Вирджиния опоссумы: Солтүстік Американың жалғыз құты қапшығы

Кіріспе

Бауырлы жануарлардың түрі

Speciesbox
| аты = Вирджиния опоссумы
| қазбалық таралу аймағы = longitem|style=line height:1.25em|[[Ирвингтондық (~600,000–0 [[Қазіргі заманға дейін

Вирджиния опоссумы (Didelphis virginiana), сонымен қатар Солтүстік Америка опоссумы деп те аталады, Мексиканың солтүстігінде тіршілік ететін жалғыз опоссум, ареалы Орталық Америкаға дейін созылады. Бұл әлемдегі ең солтүстікке қарай орналасқан бауырлы жануар. АҚШ және Канадада оны көбінесе "поссум" деп атайды. Бұл үй мысығындай шамасы бар, жалғызбасты түнгі жануар және өте икемді. Опоссумдар көптеген Солтүстік Америкалықтарға таныс, өйткені олар көбінесе қоқыс жәшіктері, үй жануарларының жемі, компост үйірлері, бақшалар немесе үй егеуқұйрықтары сияқты тамақ көздеріне жақын қоныстанған жерлерде кездеседі. Олардың баяу, түнгі мінезі және жол жиегіндегі өліктерге қызығушылығы опоссумдардың жол апаттарының құрбаны болу ықтималдығын арттырады.

Атауы

Вирджинияның опоссумы – «опоссум» деп аталған алғашқы жануар, бұл сөз алгонкин тілінен келген wapathemwa, яғни «ақ жануар» деген мағынаны білдіреді. Көбінесе Вирджиния опоссумын жай ғана «опсум» деп атайды. «Опоссум» атауы Didelphidae және Caenolestidae тұқымдастарына жататын кез келген басқа да сумкалы жануарларға қолданылады. Туыстың ғылыми атауы (Didelphis) ежелгі грек тілінен шыққан: di – «екі», ал delphus – «жатыр». Австралияның опоссумдары, олардың аты Американың опоссумдарымен ұқсас болғандықтан, сонымен қатар сумкалы жануарлар, бірақ Diprotodontia тобына жатады. Мексикада Вирджиния опоссумы науатль тіліндегі tlacuatzin сөзінен туындаған «тлакуаче», «такуачи» және «тлакуачи» деп аталады.

Ауқым

Вирджиния опоссумының ата-бабалары Оңтүстік Америкада пайда болған, бірақ Панама мойынының шамамен 3 миллион жыл бұрын қалыптасуынан кейін болған Ұлы Америкалық алмасудың бір бөлігі ретінде Солтүстік Америкаға тарады. Дидельфис, көрінетіндей, Солтүстік Америкаға шамамен 0,8 миллион жыл бұрын келген кешіккен көшпендердің бірі болды. Қазір ол Орталық Америка және Солтүстік Америкада, Коста-Рикадан Оңтүстік Онтариоға дейін таралған, ал ареалы солтүстікке, солтүстік-батысқа және солтүстік-шығысқа қарай айтарлықтай қарқынмен кеңейіп жатыр. Кейбір адамдар Онтариоға таралудың басты себебі – опоссумдардың Сент-Лоуренс, Ниагара, Детройт және Сент-Клэр өзендері арқылы автокөліктермен немесе пойызбен жасанды түрде тасымалдануы болды деп есептейді, оларға шығуға мүмкіндік болған. Опоссум суық қыстарға немесе қалың қарға бейімделмегендіктен, егер солтүстік аймақта суық және қарлы қыс болса, оның саны күрт азаюы мүмкін. Вирджиния опоссумы бастапқыда АҚШ-тың Батыс жағалауында таралмаған. Ол осы аймаққа әдейі әкелінді және қазір Тынық мұхитының жағалауының көп бөлігін мекендейді. Оның ареалы солтүстікке қарай, Канаданың Британ Колумбиясына дейін кеңейіп келеді.

