Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цзилинь провинциясы
the province
Цзилинь қаласы – Қытайдың солтүстік-шығысындағы Цзилинь провинциясының екінші ірі қаласы және бұрынғы астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның әкімшілік аумағында 3 623 713 адам, ал төрт қалалық ауданнан тұратын дамыған (немесе метрополитен) ауданында 1 895 865 адам тұрады. Префектуралық деңгейдегі қала, ол елі бойынша провинциясымен атын бөлісетін жалғыз ірі қала. Цзилинь қаласы Сонхуа өзені қаланың көп бөлігін айналып өтетіндіктен, «Өзен қаласы» деп те аталады. 2007 жылы Азия қысқы ойындарын бірлесіп қабылдады.
Jilin City is the second largest city and former capital of Jilin province in northeast China. As of the 2020 census, 3,623,713 people resided within its administrative area of and 1,895,865 in its built up (or metro) area consisting of four urban districts. A prefecture level city, it is the only major city nationally that shares its name with its province. Jilin City is also known as the River City because of the Songhua River surrounding much of the city. In 2007, it co hosted the Asian Winter Games.
Тарих
Цзилинь қаласы – Солтүстік-Шығыс Қытайдағы ең көне қалалардың бірі. Мин әулетінің Юнле императоры тұсында Миннің Маньчжурияның барлық аймағына билігін кеңейтуге күш салысты. Осы мақсатта, Цзилинь қаласынан үлкен кемелер тобы бірнеше рет теңізге шығып, жергілікті тайпа басшыларын Мин билеушілеріне адалдыққа ант беруге мәжбүр етті. Маньчжурлар басқарған Цин әулеті құрылғаннан кейін көп ұзамай, бүгінгі Приморск өлкесінің аумағы Цзилинь әкімшілігіне қарады. Ресей империясы Тынық мұхитының жағалауына қарай жылдамдағанда, Цин үкіметі 1661 жылы осы жерде кеме жасау зауытын салуға бұйрық берді. Цзилинь 1673 жылы Анжуху (安珠瑚) генерал-лейтенант орынбасарына қаланың орнына қамал салуды тапсырғанда ресми түрде бекініс қаласы ретінде құрылды. 1676 жылы Нингутаның әскери губернаторы Цзилинь қаласына көшірілді, себебі оның орналасуы ыңғайлырақ болды және әскери маңызы артты, ал бұрынғы генерал-лейтенант орынбасары кері бағытта Нингутаға ауыстырылды. Содан бері Цзилинь қаласы қарқынды дамып келеді. Цзилинь қаласының лақап аты – Өзен қаласы (江城), бұл 1682 жылы Цзилинь қаласына сапар шеккен кезде Канси императоры жазған «连樯接舰屯江城» деген өлең жолынан шыққан. Цзилинь 18-19 ғасырларда Сазды қоршаудан тыс орналасқан сирек қалалардың бірі ретінде маңыздылығын сақтап келді, олардың қатарында Цицихар, Нингута және Мукден де болды. Маньчжукуо астанасын Синьцзинге (қазіргі Чанчунь) көшіргеннен кейін Цзилинь қаласының маңызы төмендеді. 1940 жылы Цзилиньде 173 624 адам тұрса, Синьцзинде сол кезде 544 202 адамға жетті. Кеңес әскерлері Тамыз даулы операциясы кезінде Цзилиньді басып алды. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Цзилинь провинциясының орталық қаласы болды, бірақ 1956 жылы бұл мәртебе Чанчуньге берілді.
