Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вратса () – Солтүстік-батыс Болгариядағы ең ірі қала және Вратса муниципалитеті мен Вратса облысының әкімшілік және экономикалық орталығы. Ол Софиядан солтүстікке қарай 112 км, Монтанадан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км жерде орналасқан. Врачан Балканының етегінде жатқан қала көптеген үңгірлерге, сарқырамаларға және тас формацияларына жақын. Олардың ең танымалдары – Леденика үңгірі, Скакля сарқырамасы және Врацата өткелі. Вратса тарих мұражайында ең ірі фракиялық қазына – Рогозен қазынасы сақталып тұр. Қалада Ботев күндері жыл сайын өткізіледі, оның мәжлісі 1 маусымда Христо Ботев алаңында митингімен аяқталады, ал 2 маусымда Околчица тауында ұлттық құрбан шалу рәсімі өтеді. Вратсаның ұраны – "Балқан сияқты ежелгі және жас қала".
Vratsa ( ) is the largest city in northwestern Bulgaria and the administrative and economic centre of the municipality of Vratsa and Vratsa district. It is located about 112 km north of Sofia, 40 km southeast of Montana. Situated at the foot of the Vrachanski Balkan, the town is near numerous caves, waterfalls and rock formations. The most famous of them are the Ledenika Cave, Skaklya Waterfall and the Vratsata Pass. The Vratsa History Museum holds the Rogozen treasure, which is the largest Thracian treasure. Botev Days are held annually in the city, culminating in the rally dawn on June 1, held at Hristo Botev Square, as well as the national worship on June 2 at Mount Okolchitsa. Vratsa's motto is "A city like the Balkan ancient and young".
Атауы
Атауы жақын орналасқан Врацата өткелінен шыққан, және славян тіліндегі "врата" ("қақпа") сөзінен және славян тіліндегі жер-су атауларына қосылатын "-ица" жұрнағынан ("кішкентай қақпа") туындайды, бұл латынша "Valve" ("қос есік") атауын аудару үшін пайдаланылған. Османдық кезеңде қаланың аты Иврака деп тіркелген.
The name comes from the Vratsata Pass nearby, and derives from the Slavic word vrata ("gate") + the Slavic diminutive placename suffix itsa, "little gate", used to translate the Latin name Valve ("double door"). The name of the town during Ottoman era was recorded as Ivraca.
Тарих
1550-ші жылдардың басындағы Осман империясының халық санағының деректері Ивраканың үнемі дамып келе жатқанын көрсетеді. Осыған сәйкес, 82 мұсылман отбасы, шамамен 400 адам, және кейін "Ескі мешіт" деп аталған мешіт, сондай-ақ 31 үйленбеген ер адам болған. Ал 12 ауданда тұратын христиандардың саны шамамен 1840 адамға жетіп, 354 отбасы және 172 үйленбеген ер адамды құрады. Осы кезде мұсылман халқының жалпы халыққа қатынасы 18%-ға дейін артқан. Сонымен қатар, деректемелерде қала тұрғындарының арасындағы мұсылмандар мен мұсылман емес адамдар, сондай-ақ көршілес екі ауылдың бір бөлігі шахталарда жұмыс істегендіктері және осы жұмысшылар мен олардың отбасылары аварыз мүлік салығынан босатылғандығы көрсетілген. 1580 жылы мұсылмандар жалпы халықтың 30%-ын құрады. Сол кезде қалада 3 мұсылман ауданы (Ками-и Атик махаллесі, Ками-и Джедид махаллесі, Мустафа Чавуш мешіті махаллесі) болды. Бұл аудандарда барлығы 258 отбасы тұрды. Христиан халқы да өсіп, дін қызметкерлерінің есімдерімен аталған 12 ауданда барлығы 583 отбасыға жетті. Бұлардан өзге, 1550 жылы мәртебесі мойындалған жеті копт шахтер отбасы болды. Осы уақытқа дейін 4 монастырь болса, енді олардың саны 8-ге жетті. 1831 жылғы Осман халқының статистикасы көрсеткендей, Иврака қазасындағы христиандардың 74%-ы салық төлеуші емес, ал 83%-ы орта тапқа жатқан.
The Ottoman census records of the early 1550s indicate that İvraca was in a continuous development. According to this, there were 82 Muslim households, corresponding to approximately 400 people, and a mosque, later known as "Eski Camii", with also a population of 31 unmarried males. The Christians living in 12 neighborhoods, on the other hand, reached a population of approximately 1840 with 354 households and 172 unmarried males. At this time the ratio of the Muslim population to the general population increased to 18%. In addition, it is mentioned in the defter that the Muslim and non Muslim population in the city and some residents of the 2 neighbouring villages were working in the mines and therefore these workers and their families were exempted from the avarız property tax. In 1580, Muslims made up 30% of the total population. At that time, the city had 3 Muslim neighborhoods (mahalle i Câmi i Atik, Mahalle i Câmi i Cedid, Mustafa Çavuş Mescidi mhalle). There were a total of 258 households in these neighbourhoods. The Christian population also increased, reaching a total of 583 households in 12 neighborhoods named after their priests. Apart from these, there were seven Coptic mining households whose statuses were recognized in 1550. The number of monasteries, which was 4 up to this date, increased to 8. 1831 Ottoman population statistics show that 74% of the Christians were non taxpayers in the kaza of İvraca and 83% of the Christians were recorded as middle class.