Сипаттама

Вирджиния оппозиймі көлемі жағынан айтарлықтай өзгереді, үлкен үлгілер оппозиймнің солтүстік аймақтарында, ал кіші үлгілер тропиктерде кездеседі. Олардың мұрынынан құйрық тамырына дейінгі ұзындығы өлшенген, ал құйрығы оған қосымша ұзындық береді. Еркектер әйелдерге қарағанда сәл ірілеу, орташа дене ұзындығы 60 см, ал орташа құйрық ұзындығы 50 см, ал әйелдердің дене ұзындығы 50 см, құйрығы 40 см. Еркектердің салмағы 5,4 – 8,2 кг аралығында, ал әйелдердің салмағы 3,6 – 6,8 кг аралығында болады. Олардың жүзі ақ, ал қалған денесі күңгірт сұрғылт қоңыр түсті. Опоссумдардың ұзын, түксіз, жабысатын құйрықтары бар, олардың көмегімен бұтақтарды ұстап, кішкентай заттарды тасымалдай алады. Сондай-ақ, олардың құлақтары түксіз, ал мұрыны ұзын және жалпақ. Опоссумдардың 50 тісі бар, бұл Солтүстік Америка құрлықтағы басқа сүтқоректілерге қарағанда көп, және артқы аяқтарында тырнақтары жоқ, қарсыласатын бас бармақтары бар. Опоссумдардың 13 сүт безі бар, олар 12 безден тұратын шеңберге орналасқан, ал олардың ортасында біреуі орналасқан. Опоссумның тіс формуласы – . Солтүстік Америкадағы басқа сүтқоректілердің жоғары жақтарында 6-дан аспайтын қисайғыш тістері бар, бірақ Вирджиния оппозиймінде 10 тіс бар. Осындай кең таралған және сәтті түр үшін таңқаларлық болғанымен, Вирджиния оппозиймінің энцефализация коэффициенті марсупиалдардың арасында ең төменгі көрсеткіштердің біріне ие. Оның миы егершіктің миынан бес есе кішідірек.

Жолдар

Вирджиния опоссумының іздері әдетте алдыңғы және артқы аяқтарында бес саусаққа ұқсайтын іздер қалдырады. Артқы іздері ерекше және айрықша болып келеді, себебі опоссумның қарама-қарсы бармағы әдетте басқа саусақтармен 90° немесе одан да үлкен бұрышпен із қалдырады (кейде 180°-ға жуық). Ересек опоссумның жеке іздерінің ұзындығы шамамен 4,8 × 5,1 см (1,9 дюйм × 2,0 дюйм) алдыңғы аяқтары үшін, ал артқы аяқтары үшін 6,4 × 5,7 см (2,5 дюйм × 2,3 дюйм) болады. Опоссумның барлық саусақтарында, екі бармағынан басқа, тырнақтары болады (суретте тырнақ іздері әр саусақтың ұшынан сәл артық кішкентай тесіктер түрінде көрінеді); олар көбінесе іздерде байқалады. Бұл суреттегі саз сияқты жұмсақ бетте аяқ табандары анық көрінеді (бұл саусақтар мен аяқ бармақтары қолдың немесе аяқтың қалған бөлігімен жанасатын терең, қараңғы аймақтар, және олар желдің әсерінен өсімдік қалдықтарымен толтырылған, іздердің көнелігіне байланысты). Суреттегі іздер опоссумның әдеттегі қадамымен жүрген кезде қалдырылған. Артқы аяқтағы тізбектелген төрт саусақ іздерінің бағытын көрсетеді. Қадаммен жүргенде, денесінің бір жағындағы аяқтар бірдей уақытта қозғалады, ал екінші жағындағы аяқтарды қозғалудан бұрын. Бұл қадамдар схемасында көрсетілген, соның арқасында сол жақ алдыңғы және оң жақ артқы іздер көбінесе бірге табылады (және керісінше). Егер опоссум жүрмесе (мысалы, жүгірсе), іздері басқаша орналасады. Қадаммен жүруге бейім жануарлар: енот, аю, скунс, борсық, суыр, тиін және бобр. Қадам басып жүргенде, опоссумның "қадамы" әдетте 7-ден 10 дюймға дейін немесе 18-ден 25 см-ге дейін жетеді (қадамдар схемасында қадам 8,5 дюйм, мұнда бір тор шаршысы 1 дюймға тең). Қадамның ұзындығын анықтау үшін алдыңғы/артқы іздердің бір жиынтығының ұшынан (саусақтар мен аяқ бармақтарының ұшынан, тырнақ іздерін ескермей) келесі жиынтықтың ұшына дейін өлшеу керек. Қадам мен іздердің мөлшерін мұқият өлшеу арқылы, тіпті жеке іздердің бөлшектері нашар көрінген немесе жасырылған жағдайда да, қандай жануар түрінің іздерін қалдырғанын анықтауға болады.

