Кіріспе

Иттер тұқымдасына жататын түр
Солтүстік және Орталық Америка жануары

Сұр түлкі (Urocyon cinereoargenteus), немесе күміс түлкі – Солтүстік Америка мен Орталық Америкада кең таралған, Canidae тұқымдасына жататын, барлық түрлі нәрді жейтін сүтқоректі жануар. Бұл түр және оның жалғыз туысы – Калифорния аралдарындағы кішкентай арал түлкісі (Urocyon littoralis) – Urocyon тұқымдасының жалғыз тірі өкілдері болып табылады және олар басқа барлық тірі иттерге генетикалық жағынан жақын саналады. Оның түрінің атауы, cinereoargenteus, "күлгін күміс" дегенді білдіреді. Бұрын АҚШ-тың шығысында ең көп кездесетін түлкі болған, қазір де сол жерде кездеседі. Бірақ адамның прогресі мен орманды жою нәтижесінде қызыл түлкі иттерге ұқсас басым түлкіге айналды. Осыдан кейінгі бәсекеге қарамастан, сұр түлкі қалалық және қала маңындағы ортада жақсы өркендеді, мысалы, Оңтүстік Флоридада. Тынық мұхиты штаты мен Ұлы көлдер аймағында сұр түлкі әлі де басым түлкі болып табылады.

Этимология

Уроцион туысы ежелгі грек тілінен шыққан οὐρά (ourá, “құйрық”) + κύων (kúōn, “ит”) сөздерінен құралған. Түрлік атауы cinereoargenteus, “cinereo” (“cinereus”) сөзінен, яғни күлді түс білдіретін, және “argenteus” (argentum) сөзінен, яғни “күміс” деген мағынаны білдіретін сөздердің бірігімінен тұрады, бұл құйрықтың түсіне сілтеме жасайды.

Сипаттама

Сұр түлкінің ең басты ерекшелігі – жоғары жағының күміс реңді болуы, құйрығындағы қара жолақ және мықты мойны, құйрығының ұшы қара түсті. Бас сүйегінің temporal жоталары кеңінен бөлінгендіктен, ол Солтүстік Американың басқа қандыларынан оңай ажыратылады, бұл жоталар "U" пішінін құрайды. Басқа қандылар сияқты, түлкінің құлақтары мен тұмсығы бұрышты және сүйір болып келеді. Оның тырнақтары көбінесе ұзын және иілген. Әйелдер еркектерге қарағанда сәл кішірек болғанымен, жыныстық ерекшеліктер көріне бермейді. Сұр түлкінің жалпы ұзындығы - құрайды. Құйрығының ұзындығы осы ұзындықтың - бөлігін құрайды, ал артқы аяқтарының ұзындығы - шамасында болады. Сұр түлкінің салмағы әдетте - шамасында, бірақ кейде - дейін жетеді. Сұр түлкіні қызыл түлкіден оның айқын "қара шұлықтарының" болмауымен оңай ажыратуға болады. Сұр түлкінің құйрығының ортасынан қара түсті жолақ өтеді, ал жеке түктері ақ, сұр және қара түстермен жолақталған. Vulpes және оған жақын (Арктикалық және феннек) түлкілерден айырмашылығы, сұр түлкінің көз қарындарындары сопақ (жіңішке емес) пішіндес. Олардың салмағы қызыл түлкінің салмағымен салыстырылатын болса да, сұр түлкілердің жүні қысқарақ және аяқтары қысқа болғандықтан кішірек көрінеді. U. cinereoargenteus түлкісінің тіс формуласы = 42. Генетикалық талдаулар көрсеткендей, сұр түлкі Плейстоценнен кейін Ортағасырлық климаттық аномалияның жылыну кезеңімен байланысты Солтүстік Американың солтүстік-шығысына қоныс аударған. Оңтүстік Американың солтүстік бөлігіне (Венесуэла және Колумбияға), АҚШ-тың солтүстік-батысындағы тауларды қоспағанда. Бұл – табиғи ареалы Солтүстік және Оңтүстік Американы қамтитын жалғыз қанды. Кейбір аймақтарда бұталы жарлардың жанында халық тығыздығы жоғары. Мексиканың оңтүстік-шығысында бұл түр адамдар жиі болатын жерлерді, мысалы, жолдарға жақын аймақтарды ұнатады.

Мінез-құлық

Сұр түлкі ағашқа көтерілуге арнайы бейімделген. Оның күшті, ілгекті тырнақтары үй жануары немесе койот сияқты көптеген жыртқыштардан қашу үшін ағашқа шабуылдап көтерілуге мүмкіндік береді. Ол көбінесе бұтақтан бұтаққа секіріп немесе үй мысығы сияқты баяу артқа қарай түседі. Сұр түлкі көбінесе түнгі немесе кездесетін уақытта белсенді болады және күндіз қуыс ағаштарда, шырша тамырларында немесе басқалардың қазған қуыстарында жатады. Мұндай сұр түлкілердің ағаштағы қоныстары жерден 9 метр биіктікте орналасуы мүмкін. Сұр түлкінің 16 түршесі белгілі. Техаста сұр түлкілерден табылған басқа да кең таралған паразитарлар – әртүрлі ленталық құрттар (Mesocestoides litteratus, Taenia pisiformis, Taenia serialis) және дөңгелек құрттар (Ancylostoma caninum, Ancylostoma braziliense, Haemonchus similis, Spirocerca lupi, Physaloptera rara, Eucoleus aerophilus) болды. T. pisiformis ең көп кездесетін паразит түрі және денсаулыққа жиі зиян келтіреді.