарияланған Ea quae pro bono pacis атты бұйрық Испания мен Португалияның теңізді жабық саясатын мақұлдады, олар зерттеулері кезінде жүргізіп жатқан, және 1494 жылғы Тордесильяс келісіміне бұрынғы папалық бұйрықтарға енгізілген өзгерістерді мақұлдады. Сол жылы Юлий II папаны қорғау үшін тұрақты әскери корпус құру үшін Швейцария гвардиясын құрды. Ренессанс бағдарламасының бір бөлігі ретінде христиандық астана Римге ежелгі даңқты қайта келтіру үшін Юлий II өзін латын христиан империясын басқара алатын император-папа ретінде көрсетуге көп күш жұмсады. 1507 жылғы құрма жексенбісінде «Юлий II Римге Рим империясының салтанатты ұлылығының мұрагері, екінші Юлий Цезарь және Мәсіхтің өкілі, Рим шіркеуін басқаратын папа ретінде кірді». Өзінің есімін Цезарьдан алған Юлий өзінің әскерін «барбарийлерді қуып шығарыңдар» деген императорлық ұранмен Италия жарты аралы арқылы жетектеді. Алайда, императорлық риторикаға қарамастан, науқандар өте жергілікті болды. 1507 жылғы наурыз айында Перуджа тікелей басқаруға ерікті түрде берілді, өйткені ол әрқашан Папалық мемлекеттердің құрамында болған; осы әрекеттерде ол француз жалдамалыларын пайдаланды. Урбиноның керемет герцогтік сарайына Мантуя маркграфының жалақысына француз сарбаздары кірді; Монтефелтроның адал туыстарына қарсы құпиялар басқыншы әскерлерге Папаның өшпес жеккөрінішін әкелді. Юлий өзінің немере інісі және мұрагері Франческо Мария делла Роверені тәрбиелеу үшін Гуидобальдоның көмегіне сенеді; жемқорлықтың күрделі желісі Италиялық Папалықты қамтамасыз етуге көмектесті. Сонымен қатар, Папаның Урбиноға деген қызығушылығы француз сарайында кеңінен белгілі болды. Юлий Урбино сарайында, мүмкін, Галеотто Франчиотти делла Ровере, Сан-Пьетро кардиналы, Мантуя тұрақтарын толығымен құпиялап бақылау үшін тыңшы қалдырды; Папалық Курияның секулярлық прогресі билік пен маңызға ие болды. Римде Папа өзінің жеке капелласынан оның сарайының қалай әрекет ететінін бақылады. Бұл Ренессанс құпияларының заманы болды.