Virginia opossum tracks generally show five finger like toes in both the fore and hind prints. The hind tracks are unusual and distinctive due to the opossum's opposable thumb, which generally prints at an angle of 90° or greater to the other fingers (sometimes near 180°). Individual adult tracks generally measure 1.9 in long by 2.0 in wide (4.8 × 5.1 cm) for the fore prints and 2.5 in long by 2.3 in wide (6.4 × 5.7 cm) for the hind prints. Opossums have claws on all fingers fore and hind except on the two thumbs (in the photograph, claw marks show as small holes just beyond the tip of each finger); these generally show in the tracks. In a soft medium, such as the mud in this photograph, the foot pads clearly show (these are the deep, darker areas where the fingers and toes meet the rest of the hand or foot, which have been filled with plant debris by wind due to the advanced age of the tracks). The tracks in the photograph were made while the opossum was walking with its typical pacing gait. The four aligned toes on the hind print show the approximate direction of travel. In a pacing gait, the limbs on one side of the body are moved simultaneously, just prior to moving both limbs on the other side of the body. This is illustrated in the pacing diagram, which explains why the left fore and right hind tracks are generally found together (and vice versa). If the opossum was not walking (perhaps running), the prints would fall in a different pattern. Other animals that generally employ a pacing gait are raccoons, bears, skunks, badgers, woodchucks, porcupines, and beavers. When pacing, the opossum's 'stride' generally measures from 7 to 10 in, or 18 to 25 cm (in the pacing diagram the stride is 8.5 in, where one grid square is equal to 1 in2). To determine the stride of a pacing gait, measure from the tip (just beyond the fingers or toes in the direction of travel, disregarding claw marks) of one set of fore/hind tracks to the tip of the next set. By taking careful stride and track size measurements, one can usually determine what species of animal created a set of tracks, even when individual track details are vague or obscured.

"Опсум ойнау"

Егер оған қауіп төнсе, оппозиция қашады немесе қарсы тұрады. Өзін қауіпті етіп көрсету үшін, ол алдымен 50 тісін көрсетеді, жауын шашып қағады, сыбылдап, көбік шығарып, жүнін тік қойып, үлкендей көрінуге тырысады. Егер бұл жеткіліксіз болса, Вирджиния оппозициясы қатты қорқып, өлімін салдырып ойнауға бейім. Осыдан "оппозицияны ойнау" деген сөз тіркесі пайда болды, ол алдау мақсатында өлі немесе жараланған болып көрінуді білдіреді. Осы бейкүнде болған күйде ол бір жағына жатып, аузы мен көздері ашық, тілі сыртқа созылып, аяқтары қысқа болып жатыр, мүлдем қозгалмайды. Жүрек соғуы жартысына төмендейді, ал тыныс алуы соншалықты баяу және беткей болады ki, анықтау қиын.

Диета

Опоссумдар – барлық нәрсені жейтін (кейде жәндіктермен қоректенеді делінеді) және өсімдік тектес тағамдардың кең ауқымын, сондай-ақ ұсақ омыртқасыздарды, өліктерді, жұмыртқаларды, балықтарды, қосмекенділерді, бауырымен жорғалаушыларды, құстарды, ұсақ сүтқоректілерді және басқа да ұсақ жануарларды жейді. Опоссумдардың жануарлық азықтың көп бөлігін шегірткелер, жәндіктер және қоңыздар сияқты жәндіктер құрайды. Олар кездесетін құрттардың 95% дейін жей алады және маусым ішінде 5000-ға дейін құрт жеуі мүмкін, бұл Лайм ауруы және таулы аққызыл безгек сияқты құрттар тарататын аурулардың таралуын болдырмауға көмектеседі. 2009 жылы Кэри институтында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, зертхана жағдайында Вирджиниялық опоссумдар аптасына мыңдаған құрт жей алады. Дегенмен, жабайы Вирджиниялық опоссумдардың асқазан ішегінің құрамын зерттеу кезінде олардың рационында ешқандай құрт табылған жоқ. Ұсақ жануарларға жас қоян, дала тышқандары, егеуқұйрықтар, тышқандар, құстар, жыландар, кесірткелер, бақалар, балықтар, рактер, жұмырқаш және құрттар жатады. Вирджиниялық опоссумның жылан уына өте төзімді екені анықталды. Қалалық аймақтардағы опоссумдар құс қоректендіргіштерден, көкөніс бақшаларынан, компост үйірмелерінен, қоқыс жәшіктерінен және иттер мен мысықтарға арналған тағам ыдыстарынан тамақ іздейді. Осы себепті, жарақат алған опоссумды дені сау туыстарымен бірге шектеулі кеңістікке орналастыру ұсынылмайды.

