Кіріспе
Сент-Пол соборы – АҚШ-тың Миннесота штатындағы Сент-Пол қаласында орналасқан Рим католик соборы. Бұл Сент-Пол және Миннеаполис архиепархиясының қасиетті орындарының бірі, Миннеаполистегі Сент-Мария базиликасымен бірге. АҚШ-тағы ең ерекше соборлардың бірі саналатын ол, Сент-Пол қаласының орталық бөлігіне көрінетін собор төбесінде орналасқан және ерекше мыспен қапталған күмбезімен көзге түседі. Ол апостол Пауылға арналған, сонымен қатар Сент-Пол қаласының да аты осы апостолдың есімімен байланысты. Қазіргі ғимарат 1915 жылы осы есімді алған архиепархияның төртінші соборы ретінде ашылды. 2009 жылдың 25 наурызында АҚШ Католик епископтар конференциясы оны апостол Пауылдың ұлттық қасиетті орны деп жариялады. Бұл – АҚШ-тағы үшінші ірі католик соборы және алтыншы ірі шіркеу.
The Cathedral of Saint Paul is a Roman Catholic cathedral in the city of Saint Paul, Minnesota. It is the co cathedral of the Archdiocese of Saint Paul and Minneapolis, along with the Basilica of Saint Mary in Minneapolis. One of the most distinctive cathedrals in the United States, it sits on Cathedral Hill overlooking downtown Saint Paul and features a distinctive copper clad dome. It is dedicated to Paul the Apostle, who is also the namesake of the City of Saint Paul. The current building opened in 1915 as the fourth cathedral of the archdiocese to bear this name. On March 25, 2009, it was designated as the National Shrine of the Apostle Paul by the United States Conference of Catholic Bishops. It is the third largest Catholic cathedral and sixth largest church in the United States.
Бұрынғы соборлар
Сент-Пол және Миннеаполис архиепископиясының алғашқы шіркеу ғимараты – әке Люсьен Гальтьедің шақыруымен салынған шағын ағаштан жасалған капелла. Ол елді мекен әлі «Шошқа көзі» (Пьер «Шошқа көзі» Парранттың атымен) деп аталатын кезде бұл аймаққа келді. Капелланың өлшемдері 8 метрге 5 метр болды және ол 1841 жылдың 1 қарашасында киеленді. Кейін әке Августин Равуқ құрылысты кеңейтті, ал 1851 жылдың шілдесінде Жозеф Кретин жаңа құрылған Сент-Пол епархиясының епископы болып тағайындалғанда, ағаш капелла алғашқы кафедралық соборға айналды. Кретин дереу Сент-Полдың қарқынды өсіп келе жатқан халқына қызмет ету үшін үлкен шіркеу салуға кірісті. Екінші шіркеу ғимараты үш қабаттан тұрды: бірінші қабатта кітапхана, асхана және мектеп болды; екінші қабатта шіркеудің өзі; ал үшінші қабатта Кретин мен оның қызметкерлері үшін кеңселер мен тұрғын үйлер орналасқан. Екінші ғимарат епархияның қажеттіліктеріне жеткіліксіз болғандықтан, ол 1853 жылы үшінші кафедралық собор салу жоспарларын бастады. Сент-Пол қаласының орталығындағы Сент-Петр және Алтыншы көшелердің қиылысындағы ғимараттың құрылысы 1854 жылы басталды және 1858 жылы аяқталды, бірақ 1857 жылғы экономикалық дағдарыс пен Кретиннің қайтысы салдарынан кейіндікке ұшырады. Үшінші кафедралық собор тастан салынды, ұзындығы 53 метр, ені 30 метр болды, бірақ шығындарды қысқарту мақсатында онда әшекейлеуге көңіл бөлмеді. Кафедралық собор аяқталған кезде Томас Грейс епископ болып қызмет етті.
