16-17 ғасырлардағы әйелдердің белдемшесіне арналған тіреу құрылғысы
Farthingale
Фартингаль – 16-17 ғасырлардағы Еуропа әйелдерінің киімдерінде юбканы қалыптауға қолданылған сүйек немесе ағаштан жасалған тіреу құрылысы. Тарих, сән, мәдениет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әйелдердің юбкаларын қажетті пішінде ұстауға арналған құрылым.
Structure to support women's skirts in a desired shape
Фардлингл – Батыс Еуропа әйелдерінің киімінің астына, әсіресе 16 және 17 ғасырларда, юбкаларды қажетті пішінде ұстап, дененің төменгі жартысын кеңіту үшін қолданылатын бірнеше құрылымның бірі. Бұл сән 15 ғасырда Испанияда пайда болған. Фардлинглдер Ренессанс Еуропасындағы әйелдер үшін маңызды әлеуметтік және мәдени рөл атқарды, себебі олар, әсіресе сарай әйелдері киген кезде, жоғары әлеуметтік статусты және байлықты көрсететін.
A farthingale is one of several structures used under Western European women's clothing especially in the 16th and 17th centuries to support the skirts in the desired shape and to enlarge the lower half of the body. The fashion originated in Spain in the fifteenth century. Farthingales served important social and cultural functions for women in Renaissance Europe as they expressed, primarily when worn by court women, high social position and wealth.
Испандық көкпар
Испандық вердугадо, одан "фартингейл" шыққан, бастапқыда эспарто шөбімен нығайтылған доңғалақты юбка болды; кейіннен орташа белдеулі аймақтардағы үлгілер озиерлермен (талдардың бұтақтары), арқанмен немесе (шамамен 1580 жылдан бастап) кит сүйегімен нығайтылды. Verdugado атауы испан тіліндегі verdugo ("жасыл ағаш", немесе қазіргі мағынасы "атқарушы") сөзінен келген. Ең ертерек деректерге сәйкес, Португалияның Жоаннасы Испанияда доңғалақты вердугадоны қолдана бастады. Жоаннаның киімдері тым ашық декольтеге ие болғаны үшін көп сынға ұшырады, ал оның бейшара мінез-құлқы да арандатушылық деп есептелді. Ол фартингейл кие бастағанда, сарай сәні де соған ұқсады. Жоаннаның Педро де Кастилья и Фонсекадан екі заңсыз баласы болғандықтан, ол жүктілігін жасыру үшін фартингейлді пайдаланды деген қауесет тарады. Испандық фартингейлдердің ең алғашқы суреттерінде юбканың сыртқы беттерінде анық көрінетін доңғалақтар бейнеленген, бірақ кейін олар тек сыртқы киімге пішін берді. Екатерина Арагондық 1501 жылы Уэльс принці Артурға үйленген кезде бұл сәнді Англияға әкелді. Ол және оның қызметшілері "өз елдік дәстүрлеріне сәйкес, белдеріне доңғалақты юбка киіп, киімдерін денелерінен сыртқа қарай кеңейтіп" жүргендері байқалды. Алайда, ол ағылшын сәнін қабылдағаннан кейін осы сәнді кигеніне көп дәлел жоқ. 1519 жылдың наурыз айында Гринвич сарайындағы маскарада "египеттік" киім киген әйел бишілер "белінен төменге дейін доңғалақтары бар" қара жұқа матадан тігілген көйлектер киді, бұл фартингейл болған болуы мүмкін. Фартингейлдер 17 ғасырдың басына дейін консервативті испан сарайының сәнінің маңызды бөлігі болып қала берді (мысалы, Австрияның Маргарет), содан кейін 17 ғасыр испандық киімнің гардеинфантесіне айналды.
