Ватикан қаласы: Теoкратиялық сайлаулы монархиясы

Кіріспе

Теократиялық абсолютті сайлаулы монархия

Ватикан қаласының саясаты теократиялық абсолютті сайлаулы монархия аясында жүзеге асырылады, онда Рим папасы, діни тұрғыдан католик шіркеуінің басшысы және Рим епископы, Ватикан қаласына заң шығару, атқару және сот билігін жүзеге асырады. Бұл Киелі Тақтың басқаруымен жүзеге асырылады, мұрагерлік емес монархияның сирек кездесетін жағдайы. Папа конклавта сайланады, ол бұрынғы Папаның қайтысы немесе отставкасынан кейін Папа тағайындаған барлық кардиналдардан – епископтар мен архиепископтардан (қазір 80 жасқа толмаған барлық кардиналдармен шектелген) құралады. Конклав Сикстин капелласында өткізіледі, онда сайлаушылардың барлығы екі үшін бір көпшілік қажетті сайлауға дейін жабылады (латынша: cum clave). Сенімділер сайлау нәтижелерін (әдетте таңертең және кешкі уақытта, сайлау аяқталғанша) Санкт-Петр алаңынан көрінетін мұржадан бақылай алады: мұржаға бекітілген пеште дауыс беру қағаздары өртеледі, ал қосымша заттар түтінді сайлау болмаған жағдайда қара (fumata nera), ал жаңа Папа сайланғанда ақ (fumata bianca) түске келтіреді. Содан кейін Киелі колледждің деканы (Cardinale Decano) жаңадан сайланған Пападан оның пасторальдық есімін таңдауын сұрайды, ал Папа ақ киімді кигеннен кейін, аға кардинал-диакон (Cardinale Protodiacono) Киелі Петрдің фасадының басты балконына шығып, жаңа Папаны танымал латын тіліндегі сөздермен таныстырады: Annuntio vobis gaudium magnum: habemus papam (Сіздерге үлкен қуаныш туралы хабарлаймын: Бізде Папа бар). "Киелі Тақ" термині бүкіл әлемдік католик шіркеуін басқару үшін Папа мен оның кеңесшілеріне берілген билік, юрисдикция және егемендіктің жиынтығын білдіреді. Сондықтан ол 1929 жылы Киелі Тақ пен Италия арасындағы Латеран шарты арқылы құрылған Ватикан қаласы мемлекетінен мүлдем өзгеше. Католик шіркеуінің "орталық үкіметі" ретінде Киелі Тақ заңды тұлғаға ие, ол мемлекетпен тең құқықта келісімдерге кіруге және дипломатиялық өкілдерді жіберуге және қабылдауға мүмкіндік береді. Оның 179 мемлекетпен ресми дипломатиялық қарым-қатынасы бар. Ватикан қаласы мемлекеті халықаралық құқық бойынша егеменді аумақ ретінде танылған. Киелі Тақтан айырмашылығы, ол дипломатиялық өкілдерді қабылдамайды немесе жібермейді, ал Киелі Тақ халықаралық істерде оның атынан әрекет етеді.

The politics of Vatican City take place in a framework of a theocratic absolute elective monarchy, in which the Pope, religiously speaking, the leader of the Catholic Church and Bishop of Rome, exercises ex officio supreme legislative, executive, and judicial power over the Vatican City as it is being governed by the Holy See, a rare case of non hereditary monarchy. The pope is elected in the conclave, composed of all the cardinal electors which are bishops and archbishops appointed by the pope (now limited to all the cardinals below the age of 80), after the death or resignation of the previous Pope. The Conclave is held in the Sistine Chapel, where all the electors are locked in (Latin: cum clave) until the election for which a two thirds majority is required. The faithful can follow the results of the polls (usually two in the morning and two in the evening, until election) by a chimney top, visible from St. Peter's Square: in a stove attached to the chimney are burnt the voting papers, and additives make the resulting smoke black (fumata nera) in case of no election, white (fumata bianca) when the new pope is finally elected. The Dean of the Sacred College (Cardinale Decano) will then ask the freshly elected pope to choose his pastoral name, and as soon as the pope is dressed with the white cassock, the Senior Cardinal Deacon (Cardinale Protodiacono) appears on the major balcony of St. Peter's façade to introduce the new pope with the famous Latin sentence
Annuntio vobis gaudium magnum: habemus papam (I announce to you a great joy: We have a Pope). The term "Holy See" refers to the composite of the authority, jurisdiction, and sovereignty vested in the Pope and his advisers to direct the worldwide Catholic Church. It is therefore quite distinct from the Vatican City state, which was created in 1929, through the Lateran treaties between the Holy See and Italy. As the "central government" of the Catholic Church, the Holy See has a legal personality that allows it to enter into treaties as the juridical equal of a state and to send and receive diplomatic representatives. It has formal diplomatic relations with 179 nations. The State of Vatican City, for its part, is recognized under international law as a sovereign territory. Unlike the Holy See, it does not receive or send diplomatic representatives, and the Holy See acts on its behalf in international affairs.

