Мысықтәрізділер (Mustelidae) – мысық, күзен, сусар, бадзер, және т.б. 70-ке жуық түрі бар, еттен қоректелетін сүтқоректілер отбасы. Әртүрлі өлшемде болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер отбасысы
Family of mammals
Автоматты таксобокс
| аты = Mustelidae
| сурет =
Automatic taxobox
| name = Mustelidae
| image =
| сурет қолтаңбасы =
| ауқым картасы = Mustelid Distribution.png
| ауқым картасы қолтаңбасы = Қазіргі кездегі мустелидтер түрлерінің табиғи таралуы және тығыздығы. Мустелидтер (лат. *mustela*, мысық) – етті сүтқоректілердің әртүрлі отбасысы, оған мысықтар, құдалар, борсықтар, сусарлар, мартындар, гризондар және қасқырлар кіреді. Басқаша айтқанда, мустелидтер (/mʌstɪlɪdz/) деп те аталады, олар еттілер отрядының Caniformia подотрядындағы ең ірі отбасы болып табылады, онда тоғыз подотбасында шамамен 66-дан 70 түрге дейін кездеседі.
| image caption =
|range map = Mustelid Distribution. png
|range map caption = The native distribution and density of extant mustelid species. | fossil range = from Latin mustela, weasel) are a diverse family of carnivorous mammals, including weasels, stoats, badgers, otters, martens, grisons, and wolverines. Otherwise known as mustelids ('/m//ʌ//s//t//ᵻ//l//ɪ//d//z/), they form the largest family in the suborder Caniformia of the order Carnivora with about 66 to 70 species in nine subfamilies.
Түрлілігі
Мұстелидтердің мөлшері мен мінез-құлқы әр түрлі. Ең кішкентай қызылшаның кіші түрлерінің ұзындығы төмен болуы мүмкін, ал Амазониядағы Оңтүстік Американың алып теңіз суырықтарының ұзындығына тең, ал салмағы одан да артық болуы мүмкін. Қасқырлар мускус сиырларының жамбас сүйегі сияқты қалың сүйектерді сызып, кемігіне жетеді және аюларды өздерінің жемдерінен қууға тырысқандары байқалды. Теңіз суырықтары қабықшаларды жарып жеу үшін тастарды пайдаланады. Мартендер көбінесе ағаштарда тіршілік етеді, ал еуропалық борсықтар «сеттер» деп аталатын кең туннель желісін қазады. Мұстелидтердің тек біреуі ғана үйретілген – тояқ. Тайралар да үй жануарлары ретінде ұсталады (бірақ Ұлыбританияда оларға қауіпті жабайы жануарларға арналған лицензия қажет), немесе аң аулау немесе зиянкестерді жою үшін жұмыс жануарлары ретінде қолданылады. Басқалары тері саудасында маңызды рөл атқарды – мысық терісі көбінесе оның терісі үшін өсіріледі. Carnivora отрядындағы түрлерге бай отбасылардың бірі болып табылатын Мұстелидтер отбасы ең көнелерінің бірі болып саналады. Мұстелидтерге ұқсас формалар алғаш рет шамамен 40 миллион жыл бұрын (млн ж.) пайда болды, бұл шамамен кеміргіштердің пайда болуымен сәйкес келеді. Қазіргі мұстелидтердің жалпы ата-бабасы шамамен 18 млн ж. бұрын пайда болды. Көптеген мұстелидтер жалғызбасты, түнгі жануарлар және жыл бойы белсенді болады. Теңіз суырықтарынан басқа, олардың анальдық иіс бездері бар, олар жыныстық сигнал беру және аумақты белгілеу үшін қолданылатын күшті иісті секреция шығарады. Көптеген мұстелидтерде эмбриондық тоқтау кездеседі. Эмбрион бірден жатырға бекімейді, бірақ біраз уақытқа дейін ұйықтап қалады. Эмбрион жатыр қабырғасына бекітілмейінше даму болмайды. Нәтижесінде, жүктілік мерзімі ұзарады, кейде бір жылға дейін созылады. Бұл жас ұрпақтың қолайлы орта жағдайында тууына мүмкіндік береді. Ұрпақ көбейтуге көп энергия жұмсалады, сондықтан аналыққа жеткілікті тамақ пен қолайлы ауа-райы тиесілі. Бұрынғы ұрпақтар сүттен айырылғаннан кейін туған баланың аман қалу ықтималдығы жоғары. Мұстелидтер негізінен етқоректілер, бірақ кейде өсімдіктермен де қоректенеді. Барлық мұстелидтердің тістері бірдей болмаса да, олардың барлығында ет жеуге бейімделген тістер бар, соның ішінде етті қиятын карнасиалдар бар. Бір ерекшелігі – ауыздың ішкі жағына қарай 90 градусқа бұрылған етті қиятын жоғарғы артқы моляр. Түрлер арасындағы айырмашылықтарға қарамастан, ең көп таралған тіс формуласы – … Мангустар көптеген мұстелидтерге өте ұқсас, бірақ олар Feliformia (мысықтармен жақын туысқандық байланысы бар барлық етқоректілер) және Caniformia (иттермен жақын туысқандық байланысы барлар) емес, мүлдем басқа бір подотрядқа жатады. Мангустар мен мұстелидтер ұқсас экологиялық ортаны мекендейтіндіктен, конвергентті эволюция олардың сыртқы түрі мен мінез-құлқының ұқсас болуына әкелді.