The Spanish verdugado, from which "farthingale" derives, was a hoop skirt originally stiffened with esparto grass; later designs in the temperate climate zone were stiffened with osiers (willow withies), rope, or (from about 1580) whalebone. The name verdugado comes from the Spanish verdugo ("green wood", or the more modern meaning of "executioner"). The earliest sources indicate that Joan of Portugal started to use verdugados with hoops in Spain. Joan had provoked much criticism as she allegedly wore dresses that displayed too much décolletage, and her wanton behaviour was considered scandalous. When she started to use farthingales, court fashion followed suit. As Joan had two illegitimate children by Pedro de Castilla y Fonseca, rumors abounded that she used the farthingale to cover up a pregnancy. The earliest images of Spanish farthingales show hoops prominently displayed on the outer surfaces of skirts, although later they merely provided shape to the overskirt. Catherine of Aragon is said to have brought the fashion into England on her marriage to Arthur, Prince of Wales, in 1501. She and her ladies were observed to wear "beneath their waist certain round hoops, bearing out their gowns from their bodies, after their country manner". However, there is little evidence to show that she continued to wear this fashion as she adopted English styles of dress. In March 1519 at a masque at Greenwich Palace female dancers in fanciful "Egyptian" costumes wore black velvet gowns "with hoops from the waist downwards", which may have been farthingales. Farthingales remained a fixture of conservative Spanish court fashion into the early 17th century (as exemplified by Margaret of Austria), before evolving into the guardainfante of 17th century Spanish dress.
Англия мен Шотландиядағы фартингальдар
Англиядағы перғауыш туралы алғашқы мәліметтердің бірі 1545 жылы ханшайым Елизаветаның есебінен алынған, онда қызыл түсті Брюгге атласынан жасалған перғауыш сипатталған. 1551 жылы Анна Сеймур, Сомерсет герцогинясы, Лондон мұнарасына киімдерін, соның ішінде перғауышын жіберуді сұрады. Николас Удалл 1552 жыл шамасында жазылған "Ральф Ройстер Дойстер" комедиясында "әсем фердегеулер мен алтынмен әшекейленген киімдерді" атады. Испаниялық перғауыштар Англияның Мэри I сатып алып, Англиядағы Тюдор сәнінің маңызды бөлігіне айналды. 1559 жылдың мамырында француз дипломаттарына арналған кеште Елизавета I мен оның қыздарының перғауыштары соншалықты көп орын алғандықтан, оның жеке кеңсесіндегі кейбір әйелдер кілем төселген еденге отыруға мәжбүр болды. Перғауыштар балаларға да, соның ішінде 1548 жылы Хардвиктің Бессінің тоғыз жасар қарындасы Энн Кавендишке де сатып алынды. 1550 жылы Франсис Уиллоубидің әпкесі Маргарет Уиллоубиге қызыл матадан жасалған көйлек сатып алынды, ал оның "вардингалі" букрамнан тігіліп, қызыл матамен жабылған. Маргарет пен Мэри Китсонға 1573 жылдың желтоқсанында "вердингаль" сатып алынды. Мэри, Риверс графинясы ретінде, 1641 жылы киім-кешектің мұрагері болды, соның ішінде гвоздика түсті және қара тафтадан жасалған перғауыштар мен роллдер. Француз тілінде білім алған Мэри, Шотландия королевасы, 1550 жылы қара тафтадан жасалған "вердугаль" және қызғылт тафтадан жасалған тағы біреуіне, сондай-ақ 15 перғауыштан тұратын сәнді қуыршақтар жинағына ие болды. 1562 жылы оның перғауыштарын қалыптастыру үшін кит сүйегі сатып алынды. Заманауи француз дәрігері Амброаз Паре әйелдердің "вертугальдері" мен "бусктері" үшін киттердің аузынан алынған балиннің қолданылуын атап өтті.