Кембре лигасы мен Киелі лигасы

Әскери саясаттың белсенділігіне қоса, жаңа папа кем дегенде екі рет жеке әскерлерді шайқасқа алып барды, біріншісі Джованни Бентивоглионы Болониядан (17 тамыз 1506 – 23 наурыз 1507) шығару үшін, бұл Урбино герцогтігінің көмегімен сәтті жүзеге асырылды. Екіншісі Паптық мемлекет үшін Феррара герцогтігін қайтарып алу (1 қыркүйек 1510 – 29 маусым 1512). 1508 жылы Юлий Франция королі Людовик XII, Максимилиан I, Киелі Рим императоры (1508 жылы Трентте папа Юлий II тарапынан император ретінде таққа отырғызусыз жарияланды) және Арагон королі Фердинанд II-мен Кембре лигасын құрды. Лига Венеция Республикасына қарсы соғысты. Юлий Венеция Романьясын, император Максимилиан I Фриули мен Венетоны, Людовик XII Кремонаны, ал Фердинанд II Апулия порттарын иеленгісі келді. Бұл соғыс жалпы "Италия соғыстары" деп аталатын қақтығыстың бір бөлігі болды. 1509 жылдың көктемінде Венеция Республикасы Юлий тарапынан тыйым салынды. 1509 жылдың мамырында Юлий Романьяның кейбір бөліктерін басып алған венециялықтарға қарсы күрес үшін әскер жіберіп, Кремона маңындағы Агнаделло шайқасында Паптық мемлекеттерді қайтарып алды. Қасиетті Лига соғысы кезінде одақтар өзгеріп отырды: 1510 жылы Венеция мен Франция орын алмасты, ал 1513 жылы Венеция Францияға қосылды. Лиганың жетістіктері көп ұзамай Юлийдің басты ниетінен асып түсті. 1509 жылдың 14 мамырында Агнаделло шайқасында Италиядағы Венеция билігі папаға дерлік жойылды. Франция королі де, Киелі Рим императоры да Папаның мақсаттарын жүзеге асырумен қанағаттанбады; соңғысы өзін қорғау үшін венециялықтармен келісімге отыруды қажет деп тапты. Венециялықтар кішіпейілдікпен мойынсұнып, 1510 жылдың басында ақталды, ал көп ұзамай Франция папаның тыйым салуына түсті. Франция мен Англия арасындағы араздықты туғызуға тырысқан әрекеттер сәтсіз болды; керісінше, 1510 жылдың қыркүйегінде Людовик Тоурда шақырған синодта француз епископтары папаға мойынсұнбауды шешті және императордың қолдауымен папаны тақтан түсіруді көздеді. Юлий кейбір батылдықпен әскерін Болоньяға, содан кейін француздарға қарсы Мирандолаға қарай аттанды. 1511 жылдың қарашасында Пизада жиналған кеңесте көтерілісші кардиналдар француз патшасы мен империясының қолдауымен жиналды; олар Юлий II-ні орнынан түсуді талап етті. Ол француздықтардың жек көретін басқыншылығына шексіз қарсылық білдіріп, қырқуға қарсы болды. Осыдан кейін Юлий 1511 жылы тағы бір Киелі лигаға кірді: Арагонның Фердинанд II және венециялықтармен одақтасып, Галликандық бостандықтарға қарсы әрекет жасады. Қысқа уақыт ішінде Англияның Генрих VIII (1509–47) және Максимилиан I 1511 жылы Францияға қарсы Киелі лигаға қосылды. Арагон Фердинанды енді Неапольді папалық феод ретінде мойындады, ол 1511 жылы тағайындалды, сондықтан Юлий II қазір Францияны Папа мүдделеріне қас итальян түбегіндегі басты шетелдік держава ретінде қарастырды. Людовик XII 1512 жылдың 11 сәуірінде Равенна шайқасында одақты жеңді. Өте қиын шайқаста 20 мыңнан астам адам қаза тапқан соң, Рим папасы өзінің қорғауындағы жас кардинал Медичиге Флоренцияны испан әскерімен қайтадан басып алуға бұйрық берді. 1512 жылдың 1 қыркүйегінде қаланың құтқарылуы Римді тағы бір шабуылдан құтқарып, Пьеро Содериниді құлатып, Медичи әулетінің билігін қайтарып берді. Юлий, Макиавелли жазғандай, өзінің ерлік құдіретін қолданып, фортунаны немесе бақылауды қалпына келтірді. Бұл Юлий II-нің тұрақты мұрасы болған Флоренция мен Рим арасындағы тығыз байланысты нығайтты. Алайда Макиавелли мен оның әдістері Юлийдің папалық өкіметінен ұзаққа созылмады. Юлий 1512 жылдың мамырында Миланда француздарға қарсы күресу үшін швейцариялық жалдамалыларды жалдады, бұл француз армиясының Альп таулары арқылы Савойяға қайтуына себеп болды. Рим папасы Италияның орталық бөлігіндегі Парма мен Пьяченца қалаларын өз билігіне алды. Француздар Италиядан шығып, Испания Неапольді папалық феод ретінде мойындағаннан кейін, Юлий II жарым аралды азат ету туралы жариялау үшін Мантуяда конгресс өткізді. Дегенмен, Юлий Рим папасының мемлекетін орталықтандырып, кеңейткенмен, ол тәуелсіз Италия патшалығы туралы арманын жүзеге асырудан алыс еді. Италияда да тыныштық орнаған жоқ. Француздар Миланды қайтадан басып алу үшін жаңа науқандарды дайындады, ал Юлий II Венеция елшісіне өзінің кеңесшісі Луиджи Арагонды Неаполь патшалығына тағайындап, оңтүстіктегі испандықтардың болуын тоқтату жоспарын мойындады. Шын мәнінде, Юлийдің өлімінен кейін соғыс қайтадан басталады және 1516 жылғы Нуайон мен Брюссель келісімдері Италияның көп бөлігін француз және испандық ықпалы арасында қайтадан бөліп тастады.