Маусымдық

Вирджиниялық оппозиум көктем және жаз айларында ең белсенді болады. Егер температура төмендесе, ол бірнеше күн бойы қоршауынан шықпауы мүмкін. Аталықтары жұптасу үшін аумағын кеңейтеді, бұл оларды бейтаныс жерде автокөліктер мен жыртқыштардан жарақат алу қаупіне ұшыратады. Жаңа туған балалары бал арасының мөлшерімен тең. Барлық ұрғашы марсупиалдар сияқты, ұрғашының репродуктивтік жүйесі екі бөлікті, екі бүйірлік қынабы, жатыры және жұмыртқалық бездері бар. Аталықтың мүшесі де екі басты, және Жаңа әлем марсупиалдарында кең таралғандай, сперматозоидтар мүшелерде жұптасып, жұмыртқаға жақындағанда ғана бөлінеді.

Өмір сүру ұзақтығы

Басқа сүтқоректілермен, соның ішінде дасюроморфтардан басқа көптеген қапшықты жануарлармен салыстырғанда, опоссумдардың дене мөлшері мен метаболизм деңгейіне қарағанда өмір сүру ұзақтығы ерекше қысқа. Вирджиниялық опоссумның табиғаттағы максималды өмір сүру ұзақтығы шамамен екі жылды құрайды. Тіпті ең жақсы жағдайда тұтқында да опоссумдар төрт жылдай ғана өмір сүреді. Опоссумдардың жылдам қартаюы олардың хищниктерге қарсы қорғаныс механизмі нашар дамығандығымен байланысты деп есептеледі. Олар өмір бойы ұзақ өмір сүруге көп мүмкіндік көрмейтіндіктен, ұзақ өмір сүруге қабілетті биохимиялық механизмдерді дамытуға табиғи іріктелудің ықпалы аз. Осы гипотезаны растау үшін доктор Стивен Остад Грузия жағалауынан 8 шақырым қашықтықтағы Сапело аралындағы популяцияны зерттеді. Бұл популяция мыңдаған жылдар бойы табиғи хищниктерден оқшауланған және олардың өмір сүру ұзақтығы материктегі популяцияларға қарағанда 50%-ға дейін ұзарған.

Тарихи сілтемелер

Опоссомның алғашқы сипаттамасын 1608 жылы зерттеуші Джон Смит "Вирджиния картасы, елдің, тауарлардың, халқының, үкіметінің және дінінің сипаттамасы" еңбегінде былай деп жазды: "Опоссомның басы шошқаға ұқсайды, құйрығы тышқанға ұқсайды және денесі мысықтай. Ішкі жағында қапшасы бар, онда ол балаларын ұялатады, көтереді және емізеді". 1698 жылы опоссом "Carigueya, Seu Marsupiale Americanum Masculum. Немесе, ер опоссомның анатомиясы: доктор Эдвард Тайсонға жазба", - деген жарияланған хатта ресми түрде сипатталды. Бұл хатты Уильям Каупер, хирург және Лондон Корольдік қоғамының мүшесі, ал оны Эдвард Тайсон, дәрігерлер колледжінің және Корольдік қоғамның мүшесі жариялады. Хатта одан да ертерек сипаттамалар кездеседі.