One of the first references to a farthingale in England comes from the accounts of Princess Elizabeth in 1545 that described a farthingale made of crimson Bruges satin. Anne Seymour, Duchess of Somerset asked for her clothes, including a farthingale to be sent to her in the Tower of London in 1551. Nicholas Udall mentioned "trick ferdegews and billements of gold" in his comedy Ralph Roister Doister written around 1552. Spanish farthingales were bought by Mary I of England and became an essential element of Tudor fashion in England. At a dinner for French diplomats in May 1559, the farthingales of Elizabeth I and her ladies took up so much space that some women of her privy chamber had to sit on the rush covered floor. Farthingales were bought for children, including Ann Cavendish, the nine year old stepdaughter of Bess of Hardwick in 1548. In 1550, Margaret Willoughby, sister of Francis Willoughby, was bought a red broadcloth petticoat and her "vardingale" was made from buckram and covered with red cloth. Margaret and Mary Kitson were bought "verdingalles" in December 1573. Mary, as Countess Rivers, made bequests of clothing in 1641 including a carnation and black taffeta fathingales and rolls. The French educated Mary, Queen of Scots had a black taffeta "verdugalle" in 1550, and another of violet taffeta, and a set of fashion dolls with 15 farthingales. Whale bone was bought to shape her farthingales in 1562. The contemporary French physician Ambroise Paré noted the use of baleen from the mouths of whales for women's "vertugalles" and "busques".
Француз дөңгелекті фартингейлі немесе үлкен фартингейлі
Француздық фартингейлдің екінші стилі, сонымен қатар дөңгелек, үлкен, барабан немесе арба дөңгелегі фартингейл деп те аталады, 1590 жылдары Англияда танымал болды. Ол бел сызығынан басталып, дөңгелек пішінде сыртқа қарай кеңейтілген кит сүйегінен жасалған бірнеше шеңберден тұрған сияқты. Бұл конструкция көбінесе төменгі жағына жастықталған рулон қойылып қолдау көрсетілді және басқа француздық фартингейл рулонынан өзгешеленді, себебі оның жиегі қатты болып, көйлектер одан тік түсетін. Осы киім түрінің бірде-бір мысалы сақталмағанмен, Елизавета I патшайымының киім-кешек есебінде осы стильдің танымал болған кезінде "Ұлы Фартингейлге" қатысты бірнеше сілтемелер бар. Бұл жағдайда "Ұлы" сөзі фартингейлдің үлкен көлемін білдіреді, ол сәнді силуэтке қол жеткізу үшін қажет болды. Фартингейлдің пішініндегі өзгерістер "алдыңғы бөлік" сияқты басқа киімдердің құрылысына да әсер етті – бұл бай матадан жасалған көйлектің немесе кірпіштің ашық алдыңғы бөлігі немесе алжапқышы. Алдыңғы бөліктің кейінгі нұсқалары ірілеу және кеңейтілді, ал сақталған кейбір мысалдары жаңа пішінге сәйкес кеңейтілген сияқты. Ұлы фартингейл бұрышта ("алды төмен, арты жоғары") киіліп, киген адамның денесін визуалды түрде ұзартады, ал аяқтарын қысқартады. Бұл бұрыштың пайда болуы, тік орталық бөлігі бар корсеттердің (бодилер) немесе сүйектелген корсеттердің фартингейлге басып, оны еңкейтетін әсерінен туындаған болуы мүмкін. Мұндай эффект киімнің көптеген қайта жасалған үлгілерінде көрсетілген. Кейбір тарихшылар осы киімдердің өлшемдеріне күмән келтірді, олардың кейбір замандастары олардың ені 1,4 метрге жете алатынын мәлімдеді. Олардың пікірінше, осы киімдердің үлкен көрінуі – корсеттердің (бодилер) жұбымен кигенде денені ұзартатын және жарықтандыратын оптикалық иллюзия. Фартингейлге қатысты сын әйел денеінің айналасында жеке кеңістіктер құру, әлеуметтік мәртебені жасыру және ерлерді физикалық тұрғыдан ығыстыру туралы алаңдаушылықты көрсетеді. Бұл қорқыныштар он сегізінші және тоғызыншы ғасырларда да жалғасты, онда шеңберлі юбкалар (паннерлер) мен кринолиндердің өлшемдері туралы стереотиптер сақталды.
