Кіріспе

Вратса () – Солтүстік-батыс Болгариядағы ең ірі қала және Вратса муниципалитеті мен Вратса облысының әкімшілік және экономикалық орталығы. Ол Софиядан солтүстікке қарай 112 км, Монтанадан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км жерде орналасқан. Врачан Балканының етегінде жатқан қала көптеген үңгірлерге, сарқырамаларға және тас формацияларына жақын. Олардың ең танымалдары – Леденика үңгірі, Скакля сарқырамасы және Врацата өткелі. Вратса тарих мұражайында ең ірі фракиялық қазына – Рогозен қазынасы сақталып тұр. Қалада Ботев күндері жыл сайын өткізіледі, оның мәжлісі 1 маусымда Христо Ботев алаңында митингімен аяқталады, ал 2 маусымда Околчица тауында ұлттық құрбан шалу рәсімі өтеді. Вратсаның ұраны – "Балқан сияқты ежелгі және жас қала".

Атауы

Атауы жақын орналасқан Врацата өткелінен шыққан, және славян тіліндегі "врата" ("қақпа") сөзінен және славян тіліндегі жер-су атауларына қосылатын "-ица" жұрнағынан ("кішкентай қақпа") туындайды, бұл латынша "Valve" ("қос есік") атауын аудару үшін пайдаланылған. Османдық кезеңде қаланың аты Иврака деп тіркелген.

Тарих

1550-ші жылдардың басындағы Осман империясының халық санағының деректері Ивраканың үнемі дамып келе жатқанын көрсетеді. Осыған сәйкес, 82 мұсылман отбасы, шамамен 400 адам, және кейін "Ескі мешіт" деп аталған мешіт, сондай-ақ 31 үйленбеген ер адам болған. Ал 12 ауданда тұратын христиандардың саны шамамен 1840 адамға жетіп, 354 отбасы және 172 үйленбеген ер адамды құрады. Осы кезде мұсылман халқының жалпы халыққа қатынасы 18%-ға дейін артқан. Сонымен қатар, деректемелерде қала тұрғындарының арасындағы мұсылмандар мен мұсылман емес адамдар, сондай-ақ көршілес екі ауылдың бір бөлігі шахталарда жұмыс істегендіктері және осы жұмысшылар мен олардың отбасылары аварыз мүлік салығынан босатылғандығы көрсетілген. 1580 жылы мұсылмандар жалпы халықтың 30%-ын құрады. Сол кезде қалада 3 мұсылман ауданы (Ками-и Атик махаллесі, Ками-и Джедид махаллесі, Мустафа Чавуш мешіті махаллесі) болды. Бұл аудандарда барлығы 258 отбасы тұрды. Христиан халқы да өсіп, дін қызметкерлерінің есімдерімен аталған 12 ауданда барлығы 583 отбасыға жетті. Бұлардан өзге, 1550 жылы мәртебесі мойындалған жеті копт шахтер отбасы болды. Осы уақытқа дейін 4 монастырь болса, енді олардың саны 8-ге жетті. 1831 жылғы Осман халқының статистикасы көрсеткендей, Иврака қазасындағы христиандардың 74%-ы салық төлеуші емес, ал 83%-ы орта тапқа жатқан.

География

Вратса қаласы "Врачанский Балкан" (Вратса тауы) тауларының етегінде, Лева өзенінің жағасында, ұлттық астана Софиядан 116 шақырым қашықтықта орналасқан. Аймақ әртүрлі табиғи ерекшеліктерге ие. Вратса мемлекеттік орман шаруашылығы аумағында бірнеше қорғалатын табиғи нысандар мен тарихи ескерткіштер бар.

Климат

Климаты ылғалды континенталды, София климатына ұқсас. Жылдық орташа температура шамамен ... . Осы аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төменгі температуралары арасында айқын айырмашылықтар бар, сондай-ақ жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климаттың Кёппен климаттық жіктемесі бойынша "Dfa" - ылғалды континенталды климат болып жіктеледі.

Халық саны

Қала тұрғындарының саны 1990-1991 жылдары 85 000-нан асып, ең жоғары шағына жетті. Төмендегі кесте 1887 жылдан бастап халық санының өзгеруін көрсетеді.