Латеран кеңесі

1512 жылдың мамыр айында Римде жалпы немесе экуменикалық собор, Бесінші Латеран соты өтті. 1503 жылдың қазан айында өткен Конклавтың сайлау шартына сәйкес, Юлий жалпы кеңес шақыруға ант берген, бірақ Италияның жаулары басып алғандықтан кешіктірілді деп мәлімдеді. Нақты себеп 1511 жылы өткен жалған кеңес болды, кейіннен Conciliabulum Pisanum деп аталды, оны Людовик XII және Максимилиан I Юлийді әлсірету үшін, оны биліктен қуумен қорқытып қолдады. Юлийдің жауабы 1511 жылдың 18 шілдесінде жарияланған Non sini gravi бұйрығы болды, ол өзінің кеңесін 1512 жылдың 19 сәуірінде ашу күнін белгіледі. Собор 1512 жылдың 3 мамырында өтті, ал Париж де Грассис базиликадағы адам саны шамамен 50 мыңға жетеді деп хабарлады. 10 мамырда алғашқы жұмыс сессиясы өтті. 1512 жылдың 3 желтоқсанында өткен үшінші пленарлық сессияда Юлий ауырып жүрсе де қатысты, бірақ ол император Максимилианның Латеран сотымен ресми келісімін және Conciliabulum Pisanum-ды мойынламауын көруді қалады. Бұл Юлийдің маңызды жеңістерінің бірі болды. Папа 10 желтоқсанда төртінші сессияға да қатысты, бұл жолы Венеция елшісінің Серен Республикасының кеңестегі өкілі ретінде аккредиттелуін тыңдады; содан кейін ол король Людовик XI-нің (1461 жылдың 27 қарашасы) хатын жиналысқа оқыды, онда ол Прагматикалық санкцияны жойғанын жариялады және Прагматикалық санкцияны қабылдағандардың барлығы алпыс күн ішінде Кеңес алдында өз әрекеттерін қорғауға келуін талап етті. Бұл қазіргі Франция королі Людовик XII-ге қарсы бағытталған шара болды. Бесінші сессия 16 ақпанда өтті, бірақ Папа Юлий ауырып, қатыса алмады. Кардиналдар коллегиясының деканы және Остия епископы кардинал Рафаэле Риарио төрағалық етті. Содан кейін Комо епископы Скарамуччиа Тривульцио кафедрадан 1505 жылдың 14 қаңтарында жарияланған толық бұйрықты қамтитын Si summus rerum атты паптық бұйрығын оқыды. Бұл бұйрық Кеңес әкелерінің қарауына және бекітуіне ұсынылды. Юлий папалық конклавтар туралы, әсіресе симонияға қарсы заңдарын еске түсіргісі келді және оларды канондық құқыққа бекітуді қалады, осылайша оларды бұзуға немесе елемеуге болмайтын еді. Юлий өлімінің жақын екенін сезіп, өмірінің соңында маңызды реформа жасауды армандады. Ол папалық конклавтарда симонияның кең таралғанын көрген және өзі де оған қатысқан болса да, бұл жаман әдетті жоюға бел буған еді. Cum tam divino бұйрығының оқылуы әр конклавтың бірінші күнінің тұрақты дәстүріне айналды.