A second style of French farthingale, also known as the wheel, great, drum or cartwheel farthingale, became fashionable in England during the 1590s. It seems to have consisted of several hoops made from whalebone that graduated outwards from the level of the waistline in a wheel shape. This structure was often supported by a padded roll underneath, and was distinct in appearance from the other French farthingale roll, as it had a hard edge from which the skirts dramatically fell. Although there are also no surviving examples of this type of garment, there are a number of references to a "Great Farthingale" in Queen Elizabeth I's wardrobe accounts during the time when this style was in vogue. "Great" in this context referred to the large circumference of the farthingale, which was required in order to achieve the fashionable silhouette. Changes in the shape of the farthingale impacted the construction of other garments including the "forepart", the exposed front or apron of the skirt or kirtle made from richer fabrics. Later forms of the forepart were larger and wider and some surviving examples seem to have been extended to accommodate the new shape. The great farthingale appears to have been worn at an angle ("low before and high behind") which visually elongated the wearer's torso while shortening her legs. The angle was likely created by the use of bodies (corsets) or boned bodices with long centre fronts that pushed down on the farthingale, tilting it. Such an effect has been shown in many reconstructions of the garment. Some historians have raised doubts about the size of these garments, which some contemporaries claimed could be as wide as 1.4 metres. Instead they claim that the seemingly enormous size of these garments was an optical illusion created by wearing it with a pair of bodies (corset) that elongated and streamlined the torso. Criticisms of farthingales are also indicative of spatial anxieties relating to fears about these garments creating intimate personal spaces around the female body, masking the appropriation of social status, and physically displacing men. These fears continued into the eighteenth and nineteenth century, where tropes about the size of hoop petticoats (panniers) and crinolines continued.
Даниялық Анна және фартингейл сәндері
Елизавета патшайымының фартингалесін арнайы Роберт Сибторп жасаған. Дания королевасы Анна 1603 жылы киімдерін ағылшын модасына сәйкес өзгертті және 1603 жылдан 1618 жылға дейін Роберт Хьюзді фартингалелер жасауға жалдады. Роберт Наунтон Аннаның жүктілігін жасыруы мүмкін деп ойлады. Ол 1605 жылдың қазан айында: «Патшайым жүкті деп есептеледі, бірақ қолданыстағы қысқа вардугальдардың салдарынан ішкі жағдайы көрінбейді» деп жазды. 1613 жылы Лондонда Елизавета мен Фридрих V-нің үйлену тойында кеңістікті үнемдеу үшін фартингале киген әйелдерді көпшілік шараларға кіргізбеді. Хат жазушы Джон Чемберлен бұл моданың жойылуына әкеледі деп үміттенді. Елизавета ханшайымының өзі кит сүйегінен жасалған фартингале және Джон Спенс жасаған «корсет» киіп жүрді. 1617 жылдың маусымында Леонора, леди Беннеттің үлкен ағылшын фартингалесі Амстердам көшелеріндегі жұртшылықтың назарын аударды. 1617 жылдың желтоқсанында Венеция елшісі Пьеро Контарини Дания королевасы Аннаның жамбасындағы төрт фут енді фартингалесінің үлкендігіне таң қалды. Үлкен француз фартингалелері Англия мен Францияда 1620 жылдарға дейін танымал болды, содан кейін олар портреттер мен гардероб тізімдерінде жоғалып кетті. Оларды 17 ғасырдың қалған бөлігінде сақталған кішкентай роллдер немесе «бұм ролл» алмастырды. Испанияда испан фартингалелері «гвардеинфанте» деп аталып, 18 ғасырға дейін испан киімінің ерекше бөлігі болып қала берді. 1620 жылы Дания королевасы Аннаның қызы, Богемия патшайымы Елизавета Стюарт Прагада болды. Ол үлкен испандық стильдегі жеңдер мен аристократтар мен қала тұрғындарының фартингалесіз киетін испандық стильдегі көйлектеріне таң қалғанын жазды. Ол өзінің қызметшілерінің осы мәдениетке бейімделуін қамтамасыз етті. Осы кезеңге қатысты белгілі бір анекдот бар. 1628 жылы Константинопольдегі ағылшын елшісі Питер Уайчтың әйелі Джейн IV Мұраттың әйелі Айше Сұлтанды өзінің фартингалесімен таң қалдырды және ол барлық ағылшын әйелдерінің осындай ерекше пішіні бар ма деп ойлады. Бұл оқиға моданы айыптау мақсатымен құрастырылған болуы мүмкін.