Тарих

Вратса – ежелгі фракиялықтар тапқан көне қала. Римдіктер Вратсаны «Вальва» («қамалдың есігі») деп атаған, себебі қала бекінісінің басты қақпасы тар жолда орналасқан еді. Бүгінде бұл жол Вратсаның символы болып табылады және қаланың гербінде бейнеленген. Рим империясы құлағаннан кейін Вратса Шығыс Рим империясының (Византия) құрамына кірді. 6-шы ғасырдың соңында Вратсаға оңтүстік славян тайпалары қоныстанды. Олар солтүстіктегі Панония мен Дакиядан келгенімен, қала византиялық билік астында қалды. 7-ші ғасырда болгарлар мен славяндар Бірінші Болгар империясын құрды, ал славян Вратса оның бір бөлігіне айналды. Қаланың оңтүстік шекараға жақын орналасқандығы оны маңызды стратегиялық орынға айналдырды. Вратса алтын мен күміс шеберлерінің өндірісі мен саудасымен, жоғары сапалы керамикасымен және әскери маңызымен танымал болды. 8-ші ғасырда болгар әскері Софияны басып алды, бұл Софияның стратегиялық артықшылығы, дамыған экономикасы және үлкен аумағының нәтижесінде Вратсаның маңыздылығының төмендеуіне әкелді. Алайда, Вратса орта ғасырларда византиялық, серб және мажар шапқыншылықтарына қарсы тұруда маңызды рөл атқарды. 1966 жылдың 1 мамырында Сгориград ауылында «Мир Плаканиста» кенішінің шлам тоғаны құлап, лай мен қиыршық тасқынына себеп болды, нәтижесінде 488 адам қаза тапты. Бұл 1923 жылдың 30 қыркүйегінде болған өрт және 1944 жылдың 23 қаңтарындағы ағылшын-американдық бомбалаудан кейінгі Вратса тарихындағы ең ірі апаттардың бірі болып табылады.

Леденика үңгірі

Леденика – болгарлар ең көп баратын үңгір. Леденика Вратса тауының Стрешерский аймағында орналасқан. Оның кіреберісі теңіз деңгейінен 830 метр биіктікте. Үңгірде мың жылдық тарихы бар сталактиттер мен сталагмиттерді қоса, көптеген галереялар мен әсерлі карст құрылымдары бар. Үңгірдің ұзындығы шамамен 300 метр, онда он жеке зал орналасқан. Бұл үңгір Болгарияның 100 үздік туристік орнының қатарында.

Врацата ойысы

Врацата шатқалы – Балқан түбегіндегі ең биік тік жарлар (400 метр биіктікте). Врацата шатқалы Вратса тауында орналасқан. Аймаққа Вратса қаласынан оңай жетіп болуға болады. Врацата орталық қабырғасының әктастары және басқа да тау жыныстары альпинизм мен тау шаруашылығына көптеген мүмкіндіктер ұсынады, олар қиындық деңгейінің барлық санаттарындағы 70-тен астам тау маршруттарымен байланыстырылған.

Сәкыля су тасқыны

Скаклая шарлауығы – Болгария және Балқан аймағындағы ең биік уақытша шарлауық, биіктігі 141 метр.

Көлік

Вратсаның стратегиялық орналасуы маңызды теміржол және автомобиль дәліздерімен анықталады. Оның географиялық орны Видин қаласында Дунай көпірі-2 құрылысымен одан да маңыздырақ болды (Салоники порты мен Софиядан Батыс Еуропаға ең тікелей құрлық жолын қамтамасыз етеді). Вратса аймақтағы ауылдар мен қалаларға, сондай-ақ елдің барлық аймақтарына автобус және теміржол көлігі арқылы байланысқан. София, Плевен, Видин, Монтана, Козлодуй, Оряхово, Мездраға (жиі интервалмен), әрі қала маңындағы кішігірім ауылдарға тұрақты автобус бағыттары бар. Автобус станциясы теміржол станциясы мен қала орталығының арасында орналасқан. Вратса – София – Видин (Лом) теміржол бағытындағы маңызды теміржол стансасы.

Құрмет

Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Гринвич аралындағы Вратса шыңы Вратса қаласының құрметіне аталған.

Танымал мәдениетте

Вратса – Гарри Поттердің ойдан шығарылған әлеміндегі кәсіби квиддич командасының туған жері. "Вратса Қырандары" жеті рет Еуропа кубогын жеңіп алған.

Өнеркәсіп

Вратса ауданында өнеркәсіптің көптеген салалары дамыған: тоқыма (мақта маталар мен жібек өндірісі), тігін, тамақ өңдеу (нандар, кондитерлік өнімдер, ет өңдеу, сүт өңдеу, сусын өндірісі және т.б.), Вратса аймағынан тау-кен қаптама материалдарының (әктас) өндірілуі, жиһаз, жеңіл өнеркәсіп, машина жасау (токарлық және фрезерлік станоктар өндірісі), металл құю және металл өңдеу және т.б.