Өлім

1512 жылы мамырдағы Елуінші күн мерекесінде Папа Юлий, өзінің қатты ауырып, денсаулығы нашарлап жатқанын білгенімен, кейбір кардиналдардың оның жақсы көрініп тұрғаны туралы айтқандарына қарамастан, Париж де Грассиге: "Мақтап жатырсыздар; мен жақсы білемін; күшім күннен-күнге азайып, көп өмір сүре алмаймын. Сондықтан бұдан былай есік алдындағы кешке немесе діни қызметке күтіп тұрмаңыздар", – деді. Дегенмен ол тынбай жұмыс істеуін жалғастырды, мысалы, мисса өткізіп, шіркеулерге барып, қабылдаулар ұйымдастырды. 24 маусым күні таңертең Париж Папаның өте әлсіз екенін байқады. Рождество қарсаңында Юлий Парижге кардиналдар кеңесін және Апостолдық сарайдың сакристанын шақыруды бұйырды, себебі ол қатты ауырып, көп уақыт өмір сүре алмаймын деп ойлады. Содан 6 қаңтарға дейін ол төсекке жатып, көбінесе қызумен күресті; тәбеті кепті, бірақ дәрігерлер оның нашарлығының себебін анықтай алмады. 4 ақпанда ол Парижбен өзінің жерлеу рәсіміне қатысты кеңінен әңгімелесті. Рим Папасы Юлийдің ауыр сырқаты туралы хабар 1513 жылғы 10 ақпанда Венецияға жеткен хабарламада айтылды. 19 ақпан күні таңертең ол қасиетті тағамды қабылдап, толық кешірім алды, деп хабарлады Венеция елшісі. 20 ақпан күні, Париж де Грассис мәліметінше, ол кардинал Рафаэле Риариодан қасиетті тағамды алды. 1513 жылғы 20-21 ақпан түнде қызбадан қайтыс болды. 21 ақпан күні кешке Париж де Грассис Юлий II-нің жерлеу рәсімін өткізді, бірақ Ватикан базиликасының канондары мен бенефициаттары ынтымақтастық көрсетуден бас тартты. Мәйіті біраз уақытқа базиликадағы Әулие Андрей алтаріна қойылды, содан кейін императорлық елші, Папалық датарий және Париждің екі көмекшісі Папа Сикст капелласының алтаріна алып барды, онда Ватикан базиликасының викарийі соңғы кешірім дұғасын оқыды. Кешкі сағат үште мәйіт алтарь мен трибунаның қабырғасы арасындағы қабірге қойылды. Микеланджело салған "Папа Юлий II қабірі" Римдегі Сан-Пьетро-ин-Винколиде орналасқан болса да, Юлий іс жүзінде Санкт-Петр базиликасында жерленген. Микеланджелоның қабірі 1545 жылға дейін аяқталмады және бастапқы жоспарланған нұсқаның қысқартылған түрі болып табылады, ол жаңа Санкт-Петр базиликасы үшін арналған еді. Оның денесі оның туысы, Папа Сикст IV-тің қасында жатқан, бірақ 1527 жылы Римді тонау кезінде олардың қабірінен зардап шекті. Бүгінде екеуі де Киелі Петр базиликасының еденінде, Папа Клемент X ескерткішінің алдында жатыр. Осы жерде қарапайым мәрмәр тақта орнатылған. Юлий II-нің орнын Папа Лев X басты.

Өнердің қамқорлығы

1484 жылы кардинал Джулиано делла Ровере Мантуялық маркиз Франческо Гонзаганы Андреа Мантеньяға Римге келуге рұқсат беру үшін көндіруге келіссөздер бастады, бұл 1488 жылы нәтижесін берді; Мантеньяға Папа VIII Иннокентий үшін Бельведер капелласын безендіру тапсырысы берілді, ол бұл жұмысқа екі жыл жұмсады. Юлий II-нің саяси және әскери жетістіктерінен бөлек, ол өнер, сәулет және әдебиеттің меценаты ретінде де құрметке лайық болды. Ол қаланың жақсаруына және сұлулануына үлкен үлес қосты. Папалығының басында Юлий Константин базиликасының құлаған Киелі Петр шіркеуін ауыстыру жоспарын қайта жандандыруға шешім қабылдады. Бұл идея оның емес, бастапқыда Папа Николай V-тің болған, ол Бернардо Росселлинодан жобалар тапсырған. Басқа маңызды мәселелер Николайдың және кейінгі папалардың назарын аударды, бірақ Юлий бір идеяға бел буған соң, одан ыңғайсызданушы емес еді, осы жағдайда жер бетіндегі ең ұлы ғимаратты салуға, қасиетті Петрдің және өзінің даңқы үшін. Ғимарат жобасы бойынша жарыста Росселлиноның жобасы дереу ескі деп танылды. Екінші жобаны Юлийдің ескі досы Джулиано да Сангалло ұсынды, ол бұрын оның бірнеше жобаларында жұмыс істеген, соның ішінде С. Пьетро-ин-Винколидегі сарай және 1495 жылы Александр VI-ның ашуынан қашқан Юлиймен бірге Римді тастап кеткен. Кардинал делла Ровере арқылы Сангалло Карл VIII-ге сарай жоспарын ұсынды, ал 1496 жылы Прованстың сәулеттік ескерткіштерін аралап, 1497 жылы туған Флоренциясына оралды. Дегенмен, оның Киелі Петрге жасаған ұсыныстары қабылданбады, ол уәде алғанына қарамастан, ашуланып Флоренцияға кетіп қалды. 1506 жылдың 18 сәуірінде Папа Юлий II сәтті архитектор Донато Браманте үшін жаңа Киелі Петр базиликасының негізін қалады. Сонымен қатар ол 1100 жылдан астам уақыт бойы тұрған ескі Киелі Петр шіркеуін бұзуды бастады. Ол Браманте мен Рафаэльдің досы және меценаты, сондай-ақ Микеланджелоның меценаты болды. Микеланджелоның көптеген ұлы туындылары (Сикстин капелласы төбесіндегі суреттерді қоса алғанда) Юлийдің тапсырысымен жасалды. Римнің жаңаруы (Renovatio Romae) аясында папа Брамантеге Тибрдің сол және оң жағалауларында екі жаңа түзу көшені салуды тапсырды: Via Giulia және Via della Lungara.