Jilin City is one of the oldest cities in Northeast China. During the reign of the Yongle Emperor in the Ming dynasty, efforts were made to expand Ming control throughout all of Manchuria. Mighty river fleets were built and sailed several times from Jilin City, getting the chieftains of the local tribes to swear allegiance to the Ming rulers. Soon after the establishment of the Manchu led Qing dynasty, the territory of today's Primorsky Kray was put under the administration of Jilin. As the Russian Empire advanced eastward to the Pacific coast, the Qing government ordered a naval shipbuilding factory to be set up here in 1661. Jilin was officially established as a fort city in 1673 when Anzhuhu (安珠瑚), the Deputy Lieutenant General (副都统), was ordered to build a castle in Jilin. In 1676, the Military Governor of Ninguta was transferred to Jilin City because of its more convenient location and increasing military importance, while the former Deputy Lieutenant General was transferred in the opposite direction to Ninguta. Since then Jilin City has developed at a rapid pace. The nickname of Jilin City is River City (江城), which originates from one sentence "连樯接舰屯江城" of a poem written by Kangxi Emperor when he was visiting Jilin City in 1682. Jilin retained its importance into the 18th and 19th century as one of the few cities existing beyond the Willow Palisade, along with Qiqihar, Ninguta and Mukden. After Manchukuo established their capital in Xinjing (present day Changchun), Jilin City's importance decreased. By 1940, Jilin's population was 173,624, while Xinjing's population reached 544,202 at the same time. Soviet forces captured Jilin during the August Storm operation. Jilin became the provincial capital of Jilin Province after the establishment of the People's Republic of China in 1949, until Changchun took this position in 1956.
Климат
Цзилинь қаласы төрт маусымдық, муссондық әсерге ие, ылғалды континенттік климатқа (Кёппен Dwa) ие. Қыстары ұзақ (қарашадан наурызға дейін созылады), суық және желді, бірақ Сібір антициклонының әсерінен құрғақ, қаңтар айының орташа температурасы болады. Көктем мен күз – жауын-шашынмен болатын, бірақ көбінесе құрғақ және желді, қысқа мерзімдік ауысу кезеңдері. Жазда ыстық және ылғалды болады, Шығыс Азия муссонынан бағытталған оңтүстік-шығыс жел басып тұрады; шілде айының орташа температурасы болады. Қыста қар көбінесе аз жауады, ал жылдық жауын-шашын маусымнан тамызға дейін шоғырланады.
Jilin City has a four season, monsoon influenced, humid continental climate (Köppen Dwa). Winters are long (lasting from November to March), cold, and windy, but dry, due to the influence of the Siberian anticyclone, with a January mean temperature of Spring and autumn are somewhat short transitional periods, with some precipitation, but are usually dry and windy. Summers are hot and humid, with a prevailing southeasterly wind due to the East Asian monsoon; July averages Snow is usually light during the winter, and annual rainfall is heavily concentrated from June to August.
2005 жылы Цзилинде бензолмен ластану
Цзилинь химия зауытындағы жарылыстар – 2005 жылдың 13 қарашасында Цзилинь қаласындағы №101 мұнай-химия зауытында болған бірнеше жарылыс. Осы жарылыстан алты адам қаза тапты. Жарылыс Сонгхуа өзенін күшті ластады, нәтижесінде бензол және нитробензол қосылған шамамен 100 тонна зиянды зат өзенге құйылды. Тіркелген бензол деңгейі ұлттық қауіпсіздік нормасынан 108 есе асып кетті. Бұл Харбин, Сонгюань және Хабаровск сияқты төмен жатқан ірі қалаларды шамамен бір аптаға сумен қамтамасыз етуді тоқтатуға себеп болды. Кейін Қытай басшылары оқиғаны дұрыс басқармағаны үшін Ресей үкіметінен кешірім сұрады, себебі зиянды заттар Амур (Хейлонг) өзеніне – Қытай мен Ресей арасындағы маңызды шекаралық өзенге жетті.
The Jilin chemical plant explosions were a series of explosions which occurred on November 13, 2005, in the No.101 Petrochemical Plant in Jilin City, killing six. The explosion severely polluted the Songhua River, with an estimated 100 tons of pollutants containing benzene and nitrobenzene entering into the river. The benzene level recorded was at one point 108 times above national safety levels. This caused downstream major cities including Harbin, Songyuan and Khabarovsk suspending their water supply for almost one week. Chinese leaders later had to apologize to the Russian government over its handling of the incident as the pollutants finally flowed into the Amur (Heilong) River, the major boundary river between China and Russia.
