Кіріспе

Сицилия аралында Рим Республикасына қарсы сәтсіз құл көтерілісі – Екінші құл соғысы. Бұл соғыс б.з.д. 104 жылдан б.з.д. 100 жылға дейін жалғасты. Ол шамамен 30 жылдық үзілістермен өткен үш құл соғысының бірі болды.

Өмірбаян

Консул Гай Мариус солтүстіктегі кимбрилер мен тевтондарға қарсы соғыс үшін әскер жинап жатты. Ол Азия рим провинциясының жанында орналасқан Вифиния патшасы Никомед III-тен көмек сұрады, бірақ ол бас тартты, себебі Вифиниядағы әрбір еңбекке жарамды ер адам римдік салық жинаушылар борыштарын төлей алмағандықтан құлдыққа салынған еді. Сенат Римнің одақтастарынан құлдарды алуға тыйым салатын және барлық осындай құлдарды дереу босату керек екенін жариялайтын жарлық шығарды. Пропратор Публий Лициний Нерва жарлыққа бағынып, Сицилия провинциясындағы 800-ге жуық құлды бірден босатты; бұл басқа ұлттардан келген құлдардың наразылығын тудырғаннан бөлек, өздерінің жеке меншіктерін күштеп алып жатқандарына қынжылған сицилиялық плантация иелерін де ашуландырды. Нерва қорқып, құлдарды босату туралы шешімді кері қайтарды, бұл құлдарды көтеріліске итермеледі.

Скиртая шайқасы

Салвиус Трифон, құл патша, Лукулл келгенін естіп, Триокала ішінде римдіктерге қарсы тұруды жоспарлады. Бірақ оның генералы Афинион оны жасырынудың орнына, римдіктермен ашық шайқасқа шығуға көндірді. Лукуллға қарсы аттанған көтерілісшілер Скиртаяда, римдік лагерінен он екі шақырым жерге орналасты. Ертесі күні екі жақ шайқасқа дайындалды. Диодордың мәліметінше, Трифонның әскері шамамен 40 мың адамды құрады. Лукулл мұны өзінен кейін келетін Гай Сервилий Агурдың жұмысын қиындату үшін жасады; Лукулл өзінің ізбасарының сәтсіздігін қамтамасыз ету арқылы өзінің кінәсіз екенін көрсетуді ниеттенді.

Афинион

102 жылы Сальвий қайтыс болғаннан кейін құл патшасы болған Афинион (ол бұрынғы шайқаста қаза тапқан) Гай Сервилийдің лагеріне күтпеген шабуыл жасады; Сервилийдің әскері жеңіліп, шашырап кетті, Лукуллдың барлық алдыңғы жетістіктерін жойды.

Көтеріліс басылды

Ақырында, б.з.б. 101 жылы римдік консул Маний Аквилийге Сицилиядағы көтерілісшілерге қарсы қолбасшылық берілді. Ересек консул Гай Мариус Галлиядағы әскерінен бірнеше когортаны Аквилийге берді. Осы және ол жол жүрісінде жинаған, жарақтандырған және даярлаған әскерімен ол Афинионның құл әскерін жеңіп шықты. Ол Афинионды өзі өлтірген деген қауесет бар. Көтеріліс басылды, ал 1000 құл Римдегі аренада жабайы аңдармен күресу үшін жіберілді, бұл халыққа көңіл көтеру үшін жасалды. Римдіктерге наразылық білдіргендер, күреске түсуден бас тартып, бірін-бірі тыныш түрде қылыштарымен өлтірді, соңғысы өз қылышына ұшты. Бұл Рим республикасындағы құлдардың үш көтерілісінің екіншісі болды, олардың себебі Сицилия мен Оңтүстік Италиядағы ұқсас зұлматтар еді.

Екінші құл соғысы әдебиетте

Ф. Л. Лукастың "Қабан" (Афинеум, 1920 жылғы 10 қыркүйек) атты әңгімесі құл соғысынан кейінгі Сицилияда орын алады. Стивен Сейлордың "Немезистің қарулары" романында (оның "Рома Суб Роза" сериясының екінші кітабы) Екінші құл соғысы (Қызметшіл соғысы) үшінші құл соғысында Спартақтың көтерілісші құлдарына қарсы жорыққа дайындалып жатқан Маркус Лициний Красспен бірге кешкі ас дастарқанында егжей-тегжейлі айтылады. Колин Маккалоудың "Римдегі алғашқы адам" романында (оның "Рим шеберлері" сериясының бірінші кітабы) Екінші құл соғысы бірнеше рет еске алынады. Бұл Луций Аппулей Сатурнин туралы оқиғаның тұсы болып табылады.