География
Вратса қаласы "Врачанский Балкан" (Вратса тауы) тауларының етегінде, Лева өзенінің жағасында, ұлттық астана Софиядан 116 шақырым қашықтықта орналасқан. Аймақ әртүрлі табиғи ерекшеліктерге ие. Вратса мемлекеттік орман шаруашылығы аумағында бірнеше қорғалатын табиғи нысандар мен тарихи ескерткіштер бар.
The city of Vratsa is located in the foothills of "Vrachanski Balkan" (Vratsa Mountain), on the banks of Leva River, 116 km from the national capital Sofia. The area has diverse natural features. Several protected natural attractions and historical monuments are located on the territory of the Vratsa State Forestry.
Климат
Климаты ылғалды континенталды, София климатына ұқсас. Жылдық орташа температура шамамен ... . Осы аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төменгі температуралары арасында айқын айырмашылықтар бар, сондай-ақ жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климаттың Кёппен климаттық жіктемесі бойынша "Dfa" - ылғалды континенталды климат болып жіктеледі.
The climate is humid continental, similar to that of Sofia. The average annual temperature is about Climate in this area has noticeable differences between highs and lows, and there is adequate rainfall year round. The Köppen Climate Classification subtype for this climate is "Dfa" humid continental climate.
Халық саны
Қала тұрғындарының саны 1990-1991 жылдары 85 000-нан асып, ең жоғары шағына жетті. Төмендегі кесте 1887 жылдан бастап халық санының өзгеруін көрсетеді.
The number of the residents of the city reached its peak in the period 1990 1991 when it exceeded 85,000. The following table presents the change of the population after 1887.
Тарих
Вратса – ежелгі фракиялықтар тапқан көне қала. Римдіктер Вратсаны «Вальва» («қамалдың есігі») деп атаған, себебі қала бекінісінің басты қақпасы тар жолда орналасқан еді. Бүгінде бұл жол Вратсаның символы болып табылады және қаланың гербінде бейнеленген. Рим империясы құлағаннан кейін Вратса Шығыс Рим империясының (Византия) құрамына кірді. 6-шы ғасырдың соңында Вратсаға оңтүстік славян тайпалары қоныстанды. Олар солтүстіктегі Панония мен Дакиядан келгенімен, қала византиялық билік астында қалды. 7-ші ғасырда болгарлар мен славяндар Бірінші Болгар империясын құрды, ал славян Вратса оның бір бөлігіне айналды. Қаланың оңтүстік шекараға жақын орналасқандығы оны маңызды стратегиялық орынға айналдырды. Вратса алтын мен күміс шеберлерінің өндірісі мен саудасымен, жоғары сапалы керамикасымен және әскери маңызымен танымал болды. 8-ші ғасырда болгар әскері Софияны басып алды, бұл Софияның стратегиялық артықшылығы, дамыған экономикасы және үлкен аумағының нәтижесінде Вратсаның маңыздылығының төмендеуіне әкелді. Алайда, Вратса орта ғасырларда византиялық, серб және мажар шапқыншылықтарына қарсы тұруда маңызды рөл атқарды. 1966 жылдың 1 мамырында Сгориград ауылында «Мир Плаканиста» кенішінің шлам тоғаны құлап, лай мен қиыршық тасқынына себеп болды, нәтижесінде 488 адам қаза тапты. Бұл 1923 жылдың 30 қыркүйегінде болған өрт және 1944 жылдың 23 қаңтарындағы ағылшын-американдық бомбалаудан кейінгі Вратса тарихындағы ең ірі апаттардың бірі болып табылады.
Vratsa is an ancient city found by ancient Thracians. Vratsa was called Valve ("door of a fortress") by the Romans due to a narrow passage where the main gate of the city fortress was located. Nowadays, this passage is the symbol of Vratsa, and is shown on the town's Coat of arms. After the fall of Rome, Vratsa became part of the Eastern Roman Empire (Byzantium). At the end of the 6th century AD, Vratsa was populated by the South Slavic tribes. Even if they came from Pannonia and Dacia on the north, the town remained under Byzantine rule. In the 7th century, the Bulgars and the Slavs found the First Bulgarian Empire and the Slavic Vratsa became part of it. The city grew into important strategic location because of its proximity to the South State border. Vratsa became famous for its goldsmiths and silversmiths production and trade, high quality earthenware and military significance. In the 8th century, the Bulgarian army captured Sofia, which led to the decreasing of Vratsa's importance because of the better strategic position of Sofia, its more developed economy and larger size. But Vratsa was again key for the resistance against the Byzantine, Serbian and Magyar invasions in the Middle Ages. On 1 May 1966 in the village of Sgorigrad, a Mir Plakanista mine tailings dam collapsed, causing a flood of mud and debris that killed 488 people. It remains one of the biggest disasters in Vratsa since the September 30, 1923 fire and the Anglo American bombing of January 23, 1944.
