Кіріспе

Мифологиялық швед патшалары

Аларик пен Эрик (Ескі скандинав тілінде: Alrekr және Eiríkr), аңызға сүйенсек, Швецияның екі патшасы болған.

Гаутрекс сагасында және Хрольф сагасында Гаутрекссон

Гаутрек сагасы Алрек пен Эрикті Скьелф пен Агнидің ұлдары және бірге патшалар етіп көрсетеді. Содан кейін, король Викарды өлтіргеннен кейін, батыр Старкад оларға қашып келді. Старкад бастапқыда олармен викингтердің жорықтарында серік болып қызмет етті, ал кейін, Алрек пен Эрик орнығып қалғаннан кейін, өзі жеке жорықтар жасады. Бірақ король Алрек қысқа ғұмыр сүрді, себебі Эрик оны жылқыларын жаттығуға шығарғанда жетекпен ұрып өлтірді, сосын Швецияны жалғыз билеуші ретінде басқарды. Бұл нұсқада Эрик ұзақ жылдар патшалық құрғанын айтады, бұл туралы Грольф Гаутрекссонар сагасында (Гаутрек ұлы Грольф туралы саға) баяндалған. Бұл екінші сагада король Эрик пен королева Ингигердтің қызы Торнбьёрг енгізіледі, ол шебер қалқангер әйел болған және патшалықтың бір бөлігін басқарған. Торнбьёрг тіпті өзін король Торберг деп атаған. Бірақ соңында ол Гаутрек ұлы Хрольфке ғашық болып, оған тұрмысқа шығуға келісті, сол кезде ол қаруларын әкесі король Эрикке қайтарып, тігіспен айналыса бастады.

Gesta Danorum-да

Саксо Грамматик өзінің "Gesta Danorum" еңбегінің 5-кітабында Эрикус Дезертусты, яғни Регнерус (Рагнар) атты батырдың ұлы Эрик Сөзді, Норвегия королі Гётарустың (Гётар) қызметіндегі норвегиялықтарды таныстырады. Бұл Эрик Снорри Стурлусонның "Сказкалар жинағында" (Skáldskaparmál) Илфинг әулетінен шыққан деп айтылатын "Сөзді Эйрик" немесе "Ақылды Эйрик" болуы мүмкін. Бірақ ол қалған скандинавия әдебиетінде нақты жазба қалдырған жоқ. Саксо Эриктің қызықты істерін ұзақ әңгімелеп, оны дәріптейді. Ол Эриктің барлық жауларын ақыл-ойымен жеңіп, Дания патшасы Фридлейфтің ұлы Фродидің кеңесшісі болғанын айтады. Эриктің Фроди атынан жасаған жорықтары әрқашан сәтті аяқталды, себебі Эриктің айлакерлігі мен сөз өнері шеберлігі. Эрик ақырында Фродидің қарындасы Гунвараға үйленді, ал Эриктің аға інісі Ролер Норвегия патшасы болды. Содан кейін Саксо шведтердің королі Алрик (Альрик) туралы айтады, ол скандинавиялық дәстүрдегі Альрекке сәйкес келеді. Альрик Гаутар (Геат) патшасы Гестиблиндпен соғысқан, енді Гестиблинд Фродидің көмегін сұрады. (Скандинавиялық "Герварвар сагасында" Гестумблинди – маскировкаланған Одиннің есімі, сондықтан бұл Гестиблинд та маскировкадағы Один болуы мүмкін.) Эрик пен Скальк соғысқа қатысып, Альриктің ұлы Гунтиовусты (Ескі скандинав тілінде Гуннтйофр), Вермланд және Солонгтардың басшысын өлтірді. Содан кейін Альрик пен Эрик арасында құпия әңгіме өтті, онда Альрик Эрикті өз жағына тартуға тырысты. Бұл сәтсіз аяқталған соң, Альрик соғысты өзі мен Гестиблинд арасында жекпе-жек арқылы шешуді ұсынды. Эрик Гестиблиндтың жарамсыздығы мен қарттығына байланысты ұсыныстан бас тартты, бірақ Альрик келіссе, оның өзі Альрикпен жекпе-жекке түсуге дайын екенін айтты. Ұрыс бірден басталды. Альрик өлтірілді, ал Эрик өлімге жуық жарақат алды, тіпті король Фродиге Эриктің қайтыс болғаны туралы хабар келді. Шындығында Эриктің жазылуы ұзаққа созылды. Бірақ Эрик қайтып келгенде, Фродиге Швецияның, Вярмландтың, Хельсингландтың және Солейардың патшасы екенін жариялағанда, Фроди күмәнін жойды. Содан кейін Фроди барлық жерлерді тікелей басқару үшін Эрике берді, сондай-ақ екі Лапландияны, Финляндияны және Эстонияны жылдық салық төлейтін тәуелділіктер ретінде берді. Саксо бұл Эриктің Эрик деп аталатын алғашқы швед патшасы болғанын, бірақ одан кейін ол швед патшалары арасында кең таралған есімге айналғанын түсіндіреді. Ол сондай-ақ Эриктің батыр Арнгриммен кездесіп, оған көмектескенін жазады, бұл мәлімет "Герварвар сагасымен" сәйкес келеді, онда Арнгримнің ұлдары Эриктің мұрагері Ингвимен кездеседі (мысалы, Ангантир мен Хьялмар). Жекпе-жектің "құпия әңгіме" соңында болғаны Альрик пен Эрик соғысқан кезде жалғыз болғандығын көрсетеді, дәл осылай скандинавиялық есептердегі олардың әріптестері де болған. Эриктің қайтыс болғаны туралы сенім Инглинга сагасының нұсқасын білгенін көрсетеді, онда екі жауынгер де қаза тапқан. Аттың тоздырылған бауы туралы ештеңе айтылмаған. Бірақ Эрик басқа жерде ұлы жекпе-жекші немесе батыр емес, керісінше, арамза, ол стратегиялар мен алдамшы сөздер арқылы жеңіске жетеді, сондықтан Саксо немесе оның көзі аттың тоздырылған бауына қатысты стратегияны жіберіп алған болуы мүмкін. Саксо 6-шы кітапта Старкадтың Швецияда болғандығын да айтады, өмірбаянының сол кезеңінің қысқаша мазмұнында. Бірақ Саксо Швецияны сол кезде кімнің билегенін көрсетпейді, тек: ол шведтер еліне барып, Фро ұлдарымен жеті жыл бойы бос уақытында өмір сүрді. Фро, әрине, швед әулетінің ата-бабасы Фрей құдайы. 6-шы кітаптың басында Саксо Эриктің аурудан қайтыс болғанын және оның орнын ұлы Халданус (Хальфдан) басқарғанын айтады. Кейінірек Хальфданды таққа таласқандар өлтірді, бірақ батыр Старкад Хальфданның мұрагері Сивардты жаңа патша етіп тағайындады. Сивардтың қызы Сигне Дания королі Харальдқа тұрмысқа шықты, ол оның ағасы Фродидің қоштас патшасы болды. Кейіннен Данияның патшасы Харальдтың ұлы Хальфдан соғыста Сивардты өлтірді. Бірақ Сивардтың немересі Эрик, Хальфданның ағасы Фродидің қарындасы Сигнеден туған ұлы, таққа тікелей мұрагер, енді Хальфданға қарсы көтерілді. Ұзақ соғыстан кейін екінші Эрик Хальфданға тұтқынға түсіп, орманға тізгінталған күйде, жануарлар жеуі үшін тасталды. Саксо айтуынша, осымен Эрик Сөздінің швед әулетінің тарихы аяқталды.