Farthingales for Queen Elizabeth were made by specialist Robert Sibthorpe. Anne of Denmark had her gowns altered in 1603 to suit English fashions, and employed Robert Hughes to make farthingales from 1603 to 1618. Robert Naunton thought that Anne's farthingale might conceal a pregnancy in October 1605, writing, "The Queen is generally held to be pregnant, but no appearance eminent by reason of the short vardugals in use". During celebrations in London in 1613 at the wedding of Princess Elizabeth and Frederick V of the Palatinate, it was said that women wearing farthingales were not admitted to crowded events to save space. The letter writer John Chamberlain hoped this would lead to the demise of the fashion. Princess Elizabeth herself was wearing a whalebone farthingale and "bodies" made by John Spence. In June 1617 Leonora, Lady Bennet's large English farthingale drew unwelcome attention from a crowd in the streets of Amsterdam. In December 1617 the Venetian ambassador Piero Contarini was surprised by the size of Anne of Denmark's farthingale which was four feet wide at the hips. Large styles of French farthingales remained popular in England and France until the 1620s when they disappeared in portraiture and wardrobe accounts. They were replaced by small rolls or bum rolls that persisted throughout the rest of the seventeenth century. In Spain, the Spanish farthingales evolved into the guardainfante and remained an identifiable part of Spanish dress until the eighteenth century. Anne of Denmark's daughter, Elizabeth Stuart, Queen of Bohemia, was in Prague in 1620. She wrote of her surprise at the large Spanish style ruffs and Spanish style gowns worn without farthingales by aristocrats and townspeople. She ensured her gentlewomen adapted to the culture. A well known anecdote concerning farthingales dates from the end of this period. It was said that in 1628 Jane, wife of the English ambassador Peter Wyche in Constantinople astonished Ayşe Sultan, wife of Murad IV, with her farthingale and she wondered if all English women had such an unusual shape. This story may been composed in condemnation of the fashion.
Фартингейл жеңдері
Англияда жеңдер кеңейтіліп, кит сүйегі арматурасымен пішінделді, бұл кең жеңдердің астына тірек ретінде киізетін еді, олар "фартингейл жеңдері" немесе "вардингалл жеңдері" деп аталды. Уильям Джонстың Елизавета патшайымына арналған көйлек тігу туралы есебінде "балшық сүйегімен бекітілген және лентамен қапталған голланд матасынан жасалған бір жұп жең" деп жазылған. Джонстың 1597 жылы патшайымның жұлдызы Томасен үшін жасаған тағы бір есебінде "фустианнан жасалған вертингейл жеңдері" бар. Джонс 1580 жылдары Елизавета сарайындағы әйелдер үшін болуы мүмкін, көптеген парлы фартингейл жеңдерін жасады. Мұндай жеңдерді сарайдан тыс әйелдер де киеді. Дербиширдегі Уилннің Энн Уильямсон (Лорд Мордаунттың немересі) 1590 жылдың желтоқсан айында күйеуіне Лондон тігіншісі туралы хат жазып, ол оған "бір жұп вердингаль жеңін және француз вердингалын" тігіп беруге уәде берген. Уэльс депутаты Уильям Морис 1594 жылы Шрусбери тігіншісінен өзінің жас қызы немесе туысы үшін фартингейл жеңдері бар француз корсажы жасауын сұрады. Кэтрин Фентон Бойлге арналған фартингейл жеңдері 1604 жылдың қазан айында Лондон тігіншісі Роберт Добсоннан 4 шиллинг пен 4 пенске түсті. 1605 жылы Кэтрин Толлемах өзінің лондондық тігіншісі Роджер Джонсқа атласпен қапталған фартингейл жеңдері туралы жазды, ал ол оның жаңа көйлегіне "жақсырақ" болатын басқа бір үлгідегі жеңді ұсынды. 1607 жылы "тек әйелдердің жеңдері мен корсаждерінде ғана қолданылатын" кит қабырғасының импортына салық салу туралы пікірталас болды. 2022 жылы бір ағылшын фартингейл жеңі, оның кит сүйегінен жасалған шеңбері мен сыртқы жібек жеңі табылған. Бұл заттар, Вуллатон Холлдың Уиллоуби отбасымен байланысты, "Antiques Roadshow" телешоуында көрсетілді. Воллатон Холлда сақталған Елизавета дәуірінің костюмдер жинағын 1702 жылы отбасы тарихшысы Кассандра Виллоуби сипаттады.