2010 жылы Цзилиндегі су тасқыны және ластану
Цзилинь – 2010 жылғы жазғы Қытайдағы су тасқыны кезінде жаңбыр мен тасқын салдарынан Қытайдағы ең көп зардап шеккен аймақтардың бірі болды. 2010 жылдың 28 шілдесінде, Цзилиньде орналасқан екі химиялық зауыттан су тасқынымен Сонгхуа өзеніне бірнеше мың баррель ағызылды, олардың ішінде триметилсилилхлорид және гексаметилдизилоксан сияқты улы химиялық заттар бар еді, әрқайсысында шамамен 170 кг у бар. Хабарларға сәйкес, кейбір баррельдер сумен жанасқанда жарылған. 1 тамыздың түстен кейін өзеннен 6387 баррель шығарылды. Ресми өкілдер өзен суының ішуге қауіпсіз екенін мәлімдеді. Цзилиньдегі Халық Азаттық Армиясының үш әскері баррельдерді алып тастау және су тасқынын бақылау жұмыстары кезінде суға батып қайтыс болды. 28 шілдеде Чаншань қалашығындағы Дахэ бөгеті бұзылып, 4 миллион м³ су ағызылды, осының салдарынан төмен жатқан бес ауыл қирады және 40 адам қаза тапты немесе жоғалып кетті. Жәлің аймағындағы су тасқынынан 100-ден астам адам қаза тапты немесе із-түзсіз жоғалып кетті. Су тасқынынан кейін провинциядағы елу бір зақымдалған шағын су қоймасын жөндеу және өзен жағалауларын нығайту жұмыстарын жұмысшылар бастады, себебі Сонгхуа өзенінің деңгейі қалыпты деңгейден екі есе жоғары көтерілді.
Jilin was one of the worst hit regions in China by rain and landslides in the 2010 summer China floods. On July 28, 2010, several thousand barrels, which contained toxic chemicals including trimethylsilyl chloride and hexamethyldisiloxane, about 170 kg of a poisonous substance in each, were washed into the Songhua River by the floods from two chemical plants based in Jilin. There were reports that some barrels exploded on contact with water. By late afternoon on August 1, 6,387 barrels had been retrieved from the river. Officials stated that tests show the water in the river remains safe to drink. Three soldiers of the People's Liberation Army in Jilin drowned after working to remove the barrels and control the flooding. The Dahe Dam in Changshan Township was breached on July 28, spilling 4 million m3 of water, destroying five villages downstream and leaving 40 people dead or missing. Over 100 were dead or missing after floods devastated Jilin prefecture. Workers started repairing fifty one damaged small reservoirs and fortifying riverbanks in the province after the Songhua River surged to levels twice as high as normal.
Ауа
Қалаға бұрын коммерциялық және әскери мақсаттағы бірлескен пайдалану әуежайы болған Цзилин Ертайзи әуежайы қызмет көрсеткен. Бірақ 2005 жылдың 3 қазанына дейін барлық коммерциялық рейстері жаңа ашылған Чанчунь Лонгцзя халықаралық әуежайына көшірілді, ал Цзилин әуежайы коммерциялық жұмысын тоқтатты. Әуежай Цзилинь қаласынан шамалы алыстықта орналасқан және одан көптеген қалаларға рейстер бар. China Southern Airlines сондай-ақ Чанчуньден тікелей халықаралық байланыстар ұсынады.
The city used to be served by the Jilin Ertaizi Airport , a joint use airport for commercial and military. But by October 3, 2005, all of its commercial flights were transferred to the newly opened Changchun Longjia International Airport while Jilin Airport halted commercial operation. The airport is located about away from the Jilin City and has flights to many cities from the airport. China Southern Airlines also provide some international connections directly from Changchun.
Теміржол
Жилинь қаласын Жилинь теміржол станциясы қамтамасыз етеді. Жилинь теміржол станциясы Шығыс-Батыс Чанчунь-Түмэн теміржолының басты магистралінда орналасқан және Пекин, Тяньцзинь, Далянь, Цзинань, Ханчжоу сияқты Қытайдың көптеген қалаларына қолайлы қатынас ұсынады. Харбин, Чанчунь және Шэньян қалаларына да Харбин-Далянь жоғары жылдамдықты теміржолы және оның Чанчуньден Жилиньге дейінгі тармағы арқылы жиі және қолайлы қызмет көрсетіледі.
Jilin is served by the Jilin railway station. Jilin railway station is on the East West Changchun Tumen Railway mainline and provides convenient access to many cities around China, including Beijing, Tianjin, Dalian, Jinan, Hangzhou. Services to Harbin, Changchun and Shenyang are also frequent and convenient through the Harbin Dalian high speed rail and its branch from Changchun to Jilin.