Адамдармен қарым-қатынасы

Опоссумдар адамдарға қауіпті емес. Қорқып, аузын ашып сыңғырлауын көбінесе құтыру белгісі деп қате түсініп жатады, бірақ олардың дене температурасы төмен болғандықтан, құтыруға табиғи түрде төзімді. Дегенмен, опоссумдар паразитке шалдығуы мүмкін және туберкулез, лептоспироз, туляремия және тағы басқа ауруларды таратады. Мысықтар сияқты, опоссумдар да қалалық ортада кездеседі, онда олар үй жануарларының жемі, шірі жемістер мен адамдардың қоқысын жейді. Солтүстік Америкада олар құс шаруашылығына зиян келтіретін жануарлардың бірі саналады. Зерттеулер көрсеткендей, адамдарға жақын болу қалалық ортада немесе оның жанында тұратын опоссумдардың дене мөлшерін арттырады. Кейде оларды егеуқұйрық деп жаңылыстырса да, опоссумдар кеміргіштермен немесе басқа плаценталы сүтқоректілермен тығыз байланысты емес. Бұрын АҚШ-та, әсіресе оңтүстік аймақтарда, көптеген рецепттері мен халық ауыз әңгімелері бар болғандықтан, опоссум сүйікті аң болған. Олардың бұрын кеңінен таралған аймақтарындағы рецепттерді бүгінде онлайн және кітаптарда, мысалы, «The Joy of Cooking» кітабының ескі басылымдарында табуға болады. Оларды пісірудің дәстүрлі әдісі – пісіру, кейде пирогқа немесе кондитерлік өнімге салу. Бірақ қазіргі уақытта «поссум пирогы» көбінесе етсіз тәтті десерттерді білдіреді. 20 ғасырдың басында опоссум көптеген әндердің тақырыбы болды, соның ішінде 1875 жылы Сэм Лукас жазған «Carve dat Possum» әні. Вирджиния опоссумы АҚШ-та кеңінен таралған болса да, халық аңыздарындағы бейнесі мен тағам ретіндегі танымалдылығы оны Американың оңтүстік-шығысымен байланыстырады. Анимацияда олар көбінесе өркениетсіз кейіпкерлерді немесе «таулықтарды» бейнелеу үшін қолданылады. Сондықтан Вирджиния опоссумын «Беверли-Хиллбиллиз» телешоуының бірнеше эпизодтарында, мысалы, 1965 жылғы «Көкжөтелдер күні» эпизодында кездестіруге болады. Уолт Келлидің ұзақ жылдар бойы жарық көрген «Pogo» комиксінің басты кейіпкері – опоссум. Тедди аю сияқты тағы бір таңба құруға тырысқан президент Уильям Говард Тафт Билли Поссум кейіпкерімен байланысты болды. Бірақ бұл кейіпкер сәтті болмады, себебі қоғамның опоссумға деген көзқарасы оның құлдырауына әкелді. 2010 жылдың желтоқсан айында Германияның Лейпциг зообағында Хайди есімді, көзі қиық Вирджиния опоссумы халықаралық деңгейде танымал болды. Ол 2011 жылғы «Оскар» сыйлықтарын болжау үшін телешоуда пайда болды, бұл Германиядағы Әлем чемпионатының нәтижелерін болжаған Пол сияқты еді. Филадельфиядағы Перлман ғимараты, Филадельфия өнер мұражайының бөлімшесі, бұрын Fidelity Mutual Life Insurance Company ғимараты болған. 1920 жылдардың соңында салынған оның фасады сақтандырудың әртүрлі атрибуттарын бейнелейтін жануарлардың түрлі түсті мүсіндерімен әсемделген, соның ішінде «қорғауды» білдіретін опоссум да бар.

Opossums are not considered dangerous to humans. Though their open mouth hiss when frightened is often mistaken as rabid behavior, opossums are naturally resistant to rabies due to their low body temperature. Opossums can however host parasites and carry diseases such as tuberculosis, leptospirosis, and tularemia, among others. Like raccoons, opossums can be found in urban environments, where they eat pet food, rotten fruit, and human garbage. They also are considered a common predator of poultry farming in North America. Research suggests that proximity to humans causes an increase in body size for opossums living in or near urban environments. Though sometimes mistakenly considered to be rats, opossums are not closely related to rodents or any other placental mammals. The opossum was once a favorite game animal in the United States, particularly in the southern regions which have a large body of recipes and folklore relating to it. Their past wide consumption in regions where present is evidenced by recipes available online and in books such as older editions of The Joy of Cooking. A traditional method of preparation is baking, sometimes in a pie or pastry, though at present "possum pie" most often refers to a sweet confection containing no meat of any kind. Around the turn of the 20th century, the opossum was the subject of numerous songs, including "Carve dat Possum", a minstrel song written in 1875 by Sam Lucas. Although it is widely distributed in the United States, the Virginia opossum's appearance in folklore and popularity as a food item has tied it closely to the American Southeast. In animation, it is often used to depict uncivilized characters or "hillbillies". Not surprisingly, then, the Virginia opossum is featured in several episodes of the hit TV show The Beverly Hillbillies, such as the "Possum Day" episode in 1965. The title character in Walt Kelly's long running comic strip Pogo was an opossum. In an attempt to create another icon like the teddy bear, President William Howard Taft was tied to the character Billy Possum. The character did not do well, as public perception of the opossum led to its downfall. In December 2010, a cross eyed Virginia opossum in Germany's Leipzig Zoo named Heidi became an international celebrity. She appeared on a TV talk show to predict the 2011 Oscar winners, similar to the World Cup predictions made previously by Paul the Octopus, also in Germany. The Perelman Building in Philadelphia, Pennsylvania, an annex of the Philadelphia Museum of Art, was formerly the Fidelity Mutual Life Insurance Company Building. Built in the late 1920s its facade is decorated with polychrome sculptures of animals symbolizing various attributes of insurance, including a possum to represent "protection".