In England, sleeves were enlarged and shaped with a whale bone armature, worn as a support underneath wide sleeves, and these were called "farthingale sleeves" or "vardingall sleeves." An account from William Jones for making a gown for Queen Elizabeth includes "a payer of vardingall sleves of holland cloth bented with whals bone and covered with riben." Another account from Jones, for the queen's dwarf Tomasen in 1597, includes a "paier of verthingale slevis of fustian". Jones made many pairs of farthingale sleeves in the 1580s, perhaps for the women of Elizabeth's court. Such sleeves were worn by women outside court circles. Anne Williamson of Wilne in Derbyshire (a granddaughter of Lord Mordaunt), wrote in December 1590 to her husband about a London tailor who was making her "a pair of verdingale sleeves & a French verdingale". A Welsh MP William Maurice asked a Shrewsbury tailor to provide a French bodice with farthingale sleeves for his young daughter or cousin in 1594. Farthingale sleeves for Catherine Fenton Boyle cost 4 shillings and 4 pence in October 1604 from Robert Dobson, a London tailor. In 1605, Catherine Tollemache wrote to her London tailor, Roger Jones, about farthingale sleeves covered with satin, and he suggested another style of sleeve now in fashion would be "fytter" for her new gown. In 1607 there were discussions about taxing imported whale fin baleen, "used only in sleeves and bodies for women". A surviving single English farthingale sleeve with its whalebone hoops and an outer silk sleeve was rediscovered in 2022. These items, connected with the Willoughby family of Wollaton Hall, were shown on the television program, Antiques Roadshow. A collection of Elizabethan costume remaining at Wollaton Hall was described in 1702 by the family historian Cassandra Willoughby.
Фартингейл шұңқырлары
Елизаветаның киім-кешектерінде 1563 жылдан бастап мыңдаған арнайы "үлкен вертингейл шеткелері", "орташа вертингейл шеткелері" және "кішкентай вертингейл шеткелері" сатып алынғаны туралы жазылған. Бұлар, әлдебір кит қабырғасын ұстап тұру үшін, фартинггельге терең жиырылған бөліктерді бекітуге, сондай-ақ ауыр жібек юбкаларды фартинггель үстіне орналастыруға қолданылған болуы мүмкін. Елизаветаның шетке жасаушысы немесе "pynner" Роберт Карелес болды. Ол қайта өңделген ескі фартинггель шеткелері мен басқа шеткелерді Энтони Дженкинсон Елизавета сарайына әкелген жас орыс әйел "Ипполитаға" жеткізді. Оның фартинггелі мокадо матасынан жасалған еді.
The wardrobe accounts of Queen Elizabeth mention the purchase of thousands of special "great verthingale pynnes", "myddle verthingale pynnes", and "smale verthingale pynnes" from 1563. These were probably used for pinning deep tucks in fathingales to hold whalebone supports, and to position heavy silk skirts in place over the farthingale. Elizabeth's pin maker or "pynner" was Robert Careles. He delivered recycled old farthingale pins and other pins to "Ippolyta the Tartarian", a young Russian woman brought to Elizabeth's court by Anthony Jenkinson. She had a farthingale made of mockado fabric.