Ватикан қаласының әкімшілігі

Барлық монархиялардағыдай, атқарушы, заңнамалық және сот билігі монархтың қолында, бұл жағдайда Рим епискобының (папаның) кеңсесінде шоғырланған. Бірақ көптеген монархиялардағыдай, папа осы билікті өз атынан әрекет ететін басқа органдар арқылы жүзеге асырады. Папа Ватикан қаласының ішкі басқаруын әртүрлі органдар мен лауазымды тұлғаларға жүктейді. Дегенмен, Ватикан мемлекетінің Негізгі заңына сәйкес, «Ватикан мемлекетінің жоғары билеушісі – Жоғарғы Рим папасы, ол заң шығару, атқарушы және сот биліктерінің толық құқығына ие». Папа мемлекет үшін заң шығару билігін Ватикан қаласы мемлекеті үшін бірпалаталы Папалық комиссияға тапсырады. Бұл комиссия 1939 жылы Папа Пий XII құрған. Ол папаның бес жылдық мерзімге тағайындаған жеті кардиналдан тұрады. Комиссия қабылдаған заңдар жарияланудан және күшіне енуден бұрын Мемлекеттік хатшылық арқылы папаның бекітуін алуы тиіс. Папалық комиссияның төрағасы сонымен қатар Ватикан қаласының губернаторы болып табылады, және папа оған мемлекет үшін атқарушы билікті жүктетеді. Төрағаға Бас хатшы мен Бас хатшының орынбасары көмек көрсетеді. Олардың әрқайсысы папа тарапынан бес жылға тағайындалады. Төрағаның әрекеттері Комиссияның мақұлдауынан өтуі керек. Әртүрлі департаменттер мен кеңселер губернаторлыққа есеп береді, олар байланыс, ішкі қауіпсіздік, өртке қарсы қорғаныс және Ватикан мұражайлары сияқты мәселелермен айналысады. Корпо делла Жандармерия – мемлекеттің қауіпсіздік және полиция күші, ал Папаның швейцариялық гвардиясы – Ватиканның емес, Киелі Тақтың органы.

Заңнамалық

Папа тағайындаған Ватикан қаласы мемлекеті үшін бір палаталы Папалық комиссия заң шығарушы орган ретінде жұмыс істейді, Папаға заңдар мен саясатты ұсынады. Комиссия бекіткен заңдар мен саясаттар күшіне ену үшін, Мемлекеттік хатшылық арқылы Жоғарғы Папаның мақұлдауынан өтуі және Ватикан қаласы мемлекетінің мәселелерін қамтитын Acta Apostolicae Sedis-тің итальян тіліндегі қосымшасында жариялануы тиіс. "Мемлекеттік кеңесшілер" заңнама әзірлеу кезінде кеңес береді. Олармен жеке немесе ұжымдық түрде кеңесуге болады.

Сот жүйесі

Ватикан қаласы Италиядан өзгеше заң жүйесіне ие. Папаның сот билігі Апостольдық қолтаңбаның Жоғарғы Трибуналының префекті арқылы іске асырылады, себебі ол заң бойынша Ватикан қаласының кассациялық сотының президенті (яғни жоғарғы апелляциялық сот) болып табылады. Мемлекеттің халқы бірнеше жүз адамды құрайды. Күн сайын сырттан жұмыс істеу үшін адамдар келеді. Жыл сайын 18 миллион адам келіп қайтады. Бір жыл ішінде оның соттары 640 азаматтық және 226 қылмыстық іс қарады. Қылмыстық істер көбінесе ұсақ қылмыстарға, мысалы, қалта ұрлығына қатысты болады. Егер мұндай қылмыстар Әулие Петр алаңында жасалса, қылмыскерлер итальяндық билік органдарына ұсталып, сотқа берілуі мүмкін, себебі бұл аймақты итальяндық полиция әдетте патрульдейді. Латеран шартының 22-бабына сәйкес, Италия Киелі Тақтың өтініші бойынша Ватикан қаласында жасалған қылмыстар үшін жеке тұлғаларды жазалайды және егер сол адам итальяндық аумақта жасырынса, қылмыс жасаған адамға қарсы іс қозғайды. Италия аумағында жасалған және Италияда да, Ватикан қаласында да қылмыс деп танылған қылмысқа қатысты айыпталушылар, егер олар Ватикан қаласында немесе шарт бойынша иммунитетке ие ғимараттарда жасырынса, итальяндық билік органдарына тапсырылады. Ватикан қаласында сотқа дейінгі ұстауға арналған бірнеше изоляторларды қоспағанда, түрме жүйесі жоқ. 2020 жылдың 16 наурызында Папа Франциск Ватиканның сот жүйесін реформалайтын жаңа motu proprio-ға 2020 жылдың 13 наурызында қол қойғаны жарияланды. Жаңа заң сот органдарының және Папаға тәуелді судьялардың тәуелсіздігін арттыруды көздейді.