Mustelids vary greatly in size and behaviour. The smaller variants of the least weasel can be under in length, while the giant otter of Amazonian South America can measure up to and sea otters can exceed in weight. Wolverines can crush bones as thick as the femur of a moose to get at the marrow, and have been seen attempting to drive bears away from their kills. The sea otter uses rocks to break open shellfish to eat. Martens are largely arboreal, while European badgers dig extensive tunnel networks, called setts. Only one mustelid has been domesticated; the ferret. Tayra are also kept as pets (although they require a Dangerous Wild Animals licence in the UK), or as working animals for hunting or vermin control. Others have been important in the fur trade—the mink is often raised for its fur. Being one of the most species rich families in the order Carnivora, the family Mustelidae also is one of the oldest. Mustelid like forms first appeared about 40 million years ago (Mya), roughly coinciding with the appearance of rodents. The common ancestor of modern mustelids appeared about 18 Mya. Most mustelids are solitary, nocturnal animals, and are active year round. With the exception of the sea otter they have anal scent glands that produce a strong smelling secretion the animals use for sexual signalling and marking territory. Most mustelid reproduction involves embryonic diapause. The embryo does not immediately implant in the uterus, but remains dormant for some time. No development takes place as long as the embryo remains unattached to the uterine lining. As a result, the normal gestation period is extended, sometimes up to a year. This allows the young to be born under favourable environmental conditions. Reproduction has a large energy cost, so it is to a female's benefit to have available food and mild weather. The young are more likely to survive if birth occurs after previous offspring have been weaned. Mustelids are predominantly carnivorous, although some eat vegetable matter at times. While not all mustelids share an identical dentition, they all possess teeth adapted for eating flesh, including the presence of shearing carnassials. One characteristic trait is a meat shearing upper back molar that is rotated 90°, towards the inside of the mouth. With variation between species, the most common dental formula is Mongooses bear a striking resemblance to many mustelids, but belong to a distinctly different suborder—the Feliformia (all those carnivores sharing more recent origins with the cats) and not the Caniformia (those sharing more recent origins with the dogs). Because mongooses and mustelids occupy similar ecological niches, convergent evolution has led to similarity in form and behavior.