Кейіпкер

Папа болмай тұрып-ақ, Юлийдің ашуы зор болған. Ол өзіне бағынышты адамдарға және оның жұмыскерлеріне көбінесе жаман қарым-қатынас жасаған. Оның мінезі дөңгелек және қабақты болған, сондай-ақ шаруа сияқты қарапайым юморы да сондай еді. Кейбір адамдар Юлийдің юмор сезімі болмағанын айтады. Людвиг фон Пастор былай деп жазды: "Өзінің қожайынының өмірінен көптеген ерекшеліктерді бізге жеткізген оның салтанат шебері Париж де Грассис, ол оның сирек әзіл айтқанын айтады. Ол көбінесе терең ойға беріліп, үнсіз болып жүретін". Көптеген тарихшылар үшін Юлий ер жүрек, күшті, белсенді адам болды, оның батылдығы Папалықты сақтап қалды. Соғыс оған ауыр сырқат, әлсіздік және шаршау сырқатын келтірді, көптеген папалар мұндай ауырлыққа төтеп бере алмаған. Көптеген адамдар Юлий II-ні өте жаман папалар дәуіріндегі ең жақсы папа деп есептейді: Александр VI зұлым және тәлкекке салушы болды, соның салдарынан болашақ Юлий II көп батылдық талап ететін қастандықтарға ұшырады.

Сыртқы келбеті

Юлий II әдетте 1509 жылы алғаш рет кездескен суретші Рафаэльдің әйгілі портретінде сақалмен бейнеленеді. Алайда, папа тек 1511 жылдың 27 маусымынан 1512 жылдың наурызына дейін Папалық мемлекеттерінің Болонья қаласын жоғалтуына байланысты қайғырып сақал өсірген. Дегенмен, ол 13 ғасырдан бері канондық құқықпен тыйым салынған жүз шашын өсірген ежелгі заманнан бергі алғашқы папа болды. Папаның сақалды жағы, 1510 жылы Болоньяда өткен бір банкетте, онда Папаның өкілі Марко Корнаро қатысқан, қатаң, тіпті ұятты сынға ұшыраған болуы мүмкін. Папа Юлий сақалға тыйым салуды жойып, қауіпті кезеңде Грегориандық дәстүрлі көзқарасты сынға алды. Юлий өлер алдында тағы да сақалын қырқып алды, ал оның тікелей ізбасарлары сақалсыз болды; алайда, Папа Климент VII Римнің тонауын жоқтағанда сақал өсірді. Одан кейін, 1700 жылы Папа Иннокентий XII қайтыс болғанға дейін барлық папалар сақалды болды. Рафаэльдің стиліндегі Элиодор бөлмесіндегі фрескалар 1510-11 жылдары Папалықтың тәуелсіздігін қайта алған кездегі ауыр оқиғаларды көрсетеді. Рафаэльдің түпнұсқасы жоғалғанмен, ол Папа Юлийдің өзі тапсырыс берген Stanza della Segnatura жеке иконографиясына тығыз байланысты деп есептелді. Латеран кеңесі оның жеке жетістіктерінің шыңы болды. Француздар кеткеннен кейін, Гелиодордың қуғын-сүргіні туралы аллегориямен құтқарылған Юлий 1512 жылдың соңында тағы да денсаулығына кедеріс келтіріп, қатты ауырды.