Леденика үңгірі
Леденика – болгарлар ең көп баратын үңгір. Леденика Вратса тауының Стрешерский аймағында орналасқан. Оның кіреберісі теңіз деңгейінен 830 метр биіктікте. Үңгірде мың жылдық тарихы бар сталактиттер мен сталагмиттерді қоса, көптеген галереялар мен әсерлі карст құрылымдары бар. Үңгірдің ұзындығы шамамен 300 метр, онда он жеке зал орналасқан. Бұл үңгір Болгарияның 100 үздік туристік орнының қатарында.
Ledenika is the most frequently visited Bulgarian cave. Ledenika is located in the Stresherski part of the Vratsa mountain. Its entrance being at 830m above sea level. It features an abundance of galleries and impressive karst formations including stalactites and stalagmites, dating back a thousand years. The cave is about 300m long and contains ten separate halls. The cave is part of the 100 Tourist Sites of Bulgaria
Врацата ойысы
Врацата шатқалы – Балқан түбегіндегі ең биік тік жарлар (400 метр биіктікте). Врацата шатқалы Вратса тауында орналасқан. Аймаққа Вратса қаласынан оңай жетіп болуға болады. Врацата орталық қабырғасының әктастары және басқа да тау жыныстары альпинизм мен тау шаруашылығына көптеген мүмкіндіктер ұсынады, олар қиындық деңгейінің барлық санаттарындағы 70-тен астам тау маршруттарымен байланыстырылған.
Vratsata Gorge – the highest cliffs on the Balkan Peninsula (400 meters high). Vratsata Gorge is situated in Vratsa Mountain. The area is easily accessible from Vratsa. The limestone of Vratsata Central Wall and the other rocks offer many possibilities for climbing and alpinism, connected by more than 70 alpine routes of all categories of difficulty.
Сәкыля су тасқыны
Скаклая шарлауығы – Болгария және Балқан аймағындағы ең биік уақытша шарлауық, биіктігі 141 метр.
Skaklya waterfall highest temporary waterfall in Bulgaria and the Balkans 141 meters.
Көлік
Вратсаның стратегиялық орналасуы маңызды теміржол және автомобиль дәліздерімен анықталады. Оның географиялық орны Видин қаласында Дунай көпірі-2 құрылысымен одан да маңыздырақ болды (Салоники порты мен Софиядан Батыс Еуропаға ең тікелей құрлық жолын қамтамасыз етеді). Вратса аймақтағы ауылдар мен қалаларға, сондай-ақ елдің барлық аймақтарына автобус және теміржол көлігі арқылы байланысқан. София, Плевен, Видин, Монтана, Козлодуй, Оряхово, Мездраға (жиі интервалмен), әрі қала маңындағы кішігірім ауылдарға тұрақты автобус бағыттары бар. Автобус станциясы теміржол станциясы мен қала орталығының арасында орналасқан. Вратса – София – Видин (Лом) теміржол бағытындағы маңызды теміржол стансасы.
The strategic location of Vratsa is determined by the major rail and road corridors. Its geographical position became even more important with the construction of the Danube Bridge 2 at the town of Vidin (providing the most direct land access from the Thessaloniki port and Sofia towards Western Europe). Vratsa connects to the villages and city within the region and throughout the country by bus and railway transport. There are regular bus lines to Sofia, Pleven, Vidin, Montana, Kozloduy, Oryahovo, Mezdra (at short intervals), as well as to the smaller villages, scattered around the city. The bus station is located on the way between the railway station and the centre of the city. Vratsa is an important railway station along the railway route Sofia — Vidin (Lom).
Құрмет
Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Гринвич аралындағы Вратса шыңы Вратса қаласының құрметіне аталған.
Vratsa Peak on Greenwich Island in the South Shetland Islands, Antarctica is named after Vratsa.
Танымал мәдениетте
Вратса – Гарри Поттердің ойдан шығарылған әлеміндегі кәсіби квиддич командасының туған жері. "Вратса Қырандары" жеті рет Еуропа кубогын жеңіп алған.
Vratsa is the home of a professional Quidditch team operating within the fictional Harry Potter universe. The Vratsa Vultures have won the European Cup seven times.
Өнеркәсіп
Вратса ауданында өнеркәсіптің көптеген салалары дамыған: тоқыма (мақта маталар мен жібек өндірісі), тігін, тамақ өңдеу (нандар, кондитерлік өнімдер, ет өңдеу, сүт өңдеу, сусын өндірісі және т.б.), Вратса аймағынан тау-кен қаптама материалдарының (әктас) өндірілуі, жиһаз, жеңіл өнеркәсіп, машина жасау (токарлық және фрезерлік станоктар өндірісі), металл құю және металл өңдеу және т.б.
In the area of Vratsa are developed many branches of industry: textile (production of cotton fabrics and silk), tailoring, food processing (bakery, confectionery, meat processing, dairy processing, soft drinks production, etc.) mining of rock lining materials from the Vratsa region limestone), furniture, light, machine building (production of lathes and mills), metal casting and metalworking, etc.