Қазіргі ғимарат
Қазіргі собордың құрылысын 1904 жылы архиепископ Джон Ирландия бастады. Бұрын бұл жерде кәсіпкер Норман Китсонның тозуға шалқыған үйі орналасқан еді. Сант-Пол қаласындағы екі кәсіпкер, Чарльз Х. Ф. Смит (қаржы комитетінің төрағасы) және Альфеус Биди Стикни, жерді сатып алып, архиепископтыққа сыйға берді. Ирландияның тапсырмасымен архиепископтық 1904 жылы Сент-Луис (Миссури штаты) қаласында өткен әлемдік көрменің бас сәулетшісі болған француз сәулетшісі Эммануэль Луи Маскерейге собордың құрылысын тапсырды. Оның бюджеті 1 миллион доллар болды және ол соборды француз шіркеулерінің – Перигудегі Перигу соборы мен Париждегі Сакре-Кёр базиликасының, сондай-ақ француз Ренессансы мен классикалық стильдерінің үлгілеріне негіздеді. Маскерейдің ашық жоспары келушілерге алтарь мен мінберді кедергісіз көруге мүмкіндік береді. Маскерей 1917 жылы қайтыс болды, ол интерьердің үш маңызды шіркеуінің – Әйіп Петр, Әйіп Жозеф және Ұлы Марияның – жобаларын ғана аяқтады. 2009 жылдың 25 наурызында АҚШ Католик епископтар конференциясы Сент-Пол соборын Ұлттық қасиетті орын деп жариялады – Миннесота штатындағы алғашқы және Апостол Павелге арналған Солтүстік Америкадағы жалғыз қасиетті орын. Собор қазір Апостол Павелдің Ұлттық қасиетті орыны деп те аталады. 1939 жылы Папалыққа сайланудан екі жыл бұрын соборға Евгений Пачелли келді. Жақын жердегі католик мектептері – Сент-Томас академиясы, Кретин Дерхам Холл және Хилл Мюррей мектебі әр жыл сайын бітіру салтанаттарын өткізу үшін соборды пайдаланады.
Дизайн
Собордың күмбезі диаметрі 76 фут (23 м) және биіктігі 186 фут (57 м) құрайды. 1950 жылдарда күмбезді күрделі жөндеу кезінде жылы түсті бояу және алтын жапырақтары қосылды. Собордың сыртқы қабырғалары Миннесота штатының Сент-Клауд қаласынан (Кларк карьерінен) алынған Роквиль гранитінен тұрғызылған. Ішкі қабырғалары Миннесота штатының Манкато қаласынан алынған американдық травертинмен қапталған. Ішкі бағаналар әртүрлі түрлердегі мрамордан жасалған. Ішкі кеңістік періштелер хоры бейнеленген жиырма төрт мөлдір терезе арқылы жарықтандырылған. Трансептте Чарльз Конник есімді суретшінің жобалаған роза тәрізді терезесі орналасқан. 1940 жылы электр жарығы орнатылды. Собордың төрт бұрышындағы тіреулерге Джон Ангел мүсіндеген төрт евангелисттің (Матай, Марк, Лұқа және Жохан) қаһармандық мөлшердегі мрамордан жасалған мүсіндері орнатылған. Бұл орындықтың кездейсоқ еместігін М. Лоренс Райан («Святого Павла соборының тарихи очеркі, 1904–1937») былай түсіндіреді: «Тіреулер тас шіркеуді ұстап тұрғандай, Матай, Марк, Лұқа және Жохан жазған Сөз де қолмен жасалмаған шіркеуді қолдайды». Әр мүсіннің биіктігі 11’6 дюйм (шамамен 3,5 метр) және салмағы сегіз тоннаға жетеді. Әйгілі Пауылдың өмірі қоладан жасалған балдахинмен, сондай-ақ үлкен қоладан жасалған «Te Deum» және «Magnificat» торларымен құрметтеледі. Соборда сонымен қатар қаланың төңірегіне қоныстанған еуропалық этностардың қасиетті қамқоршыларына арналған алты шағын шіркеу бар: итальяндықтар үшін – қасиетті Антоний, француздық канадалықтар үшін – қасиетті Жохан шомылдырушы, ирландтықтар үшін – қасиетті Патрик, немістер үшін – қасиетті Бонифаций, славяндар үшін – қасиетті Кирилл мен Мефодий және миссионерлер үшін – Лизионың қасиетті Терезасы. Сондай-ақ, Киелі Жүрекке, Исаның анасы Мәриямға, оның күйеуі қасиетті Жүсіпке және қасиетті Петірге арналған шіркеулер де бар.
Басқа дереккөздер
Эрнстер, Барб. "Собор – тас пен шыныдағы катехизис: Ұлттық қасиетті орын апостол Павелді құрметтейді". "Ұлттық католик тізілімі", 20 маусым, 2010 жыл, Б5 бет.