Жеке қарым-қатынастар мен жыныстық қатынас

Юлий жоғары лауазымға көтерілгенге дейін баласы болған алғашқы папа емес, ол кардинал болғаннан кейін 1483 жылы Лукреция Норманниден қыз баласын тапты. Феличе делла Ровере ересек жасқа жетті. Феличе дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай Юлий Лукрецияға Юлийдің туысы, кардинал Джироламо Бассо делла Роверенің камерарийі Бернардино де Куписке үйленуін ұйымдастырды. Некеден тыс қыз бала тудырғанмен (сондай-ақ кем дегенде бір сүйіктісі болғанмен), Юлийдің гомосексуалдық қатынаста болған сүйіктілері болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ бұл мәлімдемені дәлелдеу мүмкін емес. Оның қақтығысқа бейім мінезі сөзсіз жаулар жасады, ал содомия "құпия сөздер мен ишараттардың жалпы құралы" болды. Мұндай айыптаулар оны қаралау үшін жасалды, бірақ айыптаушылар осы арқылы жалпы алғанда "әлсіздікке" ұшыраған жағдайды пайдаланды деген болжам бар. Папаның жаңа әскери саясатына қатысты қарсылық білдірген венециялықтар ең белсенді қарсыластардың бірі болды, олардың ішінде күнделік жазушы Жироламо Приули ерекше көзге түсті. Эразм 1514 жылғы "Юлий жұмақтан қуылды" диалогында да осы сияқты жайттарды қозғады, бұл тақырып Пизадағы кеңесте жасалған айыптамада да көтерілді. Сонымен қатар, 1505 жылы Юлий кардинал қылып тағайындаған кеңесшісі Франческо Алидосидің зұлым ықпалы да сынға түсті. Дегенмен, олардың жақындығының себебі, Юлий оны қалай басқару керегін білгендігі болуы мүмкін. Француз жазушысы Филипп де Морней (1549–1623) барлық итальяндықтарды содомиттер деп айыптады, бірақ арнайы былай деп қосты: "Бұл жамандық жақсы Юлиусқа таңылды".

Сурет

Юлий Никколо Макиавеллидің «Ханзадасы» (1532) еңбегінде басты кейіпкер Цезарь Борджияның жауы ретінде де, билікті нығайтып, Фортунаның кеңесін сақтайтын шіркеулік ханзаданың үлгісі ретінде де маңызды орын алады. Барбара Тучман «Ақымақтықтың жорығы: Троядан Вьетнамға дейін» атты кітабында Юлий II-нің өмірі мен мансабы туралы айтады. Оның Юлийге жасаған жалпы бағасы өте теріс, және ол протестанттық реформацияны оның және басқа Ренессанс папаларының теріс әрекеттеріне байланысты деп санайды. 1965 жылғы Микеланджелоның өмірінен алынған «Агония және экстаз» фильмінде Рекс Харрисон Юлиусты әскери папа ретінде (бірақ сақалы жоқ) бейнелейді. Фильм 1961 жылы Ирвинг Стоунның осы аттас кітабы негізінде жасалған драмалық қойылым. Делла Роверді Альфред Берк 1981 жылғы BBC «Борджиялар» сериалында, Колм Феоре Нил Джорданның 2011 жылғы «Борджиялар» сериалында, ал Деян Чукич Том Фонтананың 2011 жылғы «Борджия» сериалында сомдады. 2003 жылдың 30 қарашасында Киелі Тақтың мемлекеттік хатшысы кардинал Анджело Содано Савона соборында Папа Юлий II сайлануының 500 жылдығына арналған Эвхаристиялық бірлескен қызметке төрағалық етті. Өзінің уағызында ол Рим папасы Иоанн Павел II өзінің ұлы ізі қалдырған Юлийге құрмет көрсету үшін оны (Соданоны) өзінің легаты ретінде жібергенін түсіндірді. Сол кездегі үкімет әдістерін түсінудің қиын екенін мойындаған Содано, Рим епископтарының қызметін дұрыс контексте қарастыру қажеттігін атап өтті. 1505 жылы Санкт-Петер базиликасының құрылысын Брамэнттің генийіне тапсырғаны үшін Юлиусты мақтап, ол Юлийдің үлкен ойлауды ұнатып, Рим шіркеуінің әлем алдында көрнекті сұлулығымен жарқырағанын қалағанына сенімді екенін айтты. Кардинал: «Қасиетті Петір базиликасының ұлылығын тамашалағанда, оны қалай естен шығаруға болады?» деді. және «1506 жылы оның құрған Швейцария гвардиясын, олардың ерекше формасы бүгінгі күнге дейін таң қалдырады, қалай ұмытуға болады?» Кардинал Папа Юлий II-ні «Иеміз оны 72 жасында шақырғанша, шіркеуге қызмет етуге және оған өзін құрбан етуге тырысқан Папа» деп атады.