Адамға қолдану
Бірнеше мустелидтер, соның ішінде норка, сабле (мартеннің бір түрі) және ермин (ермин) сияқты, әдемі және құнды саналатын терілері бар, сондықтан олар тарихқа дейінгі заманнан бері аңшылықтың нысаны болған. Ерте орта ғасырлардан бастап тері саудасы Солтүстік және Шығыс Еуропа елдері үшін зор экономикалық маңызға ие болды, себебі оларда терілі мустелидтердің көптеген жергілікті популяциялары болды. Бұл Ресейдің Сібірге, ал Франция мен Англияның Солтүстік Америкаға кеңеюіне түрткіс берген маңызды экономикалық фактор болды. Соңғы ғасырларда тері шаруашылығы, әсіресе норка шаруашылығы, кеңінен таралды және нарыққа шығарылатын терілердің басым бөлігін қамтамасыз етеді. Жаңа Англия мен Канададағы теңіз норкасының (Neogale macrodon) бір түрі тері аулаушылардың салдарынан жойылып кетті. Бүгінде оның сыртқы түрі мен мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ, өйткені толық сақталған үлгілер табылмады және оның қазіргі заманғы жүйелі зерттеулері жүргізілмеді. Теңіз суыры, барлық жануарлардың ішінде ең тығыз теріге ие, теңіз норкасының тағдырынан мүжілмей қалды. Солтүстік Тынық мұхитындағы ірі популяциялардың табылуы Ресейдің Камчаткаға, Алеут аралдарына және Аляскаға кеңеюінің басты экономикалық қозғаушы күші болды, сонымен қатар Курил аралдарында Жапониямен және шетелдік аңшылармен қақтығыстарға себеп болды. Калифорния мен Британдық Колумбиядағы кеңінен таралған аңшылықпен бірге, түр 1911 жылы халықаралық мораторий күшіне енгенге дейін жойылудың алдында болды. Бүгінде кейбір мустелидтердің саны басқа себептерден де азайып барады. Теңіз суыры мұнай төгілулеріне және балық аулаудың жанама салдарына ұшырайды; еуропалық жотаның туысы қара аяқты тояқ американ даласының жоғалуынан зардап шегеді; ал қасқырлардың саны мекендеу орындарының жойылуы мен қудалаудың салдарынан баяу төмендеп барады. Сирек кездесетін еуропалық норка (Mustela lutreola) – ең көп қауіп төніп тұрған мустелид түрлерінің бірі. Ал үй жануары ретінде қолданылатын тояқ, үйретілген еуропалық жотаның түрі, кеңінен таралған.
Several mustelids, including the mink, the sable (a type of marten), and the stoat (ermine), possess furs that are considered beautiful and valuable, so have been hunted since prehistoric times. From the early Middle Ages, the trade in furs was of great economic importance for northern and eastern European nations with large native populations of fur bearing mustelids, and was a major economic impetus behind Russian expansion into Siberia and French and English expansion in North America. In recent centuries fur farming, notably of mink, has also become widespread and provides the majority of the fur brought to market. One species, the sea mink (Neogale macrodon) of New England and Canada, was driven to extinction by fur trappers. Its appearance and habits are almost unknown today because no complete specimens can be found and no systematic contemporary studies were conducted. The sea otter, which has the densest fur of any animal, narrowly escaped the fate of the sea mink. The discovery of large populations in the North Pacific was the major economic driving force behind Russian expansion into Kamchatka, the Aleutian Islands, and Alaska, as well as a cause for conflict with Japan and foreign hunters in the Kuril Islands. Together with widespread hunting in California and British Columbia, the species was brought to the brink of extinction until an international moratorium came into effect in 1911. Today, some mustelids are threatened for other reasons. Sea otters are vulnerable to oil spills and the indirect effects of overfishing; the black footed ferret, a relative of the European polecat, suffers from the loss of American prairie; and wolverine populations are slowly declining because of habitat destruction and persecution. The rare European mink (Mustela lutreola) is one of the most endangered mustelid species. The ferret, a domesticated European polecat, is a fairly common pet.
Филогения
Коепфли және басқалар (2008) салған көп генді филогениялар.
Multigene phylogenies constructed by Koepfli et al. (2008)
Мустелидтердің түрлік әртүрлілігі жиі миоценнің ортасындағы климаттық өзгерумен бірге жүрген бейімделу радиациясына байланысты деп есептеледі. Күтілгенінің керісінше, Law және басқалар (2018) Мустелидтердің пайда болуында тектік әртараптанудың күрт өрбуіне ешқандай дәлел таппады, ал молекулалық және қазбалық әдістерді пайдаланып тектік әртараптану деңгейлерін одан әрі талдау, бұрын болжалғандай, тектік әртараптану деңгейі мен миоценнің ортасындағы климаттық өзгеру арасындағы байланысты көрсетпеді.
Mustelid species diversity is often attributed to an adaptive radiation coinciding with the mid Miocene climate transition. Contrary to expectations, Law et al. (2018) found no evidence for rapid bursts of lineage diversification at the origin of the Mustelidae, and further analyses of lineage diversification rates using molecular and fossil based methods did not find associations between rates of lineage diversification and mid Miocene climate transition as previously hypothesized.