Кіріспе

Американдық газет редакторы және прогрессивті көшбасшы (1868–1944)
Сыйлық

Уильям Аллен Уайт (10 ақпан 1868 – 29 қаңтар 1944) – американдық газет редакторы, саясаткер, жазушы және прогрессивті қозғалыстың жетекшісі. 1896 жылдан өмірінің соңына дейін Уайт орталық Американың өкілі болды. 1937 жылы Канзас редакторлар қауымдастығы оның құрметіне өткізген кеште ол Канзас баспасөз қауымдастығының «ең жақсы көрілетін және ең құрметті мүшесі» деп аталды. Ол Эмпория колледжін және Канзас университетін бітірді, ал 1889 жылы «The Kansas City Star» газетінде редакторлық мақалалар жазушысы болып жұмысқа орналасты.

"Эмпория газеті"

1895 жылы Уайт Уильям Йост Морганнан Emporia Gazette газетін 3000 долларға сатып алып, оның редакторына айналды.

Канзаста не болып жатыр?

Уайт өзінің мансабының осы ерте кезеңінде саяси консерватор болды. 1896 жылы Уайт "Канзасқа не болды?" деген тақырыпта редакциялық мақала жариялады, ол Уильям Дженнингс Брайанға, демократтарға және популистерге жасаған қатыгез шабуылымен ұлттық назар аударды. Уайт популисттік көшбасшыларды Канзастың экономикалық тұрақсыздыққа түсуіне, көршілес штаттармен экономикалық жағынан қатар жүрмеуіне жол бергені үшін қатты сынға алды, себебі олардың бизнеске қарсы саясаты штаттан экономикалық капиталды қорқытып кетті. Уайт былай жазды:

"Чикагода біздің асыл Брайан: "Үкіметтің екі түрі бар" деді. "Бірлері кейбіреулер заң шығару арқылы жақсы жағдайға жеткендерді гүлдендірсе, осы гүлдену төмендегілерге де сіңіп өтеді деп санайды. Ал демократтардың идеясы бойынша, егер көпшілікті гүлдендіру үшін заң шығарсаңыз, олардың гүлденуі жоғары көтеріліп, барлық топтарға таралып, оларға жетеді". Міне, сонда! Гүлденген адамға қиындық тудыр! Жұмыс істемейтін адамды заңмен жеңілдікке ие етіп, кредиторларды қират және бес жыл бұрын, ақша "адам басына шаққанда" қазіргіден көп болған кезде қарыз алған борышкерлерге валютаның тарылуы оларға қарыздан бас тартуға құқық береді деңіз. Республикашылар 1896 жылғы президенттік сайлауда Уильям МакКинлиді қолдау үшін осы редакциялық мақаланың жүздеген мың данасын таратты, бұл Уайтқа ұлттық деңгейде танымалдық әкелді. Оның жылы юморі, шебер жазу қабілеті және өмірге ерекше көзқарасының арқасында Уайт көп ұзамай бүкіл елге белгілі болды. Оның газеттегі редакциялық мақалалары кеңінен қайта басылды, ол Джордж Мэтью Адамс агенттігі арқылы таратылатын саясатқа қатысты мақалалар жазды, сондай-ақ Вудро Вильсон мен Кальвин Кулидждің өмірбаяндары сияқты көптеген кітаптар жариялады. "Канзасқа не болды?" және "Мэри Уайт" (1921 жылы қайтыс болған 16 жасар қызының құрметіне арналған) - оның ең танымал туындылары еді. Жергілікті жерде ол Эмпорияның ең жақтас қолдаушысы ретінде танымал болды. Ол 1923 жылы "Қорыққан досқа" атты редакциялық мақаласы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, бұл мақала 1922 жылғы 27 шілдеде, 1922 жылғы Ұлы теміржол ереуіліне қатысқан адамдарды ұстау тәсіліне қарсылық білдіргеннен кейін сөз бостандығына қатысты дау кезінде тұтқындалғаннан кейін жарияланды.

Шағын қала идеалдары

Романдары мен әңгімелерінде Уайт шағын қала идеясын әлеуметтік өзгерістерді түсіну және қоғамдық бірлік қажеттілігін уағыздау үшін метафора ретінде дамытты. Ол өз көзқарасын шағын қала тұрғысынан білдіргенімен, риторикасын жаңадан өркендеп келе жатқан қалалық Американың қажеттіліктері мен құндылықтарына бейімдеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі цинизм оның көркем әдебиетін баяулатты, бірақ өмірінің соңына дейін ол шағын қалалардың қоғамдық бірлігі туралы көзқарасын таратуды жалғастырды. Ол дүкендер желісі мен почта арқылы тапсырыс беруші фирмаларға қарсы шығып, оларды Бас көшедегі кәсіпкерлерге қауіп деп санады. Ұлы депрессия оның өзара көмектесуге және мүддесін ойламауға дайын орта таптық Америкаға деген сенімін күңкірттеді. Көптеген ескі прогрессивтер сияқты, оның «Жаңа мәміле» (New Deal) саясатына деген көзқарасы да екіұшты болды: Президент Франклин Д. Рузвельт елді қамқорлыққа алды және жеке тұлға ретінде тартымды болды, бірақ Уайт оның шешімдерін ойсыз деп есептеді. 1940 жылға қарай Уайт елдің шетелдік қауіптерге қарсы тұрып, ескі идеалдардың айналасында біріггенін көрді.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес

Уайт ұлттың қоғамдық сезімін нығайтатын, тұрақты моральдық тәртіп құруға ұмтылды. Ол жемқорлықтың күшті күш екенін мойындады, бірақ орта таптан бастау алатын, біртіндеп түзету шараларын қажет етті. "Ақымақтың жүрегінде" (1918) романында Уайт реформалардың меншік құқықтарының ең сенімді серігі болып қала беретіні туралы ойын толыққанды дамытты. Ол испан-американ соғысының саяси бірлікті нығайтқанын санады және Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдары үшін моральдық жеңіс пен өркениеттің дамуы өтеу болады деп сенді. Уайт жаңа дәуірде демократияның бағытсыз болатынын, ал «Жаңа мәміле» оны қызығушылықпен бақылаушы ретінде тапқанын айтты. Дегенмен, ол 1944 жылы қайтыс болғанға дейін ынтымақтастық қоғам туралы көзқарасынан айнымады.

Суретші Джон Стюарт Карридің демеушілігі

Уайт Канзас штатының газет редакторлары мен баспагерлерін Канзастың ең белгілі суретшісі Джон Стюарт Карриді Канзас үшін қабырға суреттері салуға шақыру мақсатында қайырымдылық науқаны ұйымдастыруға көндірді. Ол губернатор Уолтер Хаксман және басқа да саясаткерлердің қолдауын алды, соның нәтижесінде Канзас штатының Капитолийіне фреска салуға құрметті шақыру жіберілді. Осының нәтижесінде "Трагикалық прелюдия" туды.

Эмпорияның данасы

Уайттың өмірінің соңғы ширек ғасырын Орталық Американың бейресми ұлттық өкілі ретінде өткізді. Бұл президент Франклин Рузвельттің Уайттан Америка Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы алдында Одақтастарға халықтың қолдауын ұйымдастыруға көмектесуін сұрауға әкелді. 1940 жылы Уайт Одақтастарға көмектесу арқылы Американы қорғау комитетінің құрылуында шешуші рөл атқарды, бұл комитет кейде Ақ комитет деп те аталады. 1941 жылдың 3 қаңтарында ол газетке жазған хатында: «Біздің Нью-Йорк және Вашингтон бөлімшелерінде соғысқа шақырушылар бар, ал біздің ұйымымызда оларды қызметтен шеттетуге ешқандай мүмкіндік жоқ. Мен соғыс үшін құмарлықпен шақыратын осы бөлімшелер пайдаланатын ұйымның төбесінде қала алмаймын» деп жазды. Ол кейде Эмпорияның данасы деп аталды және 1944 жылы қайтыс болғанға дейін «Газет» басылымына редакциялық мақалалар жазуын жалғастырды. Сонымен қатар, ол ұзақ жылдар бойы дос болған Дороти Канфилдпен бірге «Book of the Month» клубының негізін қалаушы редакторы болды.

Отбасы

Уайт 1893 жылы Салли Линдсейге үйленді. Олардың екі баласы болды: Уильям Линдсей 1900 жылы және Мэри Кэтрин 1904 жылы дүниеге келді. Мэри 1921 жылы атқа міну кезінде болған апатта қаза тапты, бұл оның әкесін 1921 жылғы 17 мамырда "Мэри Уайт" атты әйгілі еске алу сөзін жариялауға итермеледі. Уайт ұзақ өмірінде жеті құрлықтың алтауын кем дегенде бір рет аралады. Оның даңқы мен жетістіктерінің арқасында ол 10 университеттен, соның ішінде Гарвардтан құрметті дипломдар алды. Уайт ұлы Уильям Л. журналистиканың маңыздылығын үйретті, ал ол қайтыс болғаннан кейін Уильям Л. газетті басқарып, оның жергілікті сәттілігін жалғастырды; ол қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Кэтрин газетті басқарды. Олардың қызы Барбара және оның күйеуі Дэвид Уокер газетті Уильямның бұрынғысымен салыстыра алмайынша, өздеріне алды, және бүгінге дейін газет отбасылық бизнестің бір бөлігі болып табылады, қазіргі кезде Уильям Аллен Уайттың шөбересі Кристофер Уайт Уокер басқарып отыр.

Уайт пен екі Рузвельт

Уайт 1890 жылдары президент Теодор Рузвельтпен достық қарым-қатынас орнатты, ол Рузвельт 1919 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Рузвельт АҚШ-тағы саяхаттары барысында Уайт пен Уайт жобалаған Red Rocks үйінде бірнеше түн өткізді. Кейін Уайт: «Рузвельт мені тістеді, мен есімнен шығып кеттім» деді. Соңынан Уайт «Жаңа мәміле» саясатының көп бөлігін қолдады, бірақ Франклин Д. Рузвельтке қарсы әрқашан дауыс берді.

Жарияланған еңбектер

Уайт өмірі бойы 22 туынды жариялады. Осы туындылардың көптегені – әңгімелер жинағы, журналдық мақалалар немесе ол ұзақ мансабында сөйлеген сөздері болды.

Негізгі дереккөздер

Джонсон, Уолтер Ф., ред. Уильям Аллен Уайттың таңдамалы хаттары (1947). Уайт, Уильям Аллен. Уильям Аллен Уайттың өмірбаяндық естеліктері (1946). Джонсон, Уолтер және Альберта Пэнтл. "Уильям Аллен Уайттың жарияланған еңбектерінің библиографиясы" Канзас тарихи шолу журналы (1947) 14 (1) 22–